Những quy định trong Nghị định 108 và Thông tư 195 mới không những không giải quyết được vấn đề nêu trên mà còn khiến các doanh nghiệp lo lắng

Liên quan đến những bất cập được báo chí quan tâm gần đây về những khó khăn khi áp dụng Nghi định 108 và thông tư 195 của Bộ Tài Chính về thuế tiêu thụ đặc biệt, các chuyên gia cho rằng mục tiêu ban đầu của Bộ Tài Chính là nhằm giải quyết vấn đề liên quan đến việc có doanh nghiệp thời gian gần đây đã lập ra nhiều cấp độ công ty Thương mại mà theo quan điểm của các cơ quan quản lý nhà nước thì việc làm này tiềm ẩn sự không minh bạch trong hoạt động kê khai nộp thuế TTĐB của các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, những quy định trong Nghị định 108 và Thông tư 195 mới không những không giải quyết được vấn đề nêu trên mà còn khiến các DN ngành công nghiệp sản xuất và kinh doanh bia lo lắng, cụ thể như sau:

Các quy định này được ban hành quá gần thời điểm có hiệu lực là ngày 1/1/2016 khiến  doanh nghiệp không thể có kế hoạch đáp ứng kịp thời. Được ban hành khi vẫn còn nhiều điểm chưa thực sự rõ ràng, khó thực thi và tạo thêm vướng mắc cho các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa chịu thuế TTĐB trong việc tuân thủ. Cụ thể hơn, nghị định và thông tư nêu trên đưa ra những quy định mới chưa được quy định trong Luật thuế TTĐB và việc thay đổi không thể đoán trước, không rõ ràng và không có lộ trình này sẽ dẫn đến những hệ lụy như:

Làm tăng hơn nữa chi phí thuế của doanh nghiệp trong lúc các doanh nghiệp đang phải điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp với việc gia tăng thuế suất thuế TTĐB 15% trong vòng 3 năm như được quy định trong Luật TTTĐB sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2016

Đưa ra khái niệm cơ sở kinh doanh thương mại có quan hệ công ty mẹ-công ty con hoặc công ty con trong cùng công ty mẹ vô hình chung tạo ra một sự đối xử bất bình đẳng giữa các công ty, khiến các công ty thương mại này (là một pháp nhân độc lập, đăng ký và hoạt động hợp pháp tại Việt Nam và có hệ thống kế toán độc lập) sẽ kém cạnh tranh hơn so với các công ty thương mại độc lập khác. Cũng phải nói thêm rằng  việc thành lập các công ty thương mại trong một tập đoàn hiên nay đang là xu hướng khá phổ biến trên thế giới nhằm tăng tính chuyên môn quá và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Qui định giá tính thuế TTĐB không được thấp hơn 7% giá bán bình quân của cơ sở kinh doanh thương mại độc lập là không phù hợp với Luật cạnh tranh khi yêu cầu nhà sản xuất phải kiểm soát giá bán ra của cơ sở thương mại độc lập trong khi  giá bán trên thị trường thay đổi theo từng thời điểm do tác động cung và cầu của thị trường. Do đó, nếu không cho phép nhà sản xuất đưa sản phẩm của mình ra thị trường thông qua một cơ sở thương mại có quan hệ thì cơ sở sản xuất với tư cách là người nộp thuế sẽ luôn bị đặt vào tình trạng bị động, không biết được mình đã làm đúng Luật hay chưa.

Chưa có bằng chứng chứng minh được rằng đối với ngành bia,  tỷ lệ 7% là hợp lý hơn tỷ lệ 10% như đã được quy định trước đây

Mô hình phân phối bán hàng thông qua một sơ sở thương mại có quan hệ công ty mẹ-công ty con, công ty con trong cùng công ty mẹ là hoàn toàn không vi phạm quy định hiện hành về  thuế TTĐB và Chính phủ cần ghi nhận điều này. Hơn nữa, trong cuộc đối thoại mới nhất giữa Bộ Tài Chính và Diễn đàn doanh nghiệp VBF, chính Bộ Tài Chính cũng thừa nhận việc xác lập giá bình quân là khó khả thi.

Nhiều doanh nghiệp chịu thuế tiêu thụ đặc biệtthuộc tập đoàn toàn cầu và hiện hữu tại hầu hết các quốc gia trên thế giới. Và tại bất kỳ quốc gia nào, họ cũng đều tuân theo các chính sách về thuế của quốc gia đó, giống như đã làm tại VN. Đơn cử trong ngành công nghiệp bia ở VN hiện nay, cùng với các hai ông lớn doanh nghiệp bia trong nước, khối doanh nghiệp bia nước ngoài đã và đang có đóng góp đáng kể vào ngân sách của nhà nước.

Với bất kể thay đổi về mặt chính sách nào, Chính phủ cũng cần lưu tâm đến những tác động của nó đến những doanh nghiệp làm ăn chân chính có trách nhiệm vì nó có thể tác động xấu đến những nỗ lực của Chính phủ nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng như mối quan hệ với các chính phủ khác. 

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các cơ quan nhà nước nên lưu tâm tới thông lệ chung của luật pháp quốc tế để có quy trình ban hành và quy định thực thi văn bản phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Theo đó, việc ban hành văn bản phải có thời gian và lộ trình thay đổi phù hợp với điều kiện thực tế, tránh đưa ra quá gấp sẽ làm ảnh hưởng tới kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và thậm chí khiến doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ lớn và ngừng hoạt động. 

Ông Tuấn cũng cho rằng, từ trước đến nay ít có văn bản, Nghị định nào lại có sự phản hồi thường xuyên như Nghị định 108 và Thông tư 195. Các văn bản đã tác động đến sức khỏe của doanh nghiệp, tác động đến thị trường, có thể làm tăng cạnh tranh nhưng cũng có thể dẫn đến doanh nghiệp rời bỏ thị trường.

Thông qua rất nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm và đối thoại chính sách, các doanh nghiệp bia khẩn thiết đề nghị hoãn thi hành Nghị định 108 và Thông tư 195 đến 1/1/2017 để Bộ Tài chính có thời gian xem xét và cân nhắc đưa ra giải pháp cân bằng hơn. Họ cũng đề xuất giải pháp nhằm giải quyết tình trạng doanh nghiệp cố tình thành lập nhiều cấp độ công ty Thương mại dẫn đến sự thiếu minh bạch trong kê khai thuế TTĐB như sau:

Quy định giá tính thuế TTĐB là giá bán ra của cơ sở sản xuất nhưng không được thấp hơn 10% so với giá bán ra của công ty thương mại cuối cùng trong chuỗi lưu thông  có quan hệ công ty mẹ, công ty con hoặc công ty con  trong cùng công ty mẹ với cơ sở sản xuất đó.

Với cách giải quyết như được đề xuất, các công ty Thương mại có quan hệ công ty mẹ, công ty con hoặc công ty con trong cùng công ty mẹ với cơ sở sản xuất, là một pháp nhân độc lập cùng hệ thống kế toán độc lập, sẽ có được môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh giúp doanh nghiệp có thể tiếp tục tồn tại, đem lại công ăn việc làm cho người lao động cũng như nguồn thu cho Nhà nước và vẫn đảm bảo tính chuyên môn hóa trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp theo xu hướng quốc tế. 

Hoàng Hòa