Đối thoại Shangri-La là cuộc họp an ninh quan trọng ở châu Á song thay vì cử Bộ trưởng Quốc phòng, Trung Quốc chỉ cử một quan chức quân đội cấp thấp hơn và các bài phát biểu cũng chỉ là sự rập khuôn.

Hôm 31/5, trưởng đoàn Trung Quốc tham dự Đối thoại Shangri-La ở Singapore, Phó Tổng Tham mưu trưởng quân đội Trung Quốc, Đô đốc Tôn Kiến Quốc đã có bài phát biểu mang tựa đề "Cùng chung tay bảo vệ hòa bình và xây dựng nền an ninh tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương". Điều đáng nói, nội dung của bài phát biểu này không đề cập tới bất cứ thông tin gì mới mà chỉ đơn thuần nhắc lại những tuyên bố và lời bao biện trước đây của giới chức Trung Quốc về cái gọi là phục vụ mục đích hòa bình cũng như quyền hợp pháp triển khai nạo vét và xây dựng ở các bãi đá ngầm và rạn san hô trên Biển Đông. 

Theo The Diplomat, năm nay là năm tiếp theo, Trung Quốc là quốc gia duy nhất ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương không cử Bộ trưởng Quốc phòng tới tham dự Hội nghị thượng đỉnh An ninh châu Á thường niên hay còn gọi là Đối thoại Shangri-La. Có thể nói, Trung Quốc đã tỏ ra "coi thường" cuộc họp này khi chỉ cử Đô đốc Tôn Kiến Quốc, người có chức vụ thấp hơn so với Bộ trưởng Quốc phòng các nước như Mỹ, Campuchia, Đức, Ấn Độ, Nhật Bản, v.v..., tới dự Đối thoại Shangri-La 2015. 

Thay vì cử Bộ trưởng Quốc phòng, trưởng đoàn đại diện Trung Quốc tới tham dự Đối thoại  Shangri-La chỉ là Phó Tổng Tham mưu trưởng quân đội nước này, Đô đốc Tôn Kiến Quốc (người ngồi). 

Năm 2011 là năm duy nhất Trung Quốc cử Bộ trưởng Quốc phòng tới dự Đối thoại Shangri-La. Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc lúc bấy giờ là ông Lương Quang Liệt còn tổ chức các cuộc họp song phương với giới chức các nước tham gia hội nghị. Nhưng sau này, Trung Quốc chỉ cử quân chức quân đội cấp thấp hơn Bộ trưởng Quốc phòng tới tham dự hội nghị an ninh hàng đầu khu vực châu Á. Điển hình, kể từ năm 2013 – 2015, đại diện của Trung Quốc tới Đối thoại Shangri-La chỉ là Phó Tổng Tham mưu trưởng quân đội nước này. Thậm chí, năm 2012, trưởng đoàn đại diện Trung Quốc tới Đối thoại Shangri-La còn là người giữ cấp thấp hơn nữa. Đó là Phó Chủ tịch Học viện Khoa học quân sự Trung Quốc, ông Ren Haiquan. 

Ngoài ra, Bắc Kinh cũng thường xuyên thay đổi các đoàn quan chức tới dự Đối thoại Shangri-La. Quan chức Trung Quốc vẫn tỏ ra thiếu kinh nghiệm trên trường quốc tế khi không tạo được ấn tượng trong các bài phát biểu. Song, dường như Trung Quốc không có ý định tích lũy kinh nghiệm bằng cách ấn định một quan chức duy nhất chuyên tới dự Đối thoại Shangri-La. 

Nói cách khác, nội dung trong các bài phát biểu của trưởng đoàn Trung Quốc cũng không có gì mới mà chỉ đơn thuần là "bổn cũ soạn lại". Và mục tiêu chính của họ chỉ là nhắc lại đường lối của Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng như bảo vệ chương trình an ninh mà nước này thi hành trong khu vực. 

Do đó, bài phát biểu trong Đối thoại Shangri-La 2015 của Đô đốc Tô Kiến Quốc cũng không phải là ngoại lệ. Như nhận định của bà Bonnie Glaser, Cố vấn cao cấp về vấn đề châu Á tại Viện CSIS ở Washington DC, Đô đốc Tôn chỉ như một "cuốn tài liệu hướng dẫn nhắc lại những chính sách của chính quyền Trung Quốc trong mọi lĩnh vực" để trả lời các câu hỏi được giới chức quân sự tham gia Đối thoại Shangri-La đặt ra. Nói cách khác, Đô đốc Tôn chỉ làm nhiệm vụ nhắc lại các chính sách hiện thời của chính quyền Trung Quốc chứ không tiết lộ thêm bất cứ thông tin mới hay đưa ra lời giải thích trước những hành động phi lý của nước này trên Biển Đông. 

Vậy thông điệp mà ông Tôn mang tới Đối thoại Shangri-La 2015 là gì? Giống như giới chức Trung Quốc tham dự các kỳ hội nghị trước, Đô đốc Tôn nhấn mạnh Trung Quốc "cam kết đi theo con đường phát triển hòa bình, vì sự ổn định và thịnh vượng trong khu vực cũng như trên quốc tế". Hay đơn giản, Bắc Kinh muốn nói rằng mọi kế hoạch an ninh quốc gia mà Trung Quốc thi hành chỉ mang tính chất "phòng vệ" và các quốc gia khác không việc gì phải lo sợ về sự trỗi dậy của nước này. 

Liên quan tới vấn đề Biển Đông, Đô đốc Tôn vẫn một mực bao biện khi cho rằng Trung Quốc là một hình mẫu của sự nhẫn nhịn. "Mặc dù nắm trong tay các bằng chính lịch sử pháp lý và những tuyên bố về quyền và quyền lợi không thể tranh cãi, Trung Quốc vẫn vô cùng kiềm chế để đóng góp cho nền hòa bình và ổn định ở khu vực cũng như trên thế giới", Đô đốc Tôn Kiến Quốc nói. 

Ngay cả lời giải thích của Đô đốc Tôn về các dự án xây dựng trái phép của Trung Quốc trên Biển Đông vẫn giữ nguyên văn như tuyên bố của Bộ Ngoại giao và giới chức nước này trước đây. Ông Tôn đã giành phần lớn thời gian để nhấn mạnh rằng hoạt động bồi đắp và xây dựng của Trung Quốc sẽ "không làm ảnh hưởng tới các quy tắc tự do hàng hải" trên Biển Đông cũng như từ chối đưa ra lời giải thích rõ ràng hơn. 

Ngay cả nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình cũng hiếm khi đưa ra thêm thông tin mà cũng chỉ nhắc lại những cụm từ như "hợp tác cùng có lợi, phát triển hòa bình và một cộng đồng vì một mục tiêu chung" khi tuyên bố chính sách của Trung Quốc. Do đó, những ai kỳ vọng Trung Quốc sẽ làm rõ quan điểm trên Biển Đông, đều cảm thấy thất vọng trước những tuyên bố "rập khuôn" của giới chức Bắc Kinh.  

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin The Diplomat, một tạp chí có trụ sở ở Tokyo, chuyên về chính trị, văn hóa và xã hội tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.


MINH THU (lược dịch)