Đề cập đến chính sách biển đảo của Việt Nam thông qua các phát ngôn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trên các diễn đàn quốc tế trong năm 2015, chúng ta có thể nhìn thấy một sự nhất quán, kiên định và dứt khoát.

Trong năm 2014, những phát ngôn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng gây được tiếng vang với bạn bè quốc tế khi khẳng định rõ chính sách bảo vệ chủ quyền của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh đỉnh điểm căng thẳng chủ quyền biển đảo được đẩy lên cao từ sự kiện Trung Quốc đưa giàn khoan Hải Dương 981 vào Biển Đông.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Đoàn Việt Nam dự Hội nghị Cấp cao ASEAN-Nhật Bản trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN 27, Kuala Lumpur, Malaysia, ngày 22/11/2015

Trong chuyến công du tại Phillipines vào tháng 5/2014, khi được phóng viên hỏi về thái độ của Việt Nam đối với sự việc kể trên, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh: "Việt Nam kiên quyết bảo vệ chủ quyền và lợi ích chính đáng của mình bởi vì chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền biển đảo là thiêng liêng. Việt Nam luôn mong muốn có hòa bình, hữu nghị nhưng phải trên cơ sở bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, vùng biển, và nhất định không chấp nhận đánh đổi điều thiêng liêng này để nhận lấy một thứ hòa bình, hữu nghị viển vông, lệ thuộc nào đó".

Câu nói này của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hợp với lòng người dân, được đánh giá sẽ đi vào lịch sử đất nước như là một tuyên ngôn khẳng định chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Sang năm 2015, khẳng định nói trên của Thủ tướng tiếp tục được nhắc lại nhiều lần tại các diễn đàn khu vực và quốc tế dưới nhiều cách nói khác nhau, nhưng về tổng thế, đó là những phát ngôn nhất quán, khẳng định thái độ của Việt Nam trước sự bành trướng năng lực hàng hải của quốc gia láng giềng Trung Quốc. Có thể nhìn lại sự nhất quán này thông qua một số phát ngôn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại một số diễn đàn quốc tế trong năm 2015.

Biển Đông là lợi ích và trách nhiệm chung của khu vực

Phát biểu tại Hội nghị Cấp cao Đông Á lần thứ 10, ngoài các vấn đề kinh tế và xã hội, khi nhắc đến Biển Đông, các hoạt động bồi đắp và xây dựng quy mô lớn các đảo/đá đang gây ra căng thẳng cho khu vực và quan ngại sâu sắc cho cộng đồng quốc tế, Thủ tướng đã nhấn mạnh hòa bình và an ninh ở châu Á - Thái Bình Dương và Đông Nam Á phải luôn gắn với bảo đảm hòa bình và ổn định trên biển, nhất là ở Biển Đông.

“Việc bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông là lợi ích và trách nhiệm chung của tất cả các nước trong và ngoài khu vực. Do vậy, chúng tôi hoan nghênh và trông đợi sự tham gia tích cực và đóng góp xây dựng của các nước để đạt được mục tiêu này”, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định, Việt Nam luôn chủ trương làm hết sức mình cùng các nước đưa Biển Đông thành khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác vì phát triển; giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, tự kiềm chế, không làm gì gây phức tạp và căng thẳng thêm tình hình.

Xói mòn lòng tin ở Biển Đông

Phát biểu tại phiên họp toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN 27 ngày 21/11, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh diễn biến phức tạp ở Biển Đông là một trong những thách thức an ninh mới. Những căng thẳng gần đây thực sự đã làm “xói mòn lòng tin” ở Biển Đông.

"Việc bồi đắp, tôn tạo và xây dựng quy mô lớn các đảo, đá và các hoạt động đơn phương khác ở Biển Đông đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, làm gia tăng căng thẳng, xói mòn lòng tin, gây quan ngại sâu sắc cho cộng đồng quốc tế, và có thể dẫn đến nguy cơ quân sự hóa và xung đột trên biển, đe dọa hòa bình và ổn định khu vực", người đứng đầu Chính phủ Việt Nam quan ngại.

Điểm lại nhiều nỗ lực trong việc xử lý vấn đề Biển Đông của ASEAN, kể cả bày tỏ quan ngại và lập trường chung về vấn đề này (tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 26 tháng 4/2015 và Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 48 tháng 8/2015), Thủ tướng nhấn mạnh thực tế đòi hỏi ASEAN tiếp tục đoàn kết, thống nhất. Thủ tướng cũng đề xuất ba phương án để hiện thực hóa những quyết tâm của các quốc gia thành viên ASEAN nhằm đảm bảo an ninh tại Biển Đông.

Phải tôn trong độc lập chủ quyền và lợi ích chính đáng của nước khác

Trong buổi chiêu đãi tại Đại hội đồng Liên minh nghị viện thế giới lần thứ 132 (IPU-132) được tổ chức ở Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tiếp tục nhấn mạnh quan điểm của Việt Nam về vấn đề Biển Đông. Theo Thủ tướng, hiện thế giới đang đứng trước nhiều nguy cơ về xung đột vũ trang; tranh chấp lãnh thổ, tranh chấp đối với các vùng biển, trong đó có khu vực Biển Đông; sự trỗi dậy của chủ nghĩa khủng bố… Điều này đòi hỏi sự gắn kết của các quốc gia cùng nhau đảm bảo lợi ích toàn thế giới nói chung và lợi ích quốc gia nói riêng.

“Những nguy cơ, thách thức trên đây đòi hỏi tinh thần trách nhiệm, sự hợp tác và nỗ lực rất lớn của các Quốc gia, các Nghị viện trong khu vực và trên toàn thế giới. Để duy trì hòa bình, hữu nghị, ổn định, an ninh an toàn  một cách bền vững, mỗi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, cùng với việc chăm lo lợi ích của riêng mình, đều phải tôn trọng độc lập chủ quyền và lợi ích chính đáng của các nước khác cũng như phải cùng quan tâm chăm lo đến các vấn đề chung - các lợi ích chung của khu vực và thế giới”, Thủ tướng phát biểu.

Không quân sự hóa ở Biển Đông

Đặc biệt, đối với việc Trung Quốc cải tạo bãi đá/đảo cũng như dần hình thành các cơ sở quân sự ở Biển Đông, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng luôn nhấn mạnh tại các diễn đàn khu vực và quốc tế rằng các quốc gia có liên quan không nên quân sự hóa ở Biển Đông. Đó là hành động nguy hiểm, ảnh hưởng đến an ninh, an toàn hàng hải của khu vực và thế giới.

Các nhà lãnh đạo tại Hội nghị Cấp cao ASEAN-Ấn Độ. Ảnh: VGP

Cụ thể, tại các hội nghị: Hội nghị Cấp cao ASEAN - Trung Quốc lần thứ 18, Cấp cao ASEAN - Ấn Độ lần thứ 13, Cấp cao ASEAN - Hoa Kỳ lần thứ 3 và Cấp cao ASEAN+3 lần thứ 18, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chia sẻ quan ngại về những diễn biến phức tạp ở Biển Đông, nhất là các hoạt động bồi đắp và xây dựng quy mô lớn đã gây quan ngại sâu sắc cho cộng đồng quốc tế, làm xói mòn lòng tin và sự tin cậy, gia tăng căng thẳng, ảnh hưởng tiêu cực đến hòa bình và an ninh khu vực.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh các bên cần tăng cường các biện pháp xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa, nghiêm chỉnh thực hiện các nguyên tắc về kiềm chế, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, giải quyết hòa bình tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.

Thông qua những phát ngôn nổi bật của mình tại các diễn đàn khu vực và quốc tế kể trên, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, với tư cách đại diện cho Chính phủ Việt Nam, đã khẳng định tính nhất quán trong chính sách bảo vệ chủ quyền biển đảo của đất nước.

Chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước và Chính phủ là phải bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ của đất nước, đồng thời cố gắng kiểm soát tốt tranh chấp, duy trì hòa bình, ổn định trên biển; Giải quyết vấn đề Biển Đông phải kết hợp cả sức mạnh trong nước và sự đồng tình ủng hộ của quốc tế trên cơ sở đường lối đối ngoại độc lập tự chủ; Đấu tranh bằng mọi biện pháp hòa bình, trong đó đề cao biện pháp chính trị ngoại giao, đấu tranh trên thực địa, đấu tranh dư luận, không để xẩy ra xung đột vũ trang.

Trần Anh Minh