Đồ Sơn - vùng đất mệnh danh như chín con rồng chầu ngọc, nơi hội tụ nhiều di tích lịch sử, văn hóa mang nét đặc trưng của miền biển mà nổi bật là Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội thể hiện hình thức sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng, nghệ thuật truyền thống, tục hiến sinh có từ lâu đời, mang đậm bản sắc văn hóa, tinh thần thượng võ ngư dân miền biển, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, đi biển bội thu tôm cá. Hội chọi trâu truyền thống trở thành nguồn cội trong đời sống tinh thần, tâm linh của người dân nơi đây.

Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn được Bộ VHTTDL công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013. 

“Ông trâu” tham gia vòng đấu loại hiện đang được người “quản ngưu” chăm sóc khá tỷ mỉ

Lễ hội được chia thành hai phần gồm: phần lễ và phần hội đan xen. Phần lễ vẫn giữ nguyên những nét truyền thống với các nghi lễ trang trọng. Mở đầu là lễ tế thần Điểm Tước, sau là lễ rước kiệu bát cống, long đình cờ bay, dòng người rộn rã trong tiếng nhạc bát âm dẫn trâu đi trình thành hoàng làng. Lúc này trâu được phong thần và được gọi là “ông trâu” với sự thành kính của người dân. Phần hội là phần mang lại niềm vui cho mọi người, xong cũng là một thú chơi lắm công phu từ chọn trâu, luyện tập, chăm nuôi để “ông trâu” cồng hiến nhiều kháp đấu hay, hấp dẫn người xem. 

Ông Hoàng Trung Hiếu, Phó chủ tịch UBND quận Đồ Sơn, Trưởng ban tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nói: Hội đấu ngưu quận Đồ Sơn mang đậm nét văn hóa, bản sắc riêng của ngư dân miền biển. Qua 27 năm khôi phục và phát triển, hội đấu ngưu luôn nhận được sự ủng hộ của nhân dân. 

Hàng năm, quận Đồ Sơn tổ chức lễ hội qua hai vòng đấu loại vào 8-6 âm lịch và vòng chung kết vào 9-8 âm lịch. Công tác tổ chức năm sau tốt hơn năm trước. Cụ thể, những năm gần đây, có rất nhiều chủ trâu trẻ, nhiệt huyết tham gia cống hiến với hình thức đầu tư trâu tham gia lễ hội cùng địa phương và đoạt nhiều giải cao. Hầu hết, sau Tết âm lịch, 32 trâu được phân bổ về 7 phường cho các bô lão, người đam mê trâu đưa trâu về trình thành hoàng làng. Các trâu đều bảo đảm các tiêu chuẩn do Ban tổ chức đề ra.

Tính đến thời điểm hiện tại, công tác chuẩn bị cho vòng đấu loại đã hoàn tất. Vào ngày 1-6 âm lịch vừa qua, quận đã tổ chức khai hội, dâng hương, thượng cờ hội tại đền Nghè và đền Nam Hải Thần Vương tại đảo Dấu. Vòng đấu loại sẽ được quận tổ chức vào 11-7 (tức ngày 8-6 âm lịch) để chọn ra 16 ông trâu có miếng đánh hay nhất cống hiến cho nhân dân và du khách tại vòng Chung kết diễn ra vào tháng 9-9 (tức ngày 9-8 âm lịch). 

Anh Lưu Đình Thắng, tổ dân phố Ngọc Sơn, phường Ngọc Hải, chia sẻ: Sinh ra và lớn lên tại Ngọc Hải, Đồ Sơn. Nhiều năm trước anh Thắng đi biển, đánh bắt thủy hải sản. Cứ đến mùa lễ hội chọi trâu là anh lại về dự lễ, xem hội. 5 năm trở lại đây, anh có ít vốn tích lũy nên ở nhà làm việc tại gia đình và dành thời gian chăm trâu chọi.

