Hành động xâm chiếm Biển Đông mà Bắc Kinh đang thi hành, mới chỉ là sự khởi đầu cho âm mưu bá chủ khu vực và Trung Quốc sẽ chỉ dừng lại khi vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ.
Hồi đầu tuần này, Trung Quốc đã ngang nhiên tuyên bố vừa mới hoàn thành chương trình cải tạo đất trái phép tại một số khu vực trên quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông. Mục tiêu tiếp theo của Trung Quốc là xây dựng các hòn đảo nhân tạo để biến những khu vực này trở thành căn cứ quân sự trên Biển Đông. Hành động phi lý của Bắc Kinh không chỉ ảnh hưởng tới nền hòa bình và ổn định trong khu vực mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Mỹ. Vậy các nước trong khu vực và Mỹ phải làm gì để ngăn chặn hành động ngang ngược của Trung Quốc?

Theo tạp chí The Diplomat, bước đầu tiên cần phải xác định rõ rằng Trung Quốc đang làm gì và những hành động này ảnh hưởng như thế nào đối với các nước có cùng chủ quyền trên Biển Đông và đối với Mỹ.

Các chiến đấu cơ của Mỹ đậu trên tàu sân bay USS George Washington trong hành trình tới Biển Đông hồi năm 2010. 

Thực tế, những bức ảnh vệ tinh mới nhất cho thấy Bắc Kinh đang tiến hành xây dựng các cơ sở quân sự trên một vài thực thể với mục đích đe dọa tấn công các nước láng giềng có cùng tuyên bố chủ quyền trên Biển Đông. Cụ thể, Trung Quốc đã xây một đường băng, các đơn vị đồn trú, và lắp đặt các khẩu pháo, radar cũng như thiết bị truyền thông. Những cơ sở này sẽ giúp Trung Quốc tăng khả năng tuần tra các vùng biển lân cận và kiểm soát cả hoạt động của các nước có cùng tuyên bố trên Biển Đông. Thậm chí, Bắc Kinh còn dễ dàng hiện thực hóa các yêu sách của mình cũng như đe dọa nỗ lực phản đối từ những quốc gia khác. 

Hành động quân sự hóa trên các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng không chỉ gây bất ổn an ninh trong khu vực mà còn đi ngược lại chính những cam kết mà nước này từng tuyên bố trước các nước láng giềng. 

Điển hình, hành động phi lý của Trung Quốc đã vi phạm Tuyên bố về ứng xử của các bên trên Biển Đông (DOC) mà Bắc Kinh đã ký với ASEAN hồi năm 2002. Theo đó, DOC kêu gọi các bên có những hành động kiềm chế tránh gây phức tạp thêm tình hình và leo thang tranh chấp, làm ảnh hưởng tới nền hòa bình và ổn định trong khu vực. 

Tuy nhiên, chính Trung Quốc lại có những hành động ngang ngược khấy động Biển Đông như công bố tấm bản đồ "đường chín đoạn" phi lý, dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát bãi cạn Scarborough từ Philippines vào năm 2012 và trái phép đưa giàn khoan Hải Dương-981 vào vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam hồi tháng 5/2014. 

Hành động của Trung Quốc còn đe dọa trực tiếp tới lợi ích của Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Bởi Mỹ luôn mong muốn duy trì trật tự tự do, ổn định và hòa bình tại châu Á kể từ sau Thế chiến thứ Hai. Và sau hàng thập niên được hưởng lợi từ trật tự này, Washington đang phải đối mặt với thách thức lớn từ Bắc Kinh khi mà Trung Quốc tỏ ý coi thường, dám vi phạm các quy tắc và luật pháp quốc tế cũng như phá vỡ nền hòa bình và trật tự lâu đời. 

Ngoài ra, việc Trung Quốc xây dựng các cơ sở quân sự trên Biển Đông sẽ khiến các nước có cùng tuyên bố chủ quyền trên vùng biển chiến lược này tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ. Trong đó, phần lớn các nước ở khu vực châu Á đều là đồng minh chiến lược, đối tác và bạn bè của Washington. 

