Được xây dựng năm 1881 và khánh thành năm 1885, TAND cùng với trụ sở UBND và trụ sở Bưu điện TP.HCM là những công trình kiến trúc điển hình nhất trong thời kỳ Pháp thuộc. Hiện công trình đang được trùng tu giai đoạn 1 với kinh phí khoảng 80 tỷ đồng.

Tòa nhà được một kiến trúc sư người Pháp tên Bourard thiết kế. Ban đầu tòa nhà được xây dựng theo hình chữ H với hai tầng nổi mỗi tầng cao 5,2m và 1 tầng hầm. Để mở rộng việc xét xử, năm 1961 hai dãy nhà ngang phía sau đã được xây dựng với lối kiến trúc hài hòa cùng công trình cũ.

Tòa nhà được đánh giá là một công trình kết hợp hoàn hảo giữa kiến trúc La Mã, phương Tây và phương Đông.

Đây là có lẽ là một trong số rất ít những công trình được xây từ thời Pháp nhưng luôn giữ nguyên mục đích sử dụng ban đầu là xét xử dù trải qua nhiều chế độ.

Một trong những khu vực kiến trúc quan trọng và đẹp nhất là sảnh chính tại tầng 2 (lầu 1) của tòa nhà.
Với diện tích hơn 100m2 nơi này nổi bật với những hàng cột lớn xung quanh tạo cảm giác uy nghi, vững chãi.

Trên trần đại sảnh được trang trí bằng những hoa văn tỉ mỉ, đẹp mắt.



Những bức phù điêu và tượng tượng trưng cho sự công bằng của luật pháp xuất hiện ở nhiều nơi trong tòa nhà.

Chiếc cầu thang chính dẫn từ tầng trệt lên sảnh chính ở tầng 2, trong hơn 100 năm qua đã có hàng ngàn tử tù bước qua lối đi này.

Đứng "gác" nơi đầu cầu thang là hai vị thần, một cầm tấm khiên (thần Đoàn kết), một cầm thanh kiếm (thần Công lý) tượng trưng cho việc bảo vệ những giá trị luật pháp.

Những hành lang sâu hun hút và thiếu ánh sáng vào những ngày mưa gió khiến nhiều người cảm thấy "lạnh gáy" khi lần đầu đến đây.

Qua thời gian nhiều vị trí đã xuống cấp nghiêm trọng, trong ảnh là góc một trần áp mái bị hở cả sắt.
Phần mái là nơi hư hỏng nặng nhất và đây cũng là hạng mục chính trong đợt tu sửa lần này.
Những bức phù điêu phủ rêu mốc.
Cảnh chủ tọa phiên tòa đang đọc bản án trong một phiên xử.

Nguyễn Cường