Hôm qua (20/4), Tổng thống Mỹ Barack Obama đã đến Riyadh để gặp gỡ Quốc vương Ả Rập Xê Út trước thềm hội nghị thượng đỉnh với lãnh đạo các nước Ả Rập ở vùng Vịnh vào ngày 21/4. Các chủ đề được đề cập bao gồm căng thẳng khu vực và vấn đề Iran.

Đây là chuyến thăm khu vực xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới lần thứ tư và có thể là lần cuối cùng của ông Obama trên cương vị Tổng thống Mỹ. Người đứng đầu Nhà Trắng hy vọng tái khẳng định mối quan hệ giữa Washington và các đồng minh vùng Vịnh, cũng như tăng cười cam kết hỗ trợ an ninh, tìm kiếm các biện pháp giảm thiểu các căng thẳng bè phái trong khu vực.

Tuy nhiên, chuyến đi cuối cùng này của ông Obama không hề yên ả như những lần trước, trong bối cảnh những bất đồng nổi lên khiến bầu không khí giữa các nước đồng minh thêm phần u ám. Không giống những chuyến thăm trước đây, sự kiện ông Obama tới Riyadh không được tường thuật trực tiếp trên sóng truyền hình.

Tổng thống Mỹ gặp gỡ Quốc vương Ả Rập Xê Út ngày hôm qua (17/4). Nguồn: Reuters

Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) bao gồm Ả Rập Xê Út, Kuwait, Qatar, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập và Oman chủ yếu do chế độ Hồi giáo Sunni nắm quyền, ngoại trừ Oman. Họ đều coi người Shi’ite ở Itan là mối đe dọa đối với an ninh cũng như cáo buộc lực lượng này có liên quan đến cuộc chiến ở Iraq, Syria, Lebanon, Yemen và làm sâu sắc thêm sự chia rẽ bè phái.

Căng thẳng này được châm ngòi lần nữa vào hôm qua khi Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamanei “tấn công” hành động cô lập phong trào Hezbollah của Riyadh bằng một loạt lời lẽ chỉ trích trên mạng xã hội Twitter.

Trong khi đó, Nhà Trắng có chung quan điểm với các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh rằng Tehran gây bất ổn trong khu vực, tuy nhiên Mỹ cũng hy vọng sẽ có thể khiến Iran và các nước vùng Vịnh xây dựng một “mối quan hệ hòa bình lạnh”, theo đó các đối thủ sẽ không tìm cách làm trầm trọng hóa căng thẳng ở Trung Đông.

Tái hòa hợp trong bất đồng?

Chào đón Tổng thống Mỹ trong căn phòng lộng lẫy ở cung điện Riyadh, Quốc vương Salman cho biết ông rất vui mừng khi ông Obama tới thăm Ả Rập Xê Út và người đứng đầu Nhà Trắng cũng đáp lại bằng lời cảm ơn chân thành vì sự tiếp đón trọng thị.

Trước khi ông Obama gặp Quốc vương Salman, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Aston Carter đã có cuộc đàm đạo với những người đồng cấp ở các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh về vấn đề tiết chế sức ảnh hưởng của Iran cũng như cuộc chiến chống tổ chức khủng bố IS, chỉ vài giờ trước khi ông Obama đến Riyadh.

Các lãnh đạo quốc phòng nói trên nhất trí hợp tác chung nhằm tăng cường năng lực tên lửa phòng vệ, các lực lượng đặc nhiệm và an ninh hàng hải, tuy nhiên không có một thỏa thuận mới nào được công bố.

Tổng thư ký GCC cho biết khối này và Mỹ sẽ cùng tuần tra hàng hải chung để ngăn chặn việc buôn lậu vũ khí tới Iran. Các quan chức Mỹ cho hay hoạt động này thực tế đã diễn ra và đây không phải là một bước tiến mới.

Tuy nhiên, thỏa thuận hạt nhân vào năm ngoái giữa Iran và các cường quốc bao gồm Mỹ là một hành động mà các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh coi là dấu hiệu cho thấy Washington đang tiến về phía Tehran. Họ lo ngại rằng Obama cũng muốn giảm sự can thiệp của Mỹ vào khu vực này.

Gần đây, Tổng thống Mỹ từng trả lời trong một cuộc phỏng vấn trên truyền thông rằng một số quốc gia vùng Vịnh và châu Âu giống như là “những tay đua tự do”, luôn kêu gọi Mỹ phải hành động trong khi bản thân mình lại không làm gì.

Khi được hỏi về việc liệu Ả Rập Xê Út và Mỹ có còn là những người bạn thân nữa không thì người đứng đầu Nhà Trắng đã trả lời rằng: “Điều này rất phức tạp”. Câu trả lời của ông Obama lại gặp phải vô vàn chỉ trích từ phía các nước vùng Vịnh và khiến mối quan hệ giữa hai bên thêm phần sóng gió.

Nội dung được thực hiện qua thảm khảo nguồn tin Reuters (Anh), một trong những hãng tin lớn nhất thế giới. Reuters cung cấp bài viết, hình ảnh, đồ họa và video cho rất nhiều tờ báo, đài phát thanh, đài truyền hình, Internet và các phương tiện truyền thông khác trên toàn thế giới.

Tuệ Minh (lược dịch)