Khi các thách thức mới từ hành động ngang ngược của Trung Quốc được xác định rõ, bước thứ hai là tính tới phương án đối phó. Các nước liên quan và Mỹ không chỉ cần chặn đứng hoặc làm chậm tiến trình xây dựng các căn cứ quân sự của Trung Quốc trên Biển Đông mà còn phải ngăn Bắc Kinh áp đặt quyền kiểm soát an ninh và quân sự hóa toàn vùng biển này. 

Để làm được như vậy, đòi hỏi một chuỗi hành động từ việc yêu cầu Trung Quốc tuyên bố trước về những hoạt động của nước này cho tới việc ngăn chặn Bắc Kinh làm thay đổi cán cân sức mạnh quân sự trên Biển Đông. Trong khi đó, Mỹ cũng cần thay đổi một số biện pháp hiện đang áp dụng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương và nhận thức rõ rằng tình hình Biển Đông đang thay đổi nhanh hơn sơ với những gì mà Washington nhận định cách đây một năm. 

Trung Quốc âm mưu áp đặt quyền kiểm soát tại Biển Đông. 

Ngoài ra, Mỹ và các bên liên quan phải xem những thách thức mới này mới chỉ là bước đi mới nhất trong chiến lược xâm chiếm toàn Biển Đông của Trung Quốc. Bởi ngay sau quá trình nạo vét và cải tạo đất trên Biển Đông, Bắc Kinh sẽ chuyển sang giai đoạn xây dựng các đảo nhân tạo trái phép. Hành động xây đảo nhân tạo của Trung Quốc rõ ràng vi phạm Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS). Do đó, cộng đồng quốc tế cần tiếp tục lên án mạnh mẽ qua con đường ngoại giao, hành động hợp pháp như việc Mỹ duy trì hoạt động giám sát trên không phận quốc tế ngay trên khu vực mà Trung Quốc đang xây dựng trái phép ở Biển Đông. 

Thậm chí, hành động quân sự hóa của Bắc Kinh cũng không nằm ngoài chiến lược đơn phương tuyên bố thiết lập vùng nhận diện phòng không trên Biển Đông tương tự như những gì mà Trung Quốc đã làm trên biển Hoa Đông hồi cuối năm 2013. 

Điều quan trọng là các nước có cùng tuyên bố trên Biển Đông không nên coi đây là vấn đề của từng quốc gia mà cần xem đây là thách thức ngày càng lớn trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc tại châu Á – Thái Bình Dương. Song, Washington cùng các bên liên quan cần phải cân nhắc thận trọng trước những hậu quả để cân bằng hành động trên Biển Đông và hợp sức đối phó với Trung Quốc. 

Đối với Mỹ, thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì mối quan hệ ổn định và hợp tác với Trung Quốc cũng như không ngại ra tay giải quyết một khi Bắc Kinh coi thường sự ổn định trong khu vực. 

Rõ ràng, Bắc Kinh đang thi hành chiến lược hai ngạnh tại khu vực Đông Nam Á nhằm thắt chặt mối quan hệ kinh tế với các nước trong khu vực để kéo họ vào quỹ đạo của Trung Quốc đồng thời nâng cao năng lực quân sự để bảo vệ lợi ích quốc gia thậm chí sẵn sàng sử dụng vũ lực nếu cần thiết. 

Nói tóm lại, Trung Quốc vừa muốn thay đổi hiện trạng trong khu vực theo ý mình vừa muốn ngăn cản các nước thành viên ASEAN có hành động phản ứng. Tương tự như trên Biển Đông, Trung Quốc thường vận dụng chiến lược "bành trướng gia tăng" vừa củng cố những lợi ích mong muốn qua thời gian vừa giảm thiểu tối đa ảnh hưởng tới mối quan hệ trong khu vực. 

Theo Diplomat, trong khi phản ứng của các nước Đông Nam Á trước hành động của Bắc Kinh vẫn chưa được công bố thì giới hoạch định chính sách Trung Quốc sẽ không tự nhận rằng chiến lược của họ đã sai lầm. Nói cách khác, khi chưa phải đối mặt với sự phản ứng, Trung Quốc sẽ không dừng lại việc làm của mình. 

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin The Diplomat, một tạp chí có trụ sở ở Tokyo, chuyên về chính trị, văn hóa và xã hội tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.



MINH THU (lược dịch)