Quyết định gỡ bỏ lệnh cấm bán hệ thống tên lửa phòng không S-300 cho thấy Moscow muốn biến Iran trở thành một thị trường nhập khẩu vũ khí mới để giúp nền kinh tế Nga vượt qua giai đoạn khó khăn.

Trong bối cảnh, cộng đồng quốc tế đang tiến gần tới việc đạt được một thỏa thuận hạt nhân toàn diện với Iran cũng như gỡ bỏ lệnh trừng phạt kinh tế nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo, đây chính là ra cơ hội giúp các nhà sản xuất vũ khí trên thế giới mở cánh cửa tiến vào thị trường mới. 

Trước đó, chính quyền Tổng thống Dmitry Medvedev đã ban hành lệnh cấm bán S-300 cho Iran có hiệu lực từ tháng 9/2009. 

Moscow muốn biến Iran trở thành một thị trường mới chuyên nhập khẩu vũ khí của Nga sau khi gỡ bỏ lệnh cấm bán tên lửa S-300. 

"Iran gần như phải tái trang bị toàn bộ vũ khí quân sự. Iran sẽ cần khoảng 40 tỷ USD để hiện đại hóa kho vũ khí", nhà phân tích cấp cao tại Công ty tư vấn IHS, ông Ben Moores chia sẻ với tờ The Moscow Times hôm 14/4. 

Trên thực tế, dù muốn nắm lấy thương vụ béo bở với Iran, Moscow vẫn phải vượt qua hàng loạt rào cản trước mắt.  

Trở ngại vươn tới thị trường Iran

Việc Liên Hợp Quốc (LHQ) gỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí tấn công sang Iran phụ thuộc vào thỏa thuận hạt nhân sơ bộ giữa Tehran với 6 cường quốc hạt nhân trên thế giới hôm 2/4 có thể tiến tới một thỏa thuận toàn diện trong các cuộc họp vào tháng Sáu hay không. 

Ngay cả khi Iran và cộng đồng quốc tế đạt được thỏa thuận hạt nhân toàn diện, đối với Nga, trở ngại lớn nhất trên hành trình tiến vào thị trường Iran là những bất đồng về quan điểm chính trị không chỉ ở bên trong nội bộ Iran mà còn từ Israel, quốc gia lâu nay luôn lo ngại về sự nguy hiểm từ kho vũ khí của Tehran. 

Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu (bên trái) bắt tay người đồng cấp Iran Hossein Dehqan sau khi ký kết một thỏa thuận hợp tác vào tháng 1/2015. 

Trong quá khứ, Moscow từng là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất của Iran. Tuy nhiên, Nga đã thay đổi mối quan hệ này để chuyển sang thân thiết với phương Tây sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Đây là lý do Nga quyết định ngừng xuất khẩu hệ thống phòng thủ tên lửa S-300, khiến Iran vô cùng tức giận. 

Thậm chí, Iran còn đệ trình đơn kiện Tòa án trọng tài quốc tế ở Geneva và yêu cầu Nga bồi thường 4 tỷ USD. Tehran còn khẳng định họ sẽ từ bỏ vụ kiện nếu như Nga chuyển S-300 cho Tehran. 

"Rõ ràng, Nga đã bị mất uy tín khi hủy bỏ thương vụ S-300. Nhưng Iran hiện giờ không có nhiều sự lựa chọn và nói chung lâu nay, Nga công khai ủng hộ Iran", chuyên gia về buôn bán vũ khí tại Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), ông Siemon Wezeman nhận định. 

Cũng theo ông Wezeman, chính sự ủng hộ của Nga sẽ giúp quan chức Moscow dễ dàng tiến hành các cuộc trao đổi mua bán vũ khí với những người đồng cấp Iran trong thời gian tới. 

Tuy nhiên, Nga sẽ phải nỗ lực để vượt qua sự phản đối của Israel về việc bán S-300 hay bất cứ loại vũ khí khác cho Iran. 

"Phần lớn người Israel tỏ ý ủng hộ Tổng thống Putin trong cuộc khủng hoảng chính trị ở Ukraine. Do đó, ông Putin sẽ không hy sinh mối quan hệ này để đổi lấy tiền bạc. Chừng nào Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu còn nắm quyền, Nga sẽ không chuyển S-300 cho Iran", ông Ruslan Pukhov, Giám đốc Trung tâm Phân tích Chiến lược và Công nghệ (CAST) ở Moscow nhận định. 

