Những bệnh nhân bị bỏng giác mạc do axit, do hóa chất, viêm nhiễm có thể được ghép tấm biểu mô giác mạc nuôi cấy từ tế bào gốc để cải thiện được thị lực.

Bệnh nhân bị sẹo giác mạc tới khám tại BV Mắt trung ương

“Cứu mù” từ niêm mạc miệng

Anh Bùi Công Thiện quê ở Thanh Hóa bị tổn thương giác mạc do dị ứng thuốc. Từ sau khi bị dị ứng thuốc mắt anh cứ khô dần dẫn đến không nhìn được gì nữa. Anh Thiện cảm thấy tự ti, bế tắc vì các bác sĩ ở nhiều nơi lắc đầu khi không thể cải thiện được thị lực nếu không được thay giác mạc. Trong khi giác mạc được hiến tặng rất hiếm. Lúc ấy, anh Thiện được các nhà khoa học và bác sĩ lấy niêm mạc miệng để nuôi cấy tấm biểu mô bằng tế bào gốc, sau đó mang đi ghép.

Bệnh nhân Nguyễn Văn T. quê ở Hải Hậu, Nam Định 31 tuổi là công nhân do bất cẩn khi một lần anh T bị thuốc tẩy rửa bắn vào mắt trái khiến giác mạc bỏng nặng. Tổn thương này đã làm thị lực của anh T. suy giảm trầm trọng, giác mạc bị sẹo trắng đục mờ. Có lúc, anh T chán nản, tự ti vì còn trẻ mà không thể làm giúp cha mẹ được điều gì. Nhìn vào một bên mắt đờ đẫn, mọi người đều thương anh.

Đến năm 2010, anh đến khám tại Bệnh viện Mắt trung ương, lúc ấy, các bác sĩ cùng với các nhà khoa học tại trường đại học Y Hà Nội đang tiến hành nghiên cứu nuôi cấy tấm biểu mô giác mạc từ rìa giác mạc và niêm mạc miệng. Anh T. được các bác sĩ khám xét rất kỹ và lấy 1 phần rìa giác mạc còn lành nuôi cấy trong môi trường đặc biệt. Sau đó, anh được các bác sĩ ghép lại vào mắt. Ca phẫu thuật thành công khiến anh T. có thể nhìn thấy được, thị lực cải thiện hơn rất nhiều.

Anh T. rất biết ơn vì ca phẫu thuật vừa không quá tốn kém, mắt anh đã sáng lại. Sau đó, anh đi làm và đã lập gia đình.

Một trường hợp bệnh nhân khác Vũ Thị Hom 44 tuổi quê ở Bắc Ninh cũng may mắn phục hồi được thị lực nhờ phương pháp này. Năm 2008, bệnh nhân bị tổn thương giác mạc và bề mặt nhãn cầu do bỏng vôi, mắt mờ đục, không còn khả năng nhìn rõ mọi vật. Để điều trị cho bệnh nhân này, các bác sĩ đã nuôi cấy tế bào gốc lấy từ vùng rìa giác mạc bên mắt lành ghép cho bệnh nhân. 

Dành cho bệnh nhân bỏng giác mạc

Theo PGS Hoàng Thị Minh Châu – Khoa Kết giác mạc Bệnh viện Mắt Trung ương, nếu không thực hiện phương pháp này thì các tổ chức mô, xơ xuất hiện ra kín bề mặt giác mạc, khiến giác mạc của họ bị đục dần rồi không nhìn thấy gì. Khi bị tổn thương nặng, sẹo sẽ phá hủy tổ chức giác mạc gây nên hội chứng suy giảm tế bào nguồn, nếu không điều trị đúng hướng, kịp thời sẽ gây mù rất nhanh cho bệnh nhân. Lúc ấy họ phải ghép giác mạc.

Nói về phương pháp này, PGS Châu cho biết để thực hiện được phương pháp này, bệnh mắt bệnh nhân phải còn vùng lành lặn có thể lấy rìa được. Khi lấy, cũng chỉ lấy đủ vì nếu lấy nhiều có nguy cơ hỏng mắt. Khi lấy ở mắt lành phải đảm bảo lấy được rìa giác mạc mà không ảnh hưởng đến thị lực của bệnh nhân. Trong trường hợp bề mặt nhãn cầu cả hai bên đều tổn hại hết, chỉ định lấy niêm mạc miệng thay thế hoặc có thể lấy từ cùi rìa của người thân nhưng lấy từ người khác phải làm các ức chế miễn dịch. Nên khi lấy của chính bệnh nhân có lợi ích hơn rất nhiều.

Đối với kỹ thuật ghép, PGĐ Châu cho biết phẫu thuật ghép không phải là quá khó nhưng đòi hỏi kỹ năng khéo léo vì niêm mạc rất mỏng, làm phải tinh tế, khéo tay 1 chút. Thời gian phẫu thuật tùy theo từng bệnh nhân, mắt của bệnh nhân tổn thương có phức tạp không. Động tác ghép không quá khó khăn. Hiện nay, cái khó là dọn dẹp trên mắt người được ghép. Có trường hợp tổn thương phức tạp các bác sĩ phải làm nền lại để tiến hành ghép.

Những bệnh nhân chỉ định ghép niêm mạc này thường bị tổn thương do bỏng, viêm nhiễm kéo dài, bệnh lý dị ứng miễn dịch, dị ứng thuốc, cả bề mặt nhãn cầu bị khô, hỏng bác sĩ sẽ chỉ định cho bệnh nhân nhưng hiện nay chủ yếu chỉ định cho bệnh nhân bỏng lửa, nước sôi, dung dịch tẩy rửa, axit. PGS Châu cho biết chương trình ghép này nằm trong đề tài nghiên cứu cấp nhà nước. Hiện nay chưa được triển khai lại cho các bệnh nhân. 

Nói về tỷ lệ thành công, PGS Châu cho biết trong số trường hợp này vẫn có thể có thất bại nhưng mắt của bệnh nhân không xấu hơn vốn có. 

Để ca phẫu thuật thành công, PGS Châu cho biết chất lượng mảnh nuôi cấy rất quan trọng. Không khống chế độ tuổi vì chất lượng niêm mạc ít ảnh hưởng. Song nhưng bệnh nhân bị dị ứng toàn thân thì tất cả niêm mạc bị ảnh hưởng nên chất lượng nuôi cấy giác mạc không tốt.

Khánh Ngọc