Việt Nam từng là nước có số lượng rùa biển lớn trên thế giới, nhưng con số này đang giảm một cách nghiêm trọng.
Rùa con nở tại Khu bảo tồn biển Hòn Cau, Bình Thuận

Mới đây, Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN đã có ký kết cùng các cơ quan liên quan Việt Nam về việc lập kế hoạch bảo vệ rùa biển cùng các loại thủy sinh quý hiếm.

Có 5 loài rùa biển tại vùng biển nước ta (Vích, Đồi mồi, Quản đồng, Rùa da, Đồi mồi dứa). Cả 5 loài đều được đưa vào sách Đỏ Việt Nam. Riêng loài đồi mồi được xếp trong danh sách các loài nguy cấp của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN.

Trước năm 1975, Rùa biển phân bố tại hầu hết các vùng biển Việt Nam từ Bắc chí Nam. Tuy nhiên hiện nay chúng chỉ còn được tìm thấy tại một số khu vực như Quảng Ninh, Quảng Trị, các tỉnh từ Quảng Nam đến Phú Yên, Côn Đảo, Phú Quốc với số lượng rất ít.
Các đảo xa bờ trước đây đã từng có nhiều rùa biển đẻ trứng và kiếm ăn như các đảo thuộc quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa, Bạch Long Vĩ, Cô Tô, Thổ Chu... hiện còn số lượng rất ít rùa biển kiếm ăn và hầu như không còn rùa biển sinh sản.

Các quần thể rùa biển dọc vùng biển Việt Nam đã chịu những tác động mạnh mẽ của con người trong nhiều thập kỷ. Rùa biển và trứng của chúng đã bị khai thác làm thức ăn, làm thuốc, bị buôn bán và sử dụng để chế tác mai rùa, mẫu nhồi và đồ mỹ nghệ.

Một trong những ổ trứng rùa hiếm hoi tại Khu bảo tồn biển Hòn Cau

Căn cứ trên các báo cáo nghiên cứu của Viện Tài nguyên và Môi trường Biển, IUCN Việt Nam, WWF Đông Dương, Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Côn Đảo, các loài ngày càng hiếm là đồi mồi và rùa da. Ngoài ra còn có tác động từ những hoạt động khai thác thủy sản khiến tất cả các loài rùa biển đều phải đưa vào sách Đỏ Việt Nam.

Theo Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, loài rùa da đã từng rất phổ biến tại vùng biển Việt Nam cách đây hơn 30 năm, số lượng đẻ trứng hàng năm khoảng 500 con. Nhưng những năm gần đây, chỉ còn khoảng 1- 2 con đẻ trứng mỗi năm tại khu vực miền Trung (từ Thanh Hóa đến Bình Thuận), các khu vực khác hầu như không có.

Loài đồi mồi dứa phân bố nhiều ở các khu vực vịnh Bái Tử Long và các tỉnh miền Trung (từ Hà Tĩnh đến Phú Yên). Hiện nay chỉ còn khoảng 10 con lên đẻ mỗi năm tại một số bãi biển thuộc khu vực Bái Tử Long, bán đảo Sơn Trà và tỉnh Quảng Bình. Tuy nhiên, sau khi xây dựng con đường chạy xung quanh bán đảo Sơn Trà cũng như phát triển các khu nghỉ dưỡng tại các bãi biển thì đồi mồi dứa đã không còn xuất hiện nữa.

Rùa con sau khi nở tìm đường về biển

Đầu thế kỷ 20, loài đồi mồi đã từng rất phổ biến tại vùng biển Việt Nam, ước tính có khoảng 500 con lên đẻ tại các đảo khu vực vịnh Bắc Bộ, vịnh Thái Lan và Côn Đảo. Tuy nhiên, việc phát triển rầm rộ chế tác các sản phẩm đồi mồi đã khiến số lượng đồi mồi sụt giảm nghiêm trọng và đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Loài vích là loài phổ biến nhất tại vùng biển Việt Nam. Vào những năm 70, ước tính mỗi năm có khoảng 100 con lên đẻ tại các đảo ở vịnh Bắc Bộ, 500 con tại ven bờ các đảo ở Nam Trung Bộ (từ Quảng Nam đến Ninh Thuận), 230 con tại Côn Đảo và 100 con tại các đảo ở vịnh Thái Lan. Nhưng theo các khảo sát gần đây, số lượng vích đã và đang suy giảm tại tất cả các khu vực. Ngoại trừ khu vực Côn Đảo còn duy trì được số lượng vích lên đẻ tương đối ổn định, các khu vực khác chỉ còn lác đác vài con/năm.

Theo Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, nếu không có những biện pháp mạnh mẽ và cấp thiết, rất có khả năng các loài rùa biển sẽ biến mất vĩnh viễn tại vùng biển Việt Nam.

Đức Hạnh