Năm 2018, theo lộ trình giảm thuế suất thuế nhập khẩu từ ASEAN về Việt Nam sẽ về 0%, nếu không có chính sách tốt, doanh nghiệp ô tô khó thoát cảnh “đi buôn”.

Nhận định này được các doanh nghiệp (DN) sản xuất, lắp ráp ô tô nêu ra tại tọa đàm về phát triển công nghiệp ô tô do Bộ Công Thương tổ chức chiều 27/4.

Chính sách trên … giấy, DN mất lòng tin

Theo ông Bùi Ngọc Huyên, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần ôtô Xuân Kiên (Vinaxuki), với lợi thế gần 100 triệu dân, Việt Nam là “mảnh đất màu mỡ” để phát triển ngành công nghiệp ô tô. 

Thời gian qua nhiều chính sách phát triển ngành được đưa ra như ưu đãi về thuế, lãi suất… song chủ yếu lại có lợi cho doanh nghiệp (DN) lắp ráp, còn với DN tự sản xuất ô tô trong nước lại không thể tiếp cận được. Nói về hành trình gian nan kể từ năm 2009 khi Vinaxuki chuyển hướng từ lắp ráp sang tự sản xuất ô tô “Made in Vietnam”, ông Huyên cho hay, DN của ông chưa hề nhận được bất kỳ một sự hỗ trợ nào, từ việc giảm thuế, hỗ trợ vay vốn lãi suất ưu đãi từ ngân hàng…

Thậm chí, để có tiền xoay xở nghiên cứu đổi mới công nghệ, nội địa hóa sản phẩm và trả lương cho người lao động, bản thân vị Chủ tịch Vinaxuki đã phải bán 5.000 m2 đất. Dù vậy, ông không cảm thấy hối tiếc khi theo đuổi con đường sản xuất ô tô “Made in Vietnam”. Điều khiến ông trăn trở, là “chính sách chỉ đưa ra trên … giấy mà không thực thi khiến DN mất lòng tin. Chính sách đưa ra cần minh bạch, thực hiện chứ không phải đưa rồi để đấy”.

Doanh nghiệp ô tô đang đứng trước "ngã ba đường": sản xuất hay đi buôn?

Dù là một trong số DN sản xuất, lắp ráp ô tô chiếm tới 30% thị phần xe con, nhưng ông Trần Bá Dương – Chủ tịch Công ty ô tô Trường Hải (Thaco) cũng tỏ ra lo lắng khi năm 2018 thuế suất thuế nhập khẩu từ ASEAN về 0%. 

Ông Dương đặt câu hỏi về sự chậm trễ ban hành các quyết định cụ thể để hiện thực hóa chủ trương, mục tiêu phát triển ngành ô tô đã được đưa ra trong chiến lược phát triển mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt từ tháng 7/2014.

Bổ sung thêm, ông Đào Phan Long - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội cơ khí Việt Nam đề nghị, chính sách phải tập trung cho những doanh nghiệp đang sản xuất ôtô trong nước, ngoài việc xem xét lộ trình thuế và ưu đãi vốn, cần có những ưu đãi cho các dự án cụ thể.

DN ô tô muốn xin thêm ưu đãi

Còn 3 năm nữa thuế suất thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ ASEAN vào Việt Nam giảm về 0%, theo ông Trần Bá Dương lúc đó giá xe ô tô sẽ rẻ hơn, nhưng không phải căn cứ trên giá xe nhập về mà phải tính trên giá thành sản xuất. “Tới năm 2018 DN sản xuất lắp ráp xe trong nước muốn cạnh tranh được thì phải giảm giá thành từ 15-20% ở tất cả các khâu từ sản xuất tới bán lẻ” – ông Dương chia sẻ.

Nhưng để làm được điều này thì các DN vẫn cần các chính sách hỗ trợ thực sự từ phía Nhà nước. Việt Nam vẫn được đánh giá là thị trường tiềm năng với các DN sản xuất ô tô, nhưng không phải vì thế mà DN không cần tới chính sách ưu đãi từ phía Chính phủ dựa trên dung lượng thị trường và quy mô đầu tư sản xuất của từng DN.

Chủ tịch Thaco cho rằng, hiện đang tồn tại sự không công bằng trong việc tính thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), trong khi xe lắp ráp tính thuế trên giá xuất xưởng, còn xe nhập khẩu lại được tính trên giá CIF nhập về, chưa có thuế, phí…

“Không có nước nào hoàn toàn mở toang cánh cửa mà họ đều có hàng rào bảo hộ. Theo tôi, các bộ nên xem lại chính sách thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), nên có ưu đãi hơn với DN lắp ráp nếu đầu tư, sản xuất có hiệu quả. Như với cách tính thuế TTĐB, nên tính trên giá bán buôn của DN nhập khẩu, nhằm tránh hiện tượng DN lợi dụng chuyển giá khi tính giá thuế…”, ông Dương đề xuất.

Cũng cho rằng cách tính thuế TTĐB hiện chưa đúng với khung chung, ông Bùi Ngọc Huyên kiến nghị, thay đổi cách tính thuế TTĐB hiện nay đang tạo sự bất bình đẳng giữa DN sản xuất linh kiện trong nước và DN nhập khẩu. “Đồng ý là phải đảm bảo nguồn thu ngân sách từ thuế, nhưng nếu chính sách thuế khiến ngành sản xuất đình trệ, lao động không có việc làm… thì cực kỳ nguy hiểm” – Chủ tịch Vinaxuki khảng khái.

Đại diện cho DN sản xuất, lắp ráp ô tô có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, ông Hồ Mạnh Tuấn – Phó Tổng giám đốc thứ nhất Honda Việt Nam thì đề xuất giảm thuế suất thuế nhập khẩu theo cam kết MFN các dòng linh kiện nhập về từ nguồn khác, ngoài ASEAN. 

Theo vị này, định hướng chiến lược ngành ô tô đề ra sẽ phát triển xe tiết kiệm nhiên liệu, hiện đại… như vậy các DN sẽ phải nhập khẩu linh kiện từ châu Âu (EU) với thuế suất cao hơn nhiều so với nhập khẩu từ các nước ASEAN, dù mức thuế nhập khẩu từ ASEAN có về 0% vào năm 2018 đi chăng nữa. Còn đối với cách tính thế TTĐB, ông Tuấn cũng kiến nghị nên tính theo giá CIF linh kiện để khuyến khích DN nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Phó vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính) ông Lưu Đức Huy cho biết, Luật thuế TTĐB sửa đổi đã quy định rõ cách tính với hàng nhập khẩu và sản xuất trong nước. Hiện, Bộ Tài chính và Bộ Công thương đang phối hợp để đề xuất xây dựng chính sách ưu đãi cho đầu tư, sản xuất ô tô, trong đó có nghị định hướng dẫn Luật thuế TTĐB sửa đổi. Bộ Tài chính sẽ cân nhắc kỹ lưỡng những kiến nghị của DN về sửa đổi cách tính thuế TTĐB, giảm thuế suất thuế nhập khẩu linh kiện theo cam kết MFN… cho phù hợp để đưa vào nghị định hướng dẫn Luật thuế TTĐB sửa đổi tới đây và lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, DN trước khi ban hành chính thức.

Theo chiến lược phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam được Thủ tướng ký phê duyệt tháng 7/2014, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2025 sẽ sản xuất 466.400 xe trong nước, gấp hơn 3,5 lần năng suất đạt được năm 2014 và sẽ đạt ngưỡng 1,5 triệu chiếc sau 20 năm tới. Tỷ lệ nội địa hóa tăng từ 30-40% năm 2020 và đạt ngưỡng 50% vào năm 2030.

Chia sẻ những khó khăn của các DN trong lĩnh vực ô tô, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cho biết, Bộ Công Thương sẽ tập hợp các ý kiến của cộng đồng DN và hiệp hội ngành hàng để bổ sung hoàn thiện cơ chế chính sách, giúp ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đi đúng hướng.

Nguyễn Hoài