Liên quan “siêu dự án” giao thông thủy xuyên Á trên sông Hồng kết hợp với thủy điện vừa được trình Thủ tướng, ông Nguyễn Xuân Tự, Vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư, Bộ KH&ĐT cho biết, dự án này mới ở bước sơ khai, ý tưởng đề xuất ban đầu.

Trao đổi với báo chí tại buổi họp báo thường kỳ của Chính phủ chiều tối 5/5, ông Nguyễn Xuân Tự, Vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư, Bộ Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) cho biết, mặc dù dự án này mới ở bước sơ khai, ý tưởng đề xuất ban đầu nhưng với nhận thức dự án này ảnh hưởng đến môi trường, KH&ĐT đã gửi ý kiến xin các bộ, ngành liên quan và đã nhận được ý kiến có sự đồng thuận khá cao của các bộ, ngành, địa phương.

Theo ông Nguyễn Xuân Tự, tuy nhận được sự đồng thuận cao nhưng sự đồng thuận ở đây mới dừng ở bước báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép chủ đầu tư  tiếp tục nghiên cứu dự án. Nếu có đầu tư được dự án này còn qua tiếp hai bước nữa, đó là bước cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt dự án. Sau khi phê duyệt dự án xong, cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức báo cáo tiền khả thi và sau đó nhà đầu tư mới được tiếp tục đầu tư.

Ông Nguyễn Xuân Tự, Vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ông Vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư cho biết, việc đầu tư này, chúng ta rất ủng hộ đề xuất, sáng kiến của họ nhưng không có nghĩa là nhà đầu tư này sẽ được lựa chọn để thực hiện đầu tư. Quá trình lựa chọn đầu tư phải thông qua quy định của Luật Đấu thầu…

“Chúng tôi nghĩ rằng dự án này chắc chắn có ảnh hưởng đến môi trường. Thế nhưng nó ảnh hưởng thế nào, trong quá trình nạo vét dòng sông, xây các đập thủy điện sẽ phải có đánh giá tác động môi trường”, ông Tự nói.

Ông Vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư cho biết, bước đầu Bộ KH&ĐT mới báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Dự án này kéo dài từ Lào Cai suốt dòng sông như vậy, ảnh hưởng khá nhiều tới đồng bằng sông Hồng, đặc biệt nghiên cứu rất kỹ về thủy văn, thủy lợi, lấy nước vào các công trình thủy lợi như thế nào, vấn đề hai bên bờ sông thế nào... Tất cả vấn đề này mới đang xây dựng ở ý tưởng ban đầu.

“Những đập nước như vậy xây dựng ở vị trí nào, địa chất làm sao, vấn đề bán điện thế nào đều được bỏ ngỏ. Đây mới là ý tưởng xây dựng dự án, còn những vấn đề dư luận quan tâm là rất chính đáng và chỉ được giải quyết ở giai đoạn sau của dự án”, ông Tự nói.

Trong khi đó trao đổi với phóng viên Infonet về siêu dự án này, bà Ngụy Thị Khanh, Giám đốc Trung tâm Phát triển sáng tạo xanh (GreenID) cho biết, các dự án thủy điện này không có trong quy hoạch điện 7 hiệu chỉnh, do đó nếu đưa vào tức là phá vỡ quy hoạch.

Theo bà Khanh, dù là “siêu dự án” thì cũng cần phải làm rõ những vấn đề: Tính cấp thiết của dự án này tới mức nào? Tại sao lại là BOO mà không phải là hình thức khác? Mục tiêu và lợi ích tổng thể về kinh tế, xã hội và môi trường mà dự án này mang lại là gì? Danh mục những tổn thất và tác động mà dự án này có thể gây ra và có đáng để hy sinh để đánh đổi khi làm dự án này không? Chủ dự án sẽ xây dựng, vận hành và sở hữu công trình, vậy là sở hữu tài sản công là dòng chảy sông Hồng, điều này có phù hợp với các luật hiện hành không, cần các cơ quan chức năng làm rõ? Nếu có mâu thuẫn với các nhu cầu sử dụng nước khác thì sẽ được xử lý ra sao? 

Theo quan điểm của bà Giám đốc Trung tâm Phát triển sáng tạo xanh, ở giai đoạn này cần làm rõ tính cấp thiết của dự án này cũng như công khai thông tin về dự án để cộng đồng và các nhà khoa học góp ý, phản biện. Cần xem xét tính pháp lý và phù hợp của dự án với các quy hoạch phát triển lưu vực, quy hoạch điện và quy hoạch ngành có liên quan khác. 

“Quyết định liên quan tới việc sử dụng dòng sông, một tài sản công liên quan tới nhiều cộng đồng và cả một lưu vực sông, cần được sự đồng thuận của cộng đồng và đặc biệt xem xét về lợi ích lâu dài và quy hoạch phát triển tổng thể”, bà Giám đốc Trung tâm Phát triển sáng tạo xanh nói.

Bà Khanh cũng cho rằng, những hệ lụy về môi sinh, xã hội cần phải được đặt lên bàn cân ngay từ bây giờ để tránh hậu quả như những bài học từ các sự cố môi trường gần đây.

Tuấn Minh