Theo tờ Nikkei Asian Review (NAR), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang lo ngại rằng Philippines, một trong những bên lớn tiếng nhất với Trung Quốc về vấn đề Biển Đông, sẽ mềm mỏng hơn với Bắc Kinh dưới thời tân Tổng thống Rodrigo Duterte.

Lo ngại trên xuất hiện tại thời điểm Tòa trọng tài thuộc Phụ lục VII sẽ ra phán quyết cuối cùng về vụ kiện của Philippines đối với các yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông.

Hôm 5/7, phát biểu trước các lực lượng không quân Philippines tại căn cứ Clark, ông Duterte nói: “Nếu phán quyết có lợi cho chúng ta thì hãy đàm phán (với Trung Quốc)”. Chúng ta không muốn chiến tranh. Theo NAR, Tổng thống Philippines có vẻ lo sợ rằng, Trung Quốc sẽ hung hăng hơn nếu phán quyết bất lợi cho Bắc Kinh.

Hôm 7/7, đích thân ông Zhao Jianhua (bên trái), Đại sứ Trung Quốc tại Manila, đến chúc mừng Tân Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte.

Mặc dù vẫn lên tiếng ca ngợi liên minh truyền thống của Philippines với Mỹ và Nhật Bản, nhưng ông Duterte lại có giọng điệu ít cứng rắn với Trung Quốc hơn so với người tiền nhiệm. NAR cho rằng, có thể ông muốn thu hút nguồn đầu tư của Trung Quốc để xây dựng các tuyến đường sắt và cơ sở hạ tầng kém phát triển khác của nước này.

Theo NAR, dường như đã nắm bắt được tâm lý đó, Bắc Kinh đang tăng cường “ve vãn” nhà lãnh đạo mới của Philippines. Trước đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã gửi lời chúc mừng khi ông Duterte nhậm chức và kêu gọi cải thiện quan hệ song phương. Hôm 7/5, đích thân ông Zhao Jianhua, Đại sứ Trung Quốc tại Manila, còn đến chúc mừng ông Duterte.

Trước khi ông Duterte nhậm chức, Trung Quốc đã “bóng gió” về một dự án đường sắt, một trong những “quân bài” kinh tế để xoa dịu Manila trước phán quyết sắp tới.

NAR nhận xét, mặc dù sự bành trướng, hành động quân sự hóa Biển Đông của Bắc Kinh đang khiến cả những nước có lập trường trung lập của ASEAN như Singapore và Indonesia trở nên cứng rắn hơn với Trung Quốc nhưng thái độ chống lại sự hung hăng của Bắc Kinh về vấn đề Biêtn Đông trong ASEAN sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nếu ông Duterte nhún nhường Trung Quốc để đổi lấy các lợi ích kinh tế.

Theo NAR, các quốc gia thành viên ASEAN đang bị chia rẽ về thái độ của họ đối với phán quyết sắp tới. ASEAN cũng chưa thể đưa ra được tuyên bố chung kêu gọi Trung Quốc tuân thủ phán quyết bởi vẫn có một số quốc gia không đồng tình.

NAR dẫn lời một nhà ngoại giao cho hay: "ASEAN sẽ không còn lý do để tồn tại nếu không thể đưa ra được một tuyên bố chung".

Theo NAR, việc ông Duterte cho biết Philippines sẽ không "chế nhạo hoặc phô trương" nếu nhận được phán quyết có lợi cho thấy ông đang rất để ý tới thái độ của Bắc Kinh.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin Nikkei Asian Review, ấn bản tiếng Anh chuyên về kinh tế – chính trị của tập đoàn truyền thông Nikkei của Nhật, ra đời từ năm 2013.

PHẠM KHÁNH (Lược dịch)