Cũng bởi niềm say mê với chọi trâu như luôn có sẵn trong máu mỗi người dân nơi đây, từ trẻ nhỏ tới người già, năm 2011, anh Thắng bắt đầu trực tiếp tham gia, đi chọn trâu ở các vùng Kiên Giang, Nghệ An. Được gia đình ủng hộ nhưng là người mới chơi, việc chăm nom huấn luyện trâu chưa có kinh nghiệm nên anh học hỏi dần từ các nghệ nhân dân gian. 

Lực lượng công an triển khai các phương án đảm bảo ANTT, ATGT trước, trong và sau Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn vòng đấu loại.

Cứ sau lễ hội là anh lên đường tìm mua trâu mới về nuôi dưỡng chuẩn bị cho năm sau. Trâu sau khi mua về mang ra đình làng làm lễ tế thần và được gọi với cái tên thành kính là “ông trâu”. Ông trâu sẽ được chăm sóc, huấn luyện bởi Trưởng giáp (chủ trâu) và quản ngưu (người chăm trâu). Trâu chọi phải đạt các tiêu chí: sừng phải cong đều hơi hướng tiền, lông da đen, mắt tròng đỏ, độc khoang, trường đùi, đuôi trai…

3 năm đầu anh chưa có kinh nghiệm, trâu chỉ vượt qua vòng đấu sơ loại cấp phường và vào đấu vòng loại mùng 8-6. Năm 2015, ông trâu mang số 06 của anh vào vòng chung kết và đoạt giải nhì. Vòng đấu loại năm nay, trâu được anh Thắng lựa chọn mua từ Nghệ An, sau khi bốc thăm từ BTC, ông trâu mang số 01 đã được anh chăm sóc, huấn luyện và hứa hẹn sẽ cống hiến cho nhân dân, du khách những kháp đấu hấp dẫn ngay từ trận mở đầu gặp ông trâu số 16 của anh Hoàng Đình Du (tổ dân phố Quý Kim, phường Hợp Đức) - chủ trâu số 23 đoạt cúp vô địch năm 2015. 

Vòng đấu loại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn hứa hẹn cống hiến nhiều kháp đấu hay, hấp dẫn

Với niềm đam mê, nhiệt huyết tiếp nối truyền thống văn hóa mang tính thượng võ của địa phương, anh Thắng tham gia lễ hội với mong muốn duy trì vào sự phát triển lễ hội truyền thống của địa phương. Đến nay, công tác chuẩn bị đã được hoàn tất, sân bãi đảm bảo kiên cố, an toàn cho nhân dân và du khách về dự, xem hội. Quận cũng triển khai tới các đơn vị, phòng ban liên quan, đặc biệt là công tác bảo đảm an ninh trật tự, TTATXH giao lực lượng công an quận.

Ngoài ra, quận còn ký bảo hiểm với Công ty bảo hiểm Bưu điện bảo hiểm cho du khách. Công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm trong tục hiến sinh cũng được triển khai chặt chẽ, cụ thể. Đặc biệt năm nay, quận Đồ Sơn dự kiến sẽ đón một lượng du khách về dự hội chọi trâu đông hơn năm trước. Các ông trâu đã qua vòng sơ loại từ các phường sẽ cống hiến cho người xem nhiều kháp đấu hay, ấn tượng thể hiện rõ nét tinh thần thượng võ của người dân Đồ Sơn.

Hơn cả, nhiều năm qua, quận Đồ Sơn tập trung khai thác du lịch tự nhiên. Năm nay, thành phố và quận đã kêu gọi nhiều nhà đầu tư lớn như: Tập đoàn Him Lam đầu tư khu du lịch quốc tế vừa được khởi công vào tháng 5 tại đảo hòn Dấu, du lịch thắng cảnh cũng được quận Đồ Sơn đầu tư chuyên sâu. Quận Đồ Sơn còn tập trung cho công tác chỉnh trang đường hè, tạo hành lang thông thoáng, góp phần thu hút du khách trong nước và quốc tế đến với Đồ Sơn. 6 tháng đầu năm, quận Đồ Sơn đã thu hút 1.742 nghìn lượt khách đến tham quan, nghỉ dưỡng.

Thủy Chung/ANHP.VN