Đó là nội dung trả lời của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường trong chương trình Dân hỏi Bộ trưởng trả lời về dự thảo Bộ Luật hình sự (sửa đổi) đang trình Quốc hội xem xét thông qua.

Trước một số băn khoăn của người dân về kết quả lấy ý kiến cũng như những điểm mới trong dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS) (sửa đổi) lần này, trong chuyên mục Dân hỏi Bộ trưởng trả lời tối 25/10, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường trực tiếp trao đổi, trả lời những thắc mắc này của người dân.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường (Ảnh VTV)

- Thưa Bộ trưởng, nhiều người dân chia sẻ mong muốn biết kết quả đợt lấy ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự lần này. Xin  Bộ trưởng có thể cho biết khái quát kết quả đợt lấy ý kiến này như thế nào?

Bộ trưởng Hà Hùng Cường: Đợt lấy ý kiến BLHS (sửa đổi) lần này diễn ra hết sức nghiêm túc. Bộ Tư pháp đã nhận được tổng số 119 báo cáo của 30 Bộ, ngành, tổ chức ở Trung ương, 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 20 cơ quan, tổ chức khác, qua các báo cáo này, có khoảng 7 triệu lượt ý kiến của nhân dân tham gia góp ý. Ý kiến của nhân dân rất đa dạng, tham gia ở hầu hết các quy định của dự thảo Bộ luật, trong đó tập trung vào 8 vấn đề trọng tâm mà Chính phủ xin ý kiến nhân dân.

Vui mừng thông tin với nhân dân cả nước, trong đó có 7/8 vấn đề đã được đa số ý kiến nhân dân ủng hộ theo phương án của Chính phủ và Quốc hội đề nghị. Có 5 vấn đề được đa số 75% ý kiến ủng hộ như cần quy định rõ các tội mà người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự; thay thế tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng bằng những tội danh cụ thể trong các lĩnh vực kinh tế...

Đặc biệt là bổ sung quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân được 92% ý kiến tán thành. Hai vấn đề khác tuy không đạt trên 75% ý kiến ủng hộ, nhưng thấp nhất là bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội phạm cũng đạt được 63%.

- Xin Bộ trưởng giải thích rõ hơn về trách nhiệm hình sự của pháp nhân được quy định tại Dự thảo BLHS (sửa đổi)?

Bộ trưởng Hà Hùng Cường: Đúng là vấn đề mới với pháp luật hình sự của Việt Nam. Lần này Chính phủ đưa ra vấn đề trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đúng hơn là trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp.

Việc bổ sung quy định xử lý hình sự đối với pháp nhân vào BLHS (sửa đổi) lần này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng có thể khái quát 3 lý do chính như sau:

Thứ nhất, thực tiễn vừa qua cho thấy, tình hình vi phạm pháp luật của các doanh nghiệp có chiều hướng gia tăng, có vụ việc hết sức nghiêm trọng, gây bức xúc dư luận, không chỉ một làng một xã, mà cả tỉnh, nhiều tỉnh. Trong khi đó, cơ chế xử phạt vi phạm hành chính và bồi thường thiệt hại dân sự đã tỏ ra rất bất cập, kém hiệu quả, tính răn đe, phòng ngừa không cao và không bảo đảm được quyền lợi của người bị thiệt hại.

Thứ 2, chúng ta trong bước ngoặt chuyển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Một làn sóng mới phát triển kinh tế, đầu tư nước ngoài, thương mại với nước ngoài trỗi dậy. Bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân vừa mang tính phòng ngừa. Không có lý do gì mà doanh nghiệp Việt Nam ở nước khác thì có thể bị xử lý hình sự, trong khi đó nếu doanh nghiệp nước ngoài thực hiện ở Việt Nam thì chỉ bị xử lý dân sự.

Điều quan trọng, bảo đảm sự chính xác, không bỏ lọt tội phạm và sự công bằng trong xử lý hành vi tội phạm. Thực tế, nhiều quyết định quan trọng, trong đó có quyết định dẫn đến hành vi phạm tội, do tập thể, do Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị hoặc Đại hội cổ đông thông qua; nếu chỉ quy trách nhiệm hình sự cho cá nhân có thể lợi dụng lồng ghép vào ý kiến tập thể.

Nhìn ra thế giới, hiện nay có tới 119 nước quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân, trong đó có thể kể đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và 6/10 nước ASEAN (Singapore, Malaysia, Thái Lan, Philippines, Indonesia và Campuchia).

- Thưa Bộ trưởng, một cán bộ công tác trong ngành luật lâu năm có gửi thư đến hỏi: Tôi nhận thấy dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này thể hiện rất rõ tính nhân đạo trong đổi mới chính sách hình sự. Bộ trưởng có thể cho biết rõ hơn về khía cạnh này?

Bộ trưởng Hà Hùng Cường: Phải nói rằng dự thảo đã thể hiện rất sâu sắc quan điểm của Đảng là hướng thiện trