Nếu cứ tặng tiền cho gia đình sinh con gái liệu ngân sách nhà nước có đủ để hỗ trợ cho người dân? Trong khi đó, người lựa chọn giới tính thai nhi là người có trình độ, có kinh tế, họ có quan tâm tới tiền hỗ trợ đó để thay đổi mục đích?
Ảnh minh họa.

Không nên thực hiện

Trong Dự thảo Luật Dân số lần 3 vừa được Bộ Y tế đưa ra lấy ý kiến rộng rãi, mục tiêu là để khuyến khích, động viên, tuyên truyền nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, Bộ tiếp tục đề xuất sẽ tặng tiền cho những gia đình sinh con gái. 

GS.TS. Nguyễn Đình Cử - Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện Nghiên cứu Dân số, Gia đình và Trẻ em cho biết, dự thảo lần thứ 3 Luật Dân số khoản 5 điều 25 có nêu phương án những người sinh con gái, từ 1 đến 2 con gái, chưa được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội nào, đến khi trở thành người cao tuổi sẽ được kinh phí từ ngân sách nhà nước để hỗ trợ họ. Vì trong một số năm gần đây, trẻ em sinh ra bị mất cân bằng giới tính. Năm 2009, theo điều tra dân số cứ 100 bé gái thì có 110,6 bé trai, năm 2014 đã lên 112 cháu. Rõ ràng 20 -30 năm nữa hệ lụy xã hội, dân số của vấn đề này rất lớn. 

Giáo sư Cử cho biết ngay trong ban soạn thảo cũng đưa ra hai phương án hỗ trợ như thế nhưng cũng có người cho rằng không hỗ trợ. Quan điểm của giáo sư Cử là chọn phương án thứ 2 không nên hỗ trợ vì có 4 nguyên nhân:

Thứ nhất nhóm nào, gia đình nào lựa chọn giới tính thai nhi. Theo giáo sư Cử không phải cặp gia đình nào cũng lựa chọn giới tính thai nhi, thậm chí cả khu vực rộng lớn cũng chưa có tình trạng này xảy ra như ở Tây Nguyên. Theo điều tra dân số năm 2009 tỷ trọng trẻ em trai và gái bình thường, vùng tây Bắc cũng thế. 

Ai là người lựa chọn theo đuổi sinh con trai? Càng người giàu càng lựa chọn giới tính thai nhi! Bằng chứng là 20% giới tính ở người nghèo tỷ lệ sinh hoàn toàn bình thường, 100 bé gái/105 bé trai. Người giàu chỉ số chênh lệch cao hơn, 100 bé gái /114 bé trai.

Người mẹ càng có trình độ cao càng lựa chọn giới tính thai nhi! Người học vấn thấp chỉ 100 bé gái /105 bé trai, bà mẹ cao đẳng trở lên 100 bé gái /113 bé trai. Giáo sư Cử cho biết nếu chính sách này thực thi lại hỗ trợ cho người giàu có khá giả, người có trình độ văn hóa cao, có khả năng tiếp cận đến khoa học hiện đại.

Rõ ràng, nếu chính sách được thực hiện thì trợ cấp ngược, tức là trợ cấp cho người giàu - những đối tượng này khuyến khích về vật chất là ít tác dụng trước tâm lý khát con trai thâm căn, cố đế. Ở Trung quốc, bố mẹ của những người sinh con gái khi về già nếu không có lương hưu sẽ được nhà nước chu cấp cho mỗi người 600 nhân dân tệ nhưng tỷ lệ giới tính khi sinh vẫn rất cao.

Vênh với luật bình đẳng giới

Theo giáo sư Cử, nguyên nhân thứ hai, nếu dự thảo đi vào thực tế thì “vênh” với Luật Bình đẳng giới hay không. Vì trong luật bình đẳng giới không được phân biệt đối xử về giới.

Điều 6. Các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới

1. Nam, nữ bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.

2. Nam, nữ không bị phân biệt đối xử về giới.

3. Biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới không bị coi là phân biệt đối xử về giới.

Điều 7. Chính sách của Nhà nước về bình đẳng giới

Tại khoản 5 điều 7 có ghi rõ: Hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; hỗ trợ những điều kiện cần thiết để nâng chỉ số phát triển giới đối với các ngành, lĩnh vực và địa phương mà chỉ số phát triển giới thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Như vậy, chỉ quy định phạm vi hỗ trợ là “vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; hỗ trợ những điều kiện cần thiết để nâng chỉ số phát triển giới đối với các ngành, lĩnh vực và địa phương mà chỉ số phát triển giới thấp hơn mức trung bình của cả nước”. Người giàu, người có học vấn cao chắc chắn không thuộc nhóm này.

Thứ ba, nếu hỗ trợ thì vô hình trung đã mặc định 2 con gái là thiệt thòi, hai con gái thiếu khả năng hoặc không có trách nhiệm phụng dưỡng bố mẹ như con trai. Nhiều người cho là bị xúc phạm. Chúng ta cần nghiên cứu yếu tố tâm lý này.

Trong khi đó, chúng ta đã thống kê bao nhiều gia đình 2 con gái thì giàu, 2 con trai thì nghèo? Nếu Nhà nước hỗ trợ cho nhà giàu, không hỗ trợ nhà nghèo hơn thì liệu có công bằng? Nhiều vùng còn ảnh hưởng của chế độ mẫu quyền, khi có 2 gái nhận được tiền hỗ trợ chắc rất ngạc nhiên.

Thứ tư liệu ngân sách nhà nước có đảm bảo được không? Giáo sư Cử cho rằng thông thường khoảng ¼ các cặp vợ chồng có 2 con gái. Tức khoảng 6 triệu cặp. Nếu chỉ tính các cặp vợ chồng 60 tuổi trở lên và cứ tạm tính một nửa chưa có BHXH hoặc các khoản trợ cấp xã hội, thì Ngân sách nhà nước cũng phải chi nhiều trăm tỷ/tháng.

Có nhiều nguyên nhân gây nên tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Vì vậy, cần triển khai cả một hệ thống giải pháp, vừa cấp bách, vừa lâu dài, đó là: 

Đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội nguyên nhân sâu xa là những quan niệm “trọng nam khinh nữ”. Vì vậy, đẩy nhanh phát triển kinh tế –xã hội, công nghiệp hóa, đô thị hóa và sớm đưa nước ta vượt qua ngưỡng “thu nhập trung bình”, xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững chắc sẽ là giải pháp cơ bản lâu dài nhằm xóa bỏ triệt để sự bất bình đẳng giới nói chung và mất cân bằng giới tính khi sinh nói riêng.

Ngoài ra, theo giáo sư cử nên chú trọng xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật, tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật, đẩy mạnh tuyên truyền – giáo dục, nâng cao chất lượng công tác đăng ký, thống kê dân số.

Ph. Thúy