Hàng nghìn cử nhân, thạc sĩ ra trường vẫn thất nghiệp, con số này đang ngày càng tăng lên và tạo ra nhiều hệ lụy, gánh nặng lên xã hội.

Vào đại học bằng mọi giá

Tâm lý vào đại học bằng mọi giá và không đánh giá đúng khả năng của mình chính là nguyên nhân khiến cho nhiều cử nhân đang rơi vào tình cảnh thất nghiệp và con số ấy vẫn đang tăng lên, tạo gánh nặng lên xã hội. Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Ngọc Trinh - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên Hà Nội nhận định, suy nghĩ vào đại học bằng mọi giá đã trở thành “truyền thống” của xã hội. Trong nhiều năm vừa qua, công tác tuyên truyền tư vấn nghề nghiệp, định hướng nghề nghiệp của nước ta đã đạt một số tiến bộ nhưng nhìn chung chưa đạt yêu cầu.

Bên cạnh đó, theo bà Trinh, chất lượng đào tạo của một số trường đại học, cao đẳng chưa tốt, số tiết thực hành của sinh viên không cao, sinh viên thiếu kỹ năng mềm, kém ngoại ngữ, làm việc nhóm yếu khiến cử nhân tiếp cận với môi trường làm việc rất khó khăn trong khi yêu cầu của thị trường lao động đang biến đổi từng ngày. Chỉ tiêu đào tạo, các ngành học, quá trình dạy và học chưa gắn với thực tiễn nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, dẫn đến đào tạo thừa sinh viên các ngành học mà xã hội cần ít và ngược lại.

Tuy nhiên, theo bà Trinh, nguyên nhân cần chú ý nhất là phần lớn thanh niên chưa đánh giá đúng kỹ năng, sở trường, sở đoản của bản thân nên khó khăn trong lựa chọn hệ học, ngành học. Bà Trinh cho biết, qua khảo sát, nhiều sinh viên năm đầu trả lời không biết vì sao chọn ngành, không ít sinh viên năm thứ hai, thứ ba nhận thấy sai lầm khi chọn nghề. Vì không đam mê nên họ không tìm thấy hứng thú say mê trong học tập, dẫn đến hiện tượng học để đối phó với những môn thi, dẫn đến kết quả học tập không cao”.

Khó xin việc, lương thấp hơn lao động nghề

Thực tế nhiều năm trở lại đây cho thấy, hiện tượng lao động có trình độ đại học, cao đẳng ngày càng khó kiếm được việc làm như mong muốn. Các chuyên gia trong lĩnh vực này cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do chúng ta đang đào tạo những ngành nghề và kỹ năng nhà trường có chứ không đào tạo ngành nghề xã hội cần. Trong khi đó, thị trường lao động rơi vào tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, khát nhân sự ở nhóm có chuyên môn cao và thợ kỹ thuật lành nghề.

Theo thống kê của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, năm 2015, Trung tâm có hơn 23.000 người đăng ký tìm việc tại Trung tâm và qua các Ngày hội việc làm, phiên giao dịch việc làm. Trong đó, có 55% là lao động có trình độ cao đẳng, đại học. Tỉ lệ Trung tâm giới thiệu và cung ứng việc làm cho lao động có trình độ đại học, cao đẳng chỉ chiếm 29% trong tổng số 4.630 người được giới thiệu, cung ứng việc làm.

Lý giải việc chỉ có hơn một nửa số cử nhân đến Trung tâm tìm được việc làm, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết: Muốn tìm việc, một số không nhỏ những người có trình độ đại học, cao đẳng phải chấp nhận làm việc trái ngành nghề, không đáp ứng với trình độ đã được đào tạo và nguyện vọng của bản thân. Có một nghịch lý hết sức phổ biến tại Trung tâm là lao động phổ thông và công nhân dễ tìm việc hoặc tìm được những công việc có thu nhập cao. Trong khi đó, lao động có trình độ đại học, cao đẳng lại khó xin việc hơn bởi quá kỳ vọng nhiều vào tấm bằng đại học mà mình đang có.