Khát tiền

Theo thông báo từ Tập đoàn xuất khẩu vũ khí của Nga Rosoboronexport, Nga hiện là nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai trên thế giới. Trong năm 2014, kim ngạch xuất khẩu vũ khí của Nga đạt 13 tỷ USD. Tuy nhiên, theo IHS, doanh thu từ hoạt động xuất khẩu vũ khí trong năm nay của Nga sẽ không tăng. 

Nguyên nhân là do một số khách hàng lớn của Nga như Venezuela có nền kinh hoàn toàn phụ thuộc vào doanh thu từ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ. Trong năm 2014, Venezuela đã mua số vũ khí của Nga trị giá 1 tỷ USD. Song, việc giá dầu giảm mất gần một nửa kể từ mùa hè năm ngoái, đã thu hẹp dần ngân sách của những quốc gia này. Trong khi đó, Ấn Độ và Việt Nam, hai khách hàng lớn của Nga, lại đang chuyển sang mua vũ  khí của Mỹ nhiều hơn.  

Nga hiện là nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai trên thế giới. 

Ngay cả, nền kinh tế Nga cũng đang chịu ảnh hưởng lớn từ tình trạng giá dầu giảm và cần tìm ra những thị trường mới để cân bằng xu hướng hiện thời. 

Hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran cũng không mấy khả quan do giá dầu thô giảm nhưng quốc gia này lại đang cần nâng cấp kho vũ khí. Do đó, Tehran sẽ trở thành một thị trường lớn với Nga. 

Cạnh tranh khốc liệt

Trong thời gian tới, Moscow sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh từ nhiều nước xuất khẩu vũ khí khác như Trung Quốc, "quốc gia có thể cung cấp các hệ thống vũ khí tương tự như của Nga và lâu nay luôn thể hiện sự ủng hộ chính trị đối với Iran", ông Wezeman nói. 

Ngoài ra, một số nước châu Âu như Italy cũng sẽ chuyển sang cung cấp vũ khí cho Iran. Còn Mỹ và các quốc gia đồng minh thân cận phương Tây sẽ không màng tới việc xuất khẩu vũ khí sang Iran ngay cả khi thỏa thuận hạt nhân toàn diện giữa Iran và 6 cường quốc hạt nhân thế giới được ký kết. 

"Nhưng chắc chắn, Nga có thể cung cấp cho Iran những loại vũ khí mà các nước khác không thể như hệ thống phòng không và máy bay", ông Pukhov chia sẻ. 

Iran hiện đang cần mua các máy bay mới bởi lực lượng máy bay đánh chặn MiG-29 được sản xuất từ thập niên 70 nay đã quá lỗi thời và toàn bộ lực lượng không quân cũng cần được nâng cấp. Chuyên gia Pukhov ước tính, Iran sẽ mua thêm ít nhất 24 chiếc chiến đấu cơ mới với tổng trị giá hơn 3 tỷ USD. 

Trung Quốc sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với Nga trong hoạt động xuất khẩu vũ khí sang Iran. 

Nhưng theo nhà phân tích Moores, ngoài máy bay, Iran còn "ưu tiên mua trực thăng, tàu khu trục, chiến đấu cơ, hệ thống liên lạc quân sự, radio và hệ thống phòng không". 

Theo số liệu của IHS, hồi năm ngoái, Nga đã bán được số trực thăng và máy bay trị giá khoảng 6,6 tỷ USD. Giá trị xuất khẩu thân tàu là 900 triệu USD. 

Việc Iran trang bị vũ khí mới không nằm ngoài mục tiêu đề phòng những cuộc tấn công từ các đối thủ vùng Vịnh. Trong đó, Ả Rập Xê-út, đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Iran trong khu vực, đã vượt qua Ấn Độ để trở thành nhà nhập khẩu vũ khí lớn thứ hai trên thế giới trong năm 2014. Theo IHS, Ả Rập đã chi hơn 6,4 tỷ để mua vũ khí mà chủ yếu từ Mỹ. 

Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, một đối thủ khác của Iran, đã trở thành quốc gia nhập khẩu vũ khí nhiều thứ tư trên thế giới trong năm 2014, khi chi 2,2 tỷ USD để mua vũ khí. 

Trong khi đó, Iran hiện vẫn đang sử dụng các hệ thống vũ khí của Mỹ được sản xuất từ những năm 1970. 

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ The Moscow Times - tờ nhật báo tiếng Anh hàng đầu tại Nga, phát hành từ năm 1992. The Moscow Times thuộc sở hữu của công ty Truyền thông Độc lập, công ty xuât bản truyền thông lớn của Nga.


MINH THU (lược dịch)