Các tổ chức nhân quyền yêu cầu Mỹ công bố các dữ liệu bí mật về tội ác diệt chủng năm 1965-1966 tại Indonesia khi đất nước Đông Nam Á này muốn lục lại hồ sơ của một trong những vụ việc tàn bạo nhất của thế kỷ trước.

Tổ chức Quan sát Nhân quyền và tổ chức Kontras của Indonesia đưa ra yêu cầu trên trước một thềm hội nghị tại Indonesia vào tuần tới. Đây là lần đầu tiên hiếm hoi Jakarta công khai thảo luận về vụ thảm sát 50 năm trước này.

Giám đốc Tổ chức Quan sát Nhân quyền Kenneth Roth hôm qua (13/4) cho biết vụ thảm sát do quân đội Mỹ “giật dây” này là “một trong những tội ác khủng khiếp nhất của kỷ nguyên loài người”.

Không có một số liệu chính xác nào về số lượng người thiệt mạng nhưng các nhà nghiên cứu ước tính có khoảng hơn nửa triệu nạn nhân. Đối với Indonesia, đa số người dân chấp nhận thông tin nói trên, tuy nhiên vai trò của Mỹ trong vụ thảm sát vẫn luôn được giữ bí mật. Tại thời điểm đó, Mỹ coi Indonesia là “tấm lá chắn” trong nỗ lực ngăn chặn ảnh hưởng của lực lượng cộng sản ở Liên bang Xô Viết, Trung Quốc ở Đông Nam Á.

Một cảnh trong bộ phim "The look of silence", phim tài liệu của đạo diễn Mỹ - Joshua Oppenheimer. Tác phẩm lật lại những trận tàn sát người Indonesia giai đoạn năm 1965 - 1966. Nguồn: The Guardian

“Chúng tôi muốn làm rõ sự liên quan giữa chính phủ Mỹ và những người gây ra vụ thảm sát năm 1965. Những người biết được sự thật là ai và cách thức để liên lạc với họ? Có phải danh sách những người bị giết khi đó là do chính phủ Mỹ đưa cho chính phủ Indonesia hay không và điều gì thực sự đã xảy ra với họ”, ông Roth nói.

Ông Roth cho biết hội thảo hai ngày vào tuần tới do Uỷ ban nhân quyền Indonesia và có sự tham gia của cố vấn của Tổng thống Joko "Jokowi" Widodo, là “một bước đi đầu tiên rất quan trọng” tiến tới quá trình công nhận và phơi bày sự thật.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng quá trình này chắc chắn sẽ còn gặp nhiều khó khăn và phải đối mặt với sự phủ nhận từ phía quân đội cũng như lực lượng thân cận với cố Tổng thống Suharto.

Ủy ban nhân quyền Indonesia tháng trước đã yêu cầu Tổng thống Obama công khai các tài liệu của CIA và các cơ quan khác về việc vụ thảm sát trên đã được lên kế hoạch như thế nào và mức độ hợp tác giữa Mỹ và quân đội Indonesia.

Washington cho biết nước này đang cân nhắc lời đề nghị trên. Trước đó, Mỹ đã công bố các tài liệu liên quan đến tội ác ở Chile và các quốc gia khác.

Vụ diệt chủng ở Indonesia bắt đầu từ tháng 10/1965 ngay sau khi cuộc đảo chính bất thành khiến 6 lãnh đạo đảng cánh hữu bị ám sát. Cựu Tổng thống Indonesia Suharto, khi đó là một Thiếu tướng vô danh, đã được chọn để “lấp đầy” chỗ trống quyền lực. Ông Suharto đã đổ lỗi cho Đảng Cộng sản Indonesia thực hiện vụ thảm sát trên. Khi đó, Đảng Cộng sản Indonesia là đảng lưosn thứ ba sau Liên Xô và Trung Quốc với khoảng 3 triệu thành viên.

Haris Azhar, điều phối viên của tổ chức luật Kontras, cho biết vụ diệt chủng 1965-1966 là “nguồn cơn của mọi tình trạng bạo lực ở Indonesia” và hệ quả của nó vẫn cảm nhận được cho đến ngày nay bất chấp việc thảo luận công khai bị cấm kỵ.

Hàng triệu thân nhân của những người bị thảm sát vẫn bị nói xấu và phải đối mặt với việc bị phân biệt đối xử khiến họ không có cơ hội giữ các vị trí trong chính phủ.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ Associated Press (AP) của Mỹ. Đây là hãng tin lớn nhất trên thế giới, có trụ sở tại New York. AP cũng là một trong những nguồn cung cấp tin tức lớn nhất cho các tờ báo, đài truyền hình và đài phát thanh trên thế giới.

Tuệ Minh (lược dịch)