Nghiên cứu về dự thảo các văn kiện trình Đại hội toàn quốc lần thứ XII của Đảng về vấn đề giáo dục, Thủ khoa Trần Trọng Biên (Đại học Dược Hà Nội, Thủ khoa xuất sắc thành phố Hà Nội tốt nghiệp năm 2015) cho rằng giáo dục cần có sự đầu tư đúng đắn.

Đảng cần đầu tư đúng cho giáo dục

Xuất thân từ một gia đình lao động thuộc diện hộ nghèo, bản thân tự vượt khó vươn lên đạt nhiều thành tích cao trong học tập, đối với Trần Trọng Biên (Đại học Dược Hà Nội, Thủ khoa xuất sắc thành phố Hà Nội tốt nghiệp năm 2015) thì việc được đầu tư đúng đắn cho giáo dục giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. 

Thủ khoa Trần Trọng Biên

Thủ khoa Trần Trọng Biên bày tỏ sự đồng tình, nhất trí đối với nội dung trong Mục V.1 của dự thảo Báo cáo chính trị nêu rõ về việc cần: “Đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, huy động sự tham gia đóng góp của toàn xã hội; nâng cao hiệu quả đầu tư để phát triển giáo dục và đào tạo. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo, ngân sách nhà nước chi cho giáo dục và đào tạo tối thiểu ở mức 20% tổng chi ngân sách; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách giá dịch vụ giáo dục - đào tạo. Đẩy mạnh xã hội hóa, trước hết đối với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Tiếp tục thực hiện mục tiêu kiên cố hóa trường, lớp học; từng bước hiện đại hoá cơ sở vật chất - kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin”. 
Tuy nhiên, theo Thủ khoa Trần Trọng Biên, trong dự thảo văn kiện Đại hội Đảng cần quy định rõ những thể chế quản lý chặt chẽ vấn đề xã hội hóa giáo dục, nên có sự chọn lọc đào tạo chất lượng trong lĩnh vực này. Việc xã hội hóa đã giúp huy động được nhiều nguồn lực để phát triển giáo dục tuy nhiên lại diễn ra một cách ồ ạt và tồn tại nhiều lỗ hổng, khiến nhiều trường đại học, cao đẳng đang “bị thả lỏng”. Điển hình như trong ngành Y dược, có rất nhiều trường dân lập được mở ra, tổ chức giảng dạy nhưng không tổ chức thi tuyển đầu vào mà chỉ xét tuyển rất sơ sài hoặc điểm đầu vào rất thấp. Đội ngũ giảng viên chủ yếu thuê từ các trường công lập, trang thiết bị phòng thí nghiệm không đầy đủ, nhiều cơ sở đào tạo Y dược không có phần thực hành mà chỉ học lý thuyết…; khó đảm bảo chất lượng đào tạo học sinh, sinh viên. 

Đảng cần có chính sách thu hút nhân tài

Thủ khoa Trần Trọng Biên phân tích: "Hiện Việt Nam đang có một lượng du học sinh khá lớn. Những du học sinh này đã có điều kiện tiếp cận các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới, có những lợi thế vượt bậc với những người học trong nước và họ chính là nguồn nhân lực quan trọng trong quản trị Nhà nước, doanh nghiệp cũng như nghiên cứu khoa học… Đảng và Nhà nước cần có những chính sách, biện pháp, hành động thiết thực, cụ thể, kịp thời và mang tính bền vững để tận dụng, thu hút nguồn nhân lực trí thức cao về làm việc ở Việt Nam, vì thực tế cho thấy, có nhiều bạn sinh viên du  học ở nước ngoài rồi ở hẳn, không về nước. Đơn cử như trong số 13 nhà vô địch chương trình Đường lên đỉnh Olympia thì có đến 12 người quyết định làm việc ở nước ngoài. Hay như gần đây báo chí nói nhiều đến việc Làng cờ vua Việt Nam có nguy cơ mất kì thủ Lê Quang Liêm vào tay Mỹ".

Tìm hiểu nguyên nhân của hiện trạng vừa nêu, Trần Trọng Biên nhấn mạnh 2 lý do cơ bản. Thứ nhất, chính sách đãi ngộ chưa tốt. Thực tế cho thấy, những ưu đãi hiện hành với người giỏi mới chỉ mang tính nhỏ lẻ, do các địa phương, các cơ quan đặt ra, tùy theo tình hình mà thực hiện, không phải một cơ chế ở tầm vĩ mô có khả năng khuyến khích những người có năng lực phấn đấu trong học tập và cống hiến theo yêu cầu ở các lĩnh vực kinh tế xã hội.

Hiện tượng “chảy máu chất xám” đang là một thực trạng, thách thức đối với đất nước và ngày càng ảnh hưởng rõ rệt tới sự phát triển chung của dân tộc. Không ít những người ra nước ngoài với mong muốn thay đổi cuộc sống, trước những đãi ngộ rất đáng để suy ngẫm của nước sở tại so với sự quan tâm nhỏ lẻ từ trong nước, thiết nghĩ họ hoàn toàn có quyền lựa chọn ở lại nước ngoài trước nỗi lo về cơm áo gạo tiền.

Thứ hai là không có môi trường làm việc tốt. Rõ ràng, những kiến thức mà các du học sinh được trang bị ở nước ngoài lại rất khó ứng dụng khi làm việc tại Việt Nam. Thực trạng “Nhất hậu duệ, Nhì quan hệ, Ba tiền tệ” trong vấn đề xin việc đã làm hạn chế khả năng tìm được việc làm của các du học sinh, không ít du học sinh về nước rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc làm việc không đúng với chuyên môn, khả năng của bản thân. Sự thiếu thốn các điều kiện thực hiện, thiếu môi trường khoa học lại bị chèn ép, kèn cựa và hàng loạt những vấn đề tế nhị khác về thủ tục hành chính, về kinh phí, về con người, sự nhìn nhận thiếu công bằng đối với những trí thức trẻ… đã khiến những sinh viên giỏi không muốn trở lại môi trường làm việc ở Việt Nam sau khi tốt nghiệp.

"Tất nhiên là ở một nước còn nhiều khó khăn như ở nước ta thì chính sách đãi ngộ, điều kiện sẽ không thể bằng các nước tiên tiến khác trên thế giới. Vấn đề là Đảng và Nhà nước cần có những thái độ đúng đắn, những phương án cụ thể để giữ chân người tài, bằng tình cảm và những cải cách toàn diện để không chỉ những du học sinh Việt Nam mà còn các tri thức, các nhà khoa học trên thế giới sẽ lựa chọn Việt Nam làm nơi định cư và làm việc. Đây rõ ràng là vấn đề lớn, nhưng nhiều năm qua chưa được đặt ra một cách nghiêm túc", Trần Trọng Biên nhận xét.

BTV