BS Nguyễn Quốc Khánh, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115 TPHCM từng là đội trưởng đội phẫu thuật tiền phương của Ban Dân y miền Nam trên chiến trường năm xưa.
Những đứa trẻ sinh ra tại Trung ương cục miền Nam nhờ bàn tay của các nữ hộ lý thuộc Ban Dân y

Tại chiến trường năm xưa, đội ngũ y bác sĩ bất chấp hoàn cảnh khó khăn ác liệt đã biến chiến hào thành nơi cấp cứu thương binh, dùng địa đạo làm phòng mổ để giành giật từng hơi thở, sự sống cho đồng chí, đồng đội thân yêu. Nhiều y bác sĩ đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường, cống hiến cả tuổi thanh xuân cho sự nghiệp cách mạng, bảo vệ Tổ quốc.

BS Quốc Khánh nhớ lại, thời điểm chiến dịch Mậu Thân nổ ra, phòng mổ ở chiến khu được làm bán âm, dưới bán âm, mổ trên sàn hoặc dưới dưới địa đạo. Trong khi đó, đội phẫu thuật tiền phương thì gần như thường xuyên lấy xuồng ba lá làm bàn mổ.

Nhiều khi anh em mổ cho thương binh ở nhà dân, trong vườn nhà dân… có khi bác sĩ đứng ngụp dưới nước hay ngập sâu dưới bùn để mổ. Phương tiện, dụng cụ phẫu thuật vô cùng thiếu thốn và thô sơ, nhiều khi các bác sĩ phải dùng nước muối để sát trùng vết thương...

Khó khăn, gian khổ là vậy nhưng không một ai chùn bước. BS Nguyệt Ánh kể lại: “Ba thấy tôi tham gia đội phẫu tiền phương nguy hiểm quá, cái chết lúc nào cũng cận kề nên đã từng can thiệp để đưa tôi về tuyến sau. Tôi khóc quá trời và nhất quyết không chịu. Hồi đó, chúng tôi không màng đến sống chết, không nghĩ đến bom đạn, hiểm nguy, chỉ một lòng sẵn sàng chiến đấu”.

Ban Dân y miền Nam tồn tại suốt cuộc đấu tranh chống Mỹ. Tại chiến trường miền Đông, khi Mỹ chuyển hướng từ chiến tranh đặc biệt sang chiến tranh cục bộ thì những trận càn liên tiếp đánh vào căn cứ cách mạng hòng tiêu diệt cơ quan đầu não là Trung ương Cục miền Nam. Bộ đội chủ lực của ta là Sư đoàn 7, Sư đoàn 5 cùng dân quân, du kích, lực lượng bảo vệ các cơ quan đã chiến đấu vô cùng dũng cảm.

Trong đội quân cách mạng ấy, những chiến sĩ áo trắng cũng gan dạ không kém gì quân chủ lực, vừa phục vụ thương binh vừa chiến đấu bảo vệ thương binh, đưa thương binh vượt qua những trận địa pháo dày đặc của Mỹ, Ngụy, tưởng chừng không thể sống sót. Nhưng, bằng nỗ lực và tình yêu vô hạn, các chiến sĩ áo trắng của Ban Dân y miền Nam đã bảo toàn tất cả thương binh, tiếp tục công việc của người thầy thuốc trong tiếng bom rền, đạn xé.

Chiến tranh đã lùi xa 40 năm, nhưng những tháng ngày hào hùng đó vẫn còn nguyên trong ký ức những y, bác sĩ năm nào. Tại chiến khu R xưa (Tân Biên, Tây Ninh), Khu lưu niệm truyền thống Dân y miền Nam và đền thờ Đồi 82 Tân Biên đã được xây dựng để tưởng niệm những chiến sỹ ngành y đã hi sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Đồng thời, Khu lưu niệm truyền thống Dân y miền Nam còn tái hiện mô hình hoạt động, trưng bày và giới thiệu về nhiệm vụ của ngành y trong phục vụ chiến đấu trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ. Qua đó giúp thế hệ trẻ hiểu được cuộc sống gian khổ thời chiến tranh, sự oai hùng của bao lớp người đã dũng cảm hy sinh cho độc lập của dân tộc.

An Nhiên