Việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan là nhằm chỉ cho Trung Quốc thấy cái giá phải trả khi tiến hành xâm chiếm Đài Bắc đồng thời giúp Washington tránh sa vào một cuộc chiến chống lại Bắc Kinh và bảo toàn lợi ích cốt lõi trong khu vực.

Hôm 16/12, chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama đã chính thức thông báo bán lô vũ khí trị giá gần 2 tỷ USD cho Đài Loan. Thương vụ mua bán vũ khí đầu tiên giữa Mỹ - Đài Loan kể từ năm 2011 đã khiến Trung Quốc vô cùng tức giận và cáo buộc Washington đang can thiệp vào “chuyện nội bộ” cũng như đe dọa tới nền “an ninh, chủ quyền” quốc gia. Thậm chí, Bắc Kinh còn lên tiếng đe dọa đưa ra các biện pháp trừng phạt đối với những công ty Mỹ cung cấp vũ khí cho Đài Loan. 

Tạp chí The National Interest dẫn lời ông Doug Bandow, cựu cố vấn đặc biệt của Tổng thống Mỹ Ronald Reagan nhận định việc Washington quyết định bán vũ khí cho Đài Bắc sẽ giúp duy trì nền hòa bình trong khu vực. 

Mỹ muốn chỉ cho Trung Quốc cái giá đắt phải trả khi tiến hành một cuộc chiến nhằm vào Đài Loan. 

Mặc dù quy mô mua lô vũ khí trị giá gần 2 tỷ USD là khá nhỏ nhưng nó thể hiện phần nào cam kết của Mỹ trong việc giúp Đài Loan tự vệ. Giới chức Mỹ từng nhận định nếu muốn cải thiện mối quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc, Washington nên dừng triển khai các thương vụ mua bán vũ khí gây tranh cãi. Song trước hành động Bắc Kinh ngang nhiên xâm chiếm chủ quyền trên biển Hoa Đông và Biển Đông, Mỹ buộc phải tiếp tục chuyển giao vũ khí cho các quốc gia đồng minh và đối tác trong khu vực châu Á. Tân Hoa Xã thì cho rằng thương vụ mua bán vũ khí trên “sẽ trở thành động lực để Đài Loan tìm cách tách khỏi Trung Quốc và tuyên bố độc lập”. 

Về phần mình, Đài Loan tự tuyên bố là một quốc gia độc lập nhưng tính hợp pháp của tuyên bố này lại được rất ít quốc gia khác chính thức công nhận. Cuộc chiến trên bán đảo Triều Tiên từng là lý do khiến Mỹ dang tay bảo vệ Đài Loan trước mối đe dọa tấn công từ các lực lượng quân sự Trung Quốc. Dù không chính thức tuyên bố bảo vệ Đài Loan nếu như Trung Quốc có thêm những hành động đe dọa song Mỹ lại cam kết bán các loại vũ khí phòng vệ cho Đài Bắc. Đây là lý do chính quyền Tổng thống Obama thông qua thương vụ bán lô vũ khí trị giá gần 2 tỷ USD cho Đài Loan. 

Trong khi đó, Trung Quốc đã không ít lần lên tiếng đe dọa sẵn sàng dùng vũ lực để sáp nhập Đài Loan vào đại lục. Do đó, nếu muốn giành được độc lập, chắc chắn, Đài Loan sẽ phải tham chiến và cần sự trợ giúp từ nước ngoài. 

Điều đáng nói, từng sẵn lòng bảo vệ Đài Loan trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh nhưng ở thời điểm hiện tại, Đài Bắc không hề đóng vai trò quan trọng đối với nền an ninh của Mỹ. Mối quan hệ văn hóa và kinh tế giữa Mỹ và Đài Loan được đánh giá khá quan trọng nhưng vẫn chỉ nằm trong phạm vi giới hạn. Trong khi mối quan hệ ngoại giao – chính trị song phương cũng chỉ nằm trong khuôn khổ chính sách mà Mỹ thi hành với Trung Quốc. Do đó, theo ông Bandow, không có lý gì Washington sẽ thay mặt Đài Bắc để tham chiến chống lại Bắc Kinh. 

Chính sách chiến lược mập mờ của Mỹ đang trở nên ngày càng nguy hiểm trong bối cảnh sức mạnh quân sự và kinh tế của Trung Quốc không ngừng lớn mạnh. Nói cách khác, Đài Loan là chủ đề nhận được sự quan tâm của Trung Quốc nhiều hơn so với Mỹ. 

Thay vào đó, bán vũ khí giúp Đài Loan tăng cường khả năng phòng vệ được xem là cách tốt nhất để Mỹ giúp Đài Bắc đề phòng trước mối đe dọa từ quân đội Trung Quốc. Khi xét trên phương diện duy trì sự thịnh vượng và ổn định, chính quyền Bắc Kinh sẽ có những bước đi thận trọng cũng như tránh sa vào một cuộc xung đột đắt đỏ. 

“Ý tưởng ở đây là phức tạp hóa những viễn cảnh mà Trung Quốc sẽ phải đối mặt để buộc họ dừng hành động cũng như cân nhắc thận trọng trước khi tấn công”, người đứng đầu Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ - Đài Loan, ông Rupert Hammond-Chambers nói. 

Cụ thể hơn, Mỹ đang chỉ cho Trung Quốc thấy cái giá phải trả khi tiến hành một cuộc chiến để từ đó chuyển sang chọn giải pháp kiên nhẫn thay vì ép buộc Đài Loan sắp nhập vào đại lục. 

Tuy nhiên, quyết định bán vũ khí cho Đài Loan cũng ảnh hưởng không nhỏ tới mối quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và Mỹ nhưng đây là điều đáng để hy sinh. Trong quá khứ, các cuộc trao đổi quân sự giữa Washington – Bắc Kinh từng bị trì hoãn tạm thời do bất đồng quan điểm về vấn đề Đài Bắc. Nhưng việc Trung Quốc lớn tiếng đe dọa trừng phạt các công ty sản xuất vũ khí của Mỹ dường như không phát huy hiệu quả. Bởi trên thực tế, các nhà sản xuất quốc phòng Mỹ cũng ít xuất hàng sang Trung Quốc. Và nếu như lệnh trừng phạt áp đặt với các mặt hàng dân sự, Bắc Kinh sẽ là bên phải chịu thiệt thòi nhiều. 

Theo ông Bandow, mong muốn duy trì nền độc lập của Đài Loan sẽ vẫn đối mặt với vô vàn thách thức và chỉ khi Mỹ xây dựng một lộ trình chuyển giao vũ khí thường xuyên, Đài Bắc mới bớt thấp thỏm mối lo đe dọa từ Trung Quốc. Và để làm được điều này, Washington cần lên sẵn kịch bản cho một cuộc chiến chớp nhoáng để vừa bảo vệ an ninh của Đài Bắc và lợi ích cốt lõi của Mỹ. 

Nội dung được thực hiện qua tham khảo Tạp chí National Interest. National Interest được thành lập vào năm 1985. Tạp chí thường tập trung vào vấn đề chính sách đối ngoại và những lợi ích quốc gia của Mỹ.


MINH THU (lược dịch)