Tại buổi họp báo chiều 30/6 công bố nguyên nhân, thủ phạm gây ra hiện tượng cá chết hàng loạt ở miền Trung, Bộ trưởng Bộ TNMT Trần Hồng Hà cho biết đã phải rà soát hàng trăm cơ sở có nguồn thải ra biển miền Trung.

Bộ trưởng Bộ TNMT Trần Hồng Hà tại buổi họp báo.

Trả lời câu hỏi của PV báo Tiền Phong về quá trình xác định nguyên nhân cá chết được thực hiện như thế nào, sự tham gia của các nhà khoa học trong và ngoài nước ra sao, Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà cho biết: Việc xác định nguyên nhân cần chứng cứ khoa học chặt chẽ, bài bản. Như Thủ tướng chính phủ  chỉ đạo, đây là sự cố xảy ra trên diện rộng, nghiêm trọng, phức tạp nên phải thực hiện cẩn trọng, khách quan, khoa học bài bản, chính xác.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết: "Trước yêu cầu của Chính phủ, nhu cầu của người dân, dưới sức ép rất lớn nhưng chúng tôi xác định thực hiện đầy đủ để đảm bảo chứng cứ, xác định ai là thủ phạm, đấu tranh như thế nào để đạt được kết quả như ngày hôm nay".

“Việc điều tra chia ra làm các nhóm triển khai: Nhóm thứ nhất là xác định  nguyên nhân, hình dung giải thích cái gì đang diễn ra trên biển 4 tỉnh miền Trung, tìm ra cơ chế gì đang gây ra hiện tượng hải sản và sinh vật chết hàng loạt? Điều này rất khó, phức tạp. Nhóm thứ hai là xác định nguồn gây ô nhiễm. Hai nhóm độc lập nhưng có quan hệ biện chứng, có mối liên hệ chặt chẽ” – Bộ trưởng Trần Hồng Hà nhấn mạnh.

Theo đó, riêng ở nhóm 1, các cơ quan chức năng đã tập trung 100 nhà khoa học trong và ngoài nước, trong các lĩnh vực sinh học, hóa học, vũ trụ học, hải dương học… tiến hành nhiều việc liên quan nhiều đến các mẫu cá, nước, mẫu trầm tích, sinh vật phù du… Đồng thời thực hiện nhiều hoạt động khác nhau xác định từ các hình ảnh vệ tinh bắt đầu diễn biến sự việc, hồi tố lại các sự việc từ trước khi phát hiện ra ô nhiễm. Nhiều cán bộ khoa học căn cứ cả những hình ảnh vệ tinh, xuống biển tìm theo các dấu vết ô nhiễm để xác định bản chất vấn đề là gì…

Các nhà khoa học, nhân viên đã lao động vất vả nguy hiểm, vẫn thận trọng, phân tích hàng nghìn thí nghiệm khác nhau, cả các mẫu thí nghiệm độc tố vài tuần mới có hiệu quả. Ngoài ra lấy ý kiến các nhà khoa học, phòng thí nghiệm để đối chứng, nhiều thông số cần kiểm chứng bảo đảm tính pháp lý khi giải quyết.

“Thủ tướng đã chỉ đạo làm khoa học phải đúng theo trình tự khoa học. Do đó, chúng tôi đã tổ chức Hội đồng khoa học nhà nước đánh giá, lấy ý kiến các nhà khoa học thế giới phản biện độc lập, khi có đầy đủ chứng cứ, kết quả chính xác mới tổ chức công bố”- Bộ trưởng Trần Hồng Hà khẳng định.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Hà, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra nguồn thải lớn xuất phát từ khu vực Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh, chứa độc tố như Phenol, Xyanua, kết hợp với Hydroxit Sắt, tạo thành một dạng phức hỗn hợp (Mixel), có tỉ trọng lớn hơn nước biển, theo dòng hải lưu di chuyển theo hướng Bắc-Nam từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên-Huế, là nguyên nhân làm hải sản và sinh vật biển chết hàng loạt, nhất là ở tầng đáy.

Bản thân các hợp chất đó có nhu cầu hút ôxy, nên đi đến đâu trên biển thì lấy ôxy đến đó, góp phần tạo độc tố gây ra cá chết. Toàn bộ sự việc này diễn ra vẫn còn dấu vết.

“Chúng tôi đã rà soát hàng trăm cơ sở có nguồn thải ra khu vực biển miền Trung, tập trung vào 3 đối tượng như: Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS), Nhà máy nhiệt điện Vũng Áng, các khu công nghiệp Hà Tĩnh. Thành phần đoàn thanh tra có các nhà khoa học luyện thép, luyện kim, nhà sản xuất điện, các nhà công nghệ môi trường, nhà quản lý, nhà lập pháp…

Quá trình kiểm tra chúng tôi đã hồi tố, thực hiện các phương pháp kiểm toán chất thải, kiểm toán năng lượng, phát hiện ra nhiều sai sót. Qua kiểm toán năng lượng, chúng tôi đã thấy hàng loạt vấn đề quản lý thử nghiệm vận hành lỏng lẻo, thiết kế và vận hành hệ thống xử lý nước thải đầu ra không bảo đảm yêu cầu. Từ đó chúng tôi xác định chỉ lò luyện cốc phát thải Phenol và Xyanua” – Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói.

Một lần nữa, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cũng khẳng định: "Đến bây giờ có thể nói đã có bằng chứng thuyết phục để nhà đầu tư chấp nhận nguồn thải từ lò luyện cốc Formosa. Nhà đầu tư này phải thừa nhận quá trình vận hành thử nghiệm của Formosa Hà Tĩnh đã dẫn đến nước thải từ Công ty xả ra biển có chứa các độc tố Phenol, Xyanua, Hydroxit Sắt vượt quá mức cho phép”.

N. Huyền