Cúng tất niên thường được tiến hành vào trưa hoặc chiều ngày cuối cùng của năm cũ.

Đây là một phong tục lâu đời của người Việt Nam. Mâm cơm tất niên thường được sửa soạn đầy đủ để sum họp gia đình, cúng gia tiên thần phật kết thúc một năm cũ, đón năm mới về. Đặc biệt, nhiều gia đình còn cúng tất niên để mời Tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu.

Tùy điều kiện mỗi gia đình mà các gia chủ sắm sanh cho bữa cúng tất niên khác nhau. Nhưng thông thường cúng tất niên gồm có mâm ngũ quả, hương hoa, giấy tiền vàng mã, đèn nến, trầu cau, rượu, trà và mâm cỗ mặn. Mâm cỗ mặn thì thường bao gồm các món ăn ngày Tết như: canh măng, canh mọc, gà luộc, nem rán, rau, giò, bánh chưng...

Tất cả phải được bày biện đàng hoàng, trang nghiêm.

Mâm cơm cúng tất niên. Ảnh sưu tầm

Mâm ngũ quả, hương hoa thường được đặt trên bàn thờ và sẽ thờ suốt Tết. Mâm cỗ mặn được đặt ở bàn thờ phụ, hoặc một chiếc bàn nhỏ chữ nhật thấp hơn đặt trước bàn thờ chính. 

Bài văn khấn cúng tất niên như sau:

Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần) 

- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương. - Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần. - Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần. - Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương. - Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần. - Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này. - Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ ................. (1) Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm ...................... (2) Tín chủ (chúng) con là: ........................................... Ngụ tại: …………………….......................... .................................................. Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới. 

Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh. 

Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án toạ, phủ thuỳ chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khoẻ, gia đình hoà thuận. 

Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì. 

Nam Mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)

T.H (tổng hợp)