“Có một thực tế là cử nhân có lương thấp hơn học viên có nghề”, bà Trinh nhấn mạnh. Lý giải về điều trên, bà Trinh cho biết, lao động tốt nghiệp THPT, nhân viên kỹ thuật sẽ được trả lương theo tay nghề nên có thu nhập tương đối cao. “Một thợ hàn có tay nghề bình thường lương 6 triệu đồng/tháng, thợ hàn sử dụng công nghệ lành nghề có thu nhập 10 - 12 triệu đồng/tháng”, bà Trinh lấy ví dụ. Trong khi đó, sinh viên có bằng đại học, cao đẳng nếu vào nhà nước, các cơ quan hành chính, sự nghiệp, hưởng lương bằng hệ số 2,34 nhân với mức tối thiểu 1.210.000 đồng/tháng, năm đầu tiên chỉ được hưởng 85%.

Nhiều cử nhân thường có tâm lý đòi hỏi lương cao hoặc mong muốn trở thành người quản lý khi còn thiếu kinh nghiệm. Chính vì vậy, tình trạng cử nhân thất nghiệp ngày càng tăng.

Tâm lý “kén cá chọn canh”

Tâm lý của các lao động có trình độ đại học, cao đẳng khi tiếp cận đến các thông tin việc làm, phỏng vấn còn bị rơi vào tình trạng “kén cá chọn canh”, hy vọng tìm được việc làm đúng với trình độ ngành nghề đào tạo, đòi lương cao dù thiếu kinh nghiệm... đây cũng là một yếu tố tạo nên tỉ lệ cử nhân thất nghiệp cao.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Trinh cho biết, trong quá trình phỏng vấn, người có trình độ cao đẳng, đại học mới ra trường thường đòi hỏi lương cao hoặc mong muốn trở thành người quản lý khi còn thiếu kinh nghiệm. Nhiều sinh viên có hai bằng đại học lại kén chọn và theo xu thế “nhảy việc” hoặc có tâm lý “ở nhà với bố mẹ rồi tìm việc sau”: "Tôi có dịp tiếp cận một dự án của Australia, người ta thấy rất lạ lùng vì tỉ lệ thất nghiệp ở Việt Nam cao nhưng nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp luôn lớn".

Từ phía nhà tuyển dụng, bà Trần Thị Thúy Nga, cố vấn nhân sự cấp cao Cty Misa cho rằng: Qua thực tiễn công tác tuyển dụng nhân sự cho thấy, có tới 90% sinh viên phỏng vấn xin việc thiếu các kỹ năng mềm mà doanh nghiệp cần. Điều này cho thấy, đang có độ vênh khá lớn giữa nhu cầu của doanh nghiệp với thực tế mà các nhà trường đào tạo.

Cũng theo bà Nga, để tăng cường kỹ năng mềm cho sinh viên năm cuối, chương trình học tập tại các trường cần gắn kết lý thuyết với thực hành, tạo điều kiện cho sinh viên được đi thực tập sớm tại các doanh nghiệp từ năm thứ 2.

Đồng quan điểm trên, Phó Giám đốc Ngân hàng Standard Nguyễn Thị Ngọc Bích nhấn mạnh thêm: Sinh viên mới ra trường hiện nay thường nghĩ đến những điều rất to tát, lý tưởng hóa nên có tâm lý “kén cá chọn canh”, ngại làm những việc nhỏ bé, thậm chí là lặt vặt. Theo bà Bích, "các bạn hãy bắt đầu bằng công việc nhỏ nhất với tinh thần cầu tiến, dần dần sẽ được giao những nhiệm vụ lớn hơn". Trong khi đó, thực tiễn lại chứng minh rằng, 3 - 5 năm đầu tiên sau khi ra trường là thời gian “vàng” để người trẻ hết mình với đam mê và xem nghề nghiệp đó có phù hợp bản thân không.

“Có thể bạn mới ra trường còn nhiều thiếu sót nhưng hãy chứng tỏ mình có khả năng nắm bắt kiến thức nhanh nhất. Đó là khả năng sinh tồn, dám đối diện và vượt qua thử thách”, bà Nguyễn Thị Ngọc Bích nói.

Ngày 26.5, Viện Khoa học Lao động và Xã hội công bố: Quý I/2016, cả nước có hơn 1 triệu người trong độ tuổi lao động thất nghiệp. Theo Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Doãn Mậu Diệp, trong đó những người thất nghiệp vẫn “tồn dư” gần 200.000 lao động có trình độ đại học trở lên, gần 119.000 người có trình độ cao đẳng, 10.000 người có trình độ cao đẳng nghề, 60.200 người có trình độ trung cấp chuyên nghiệp.


Nguồn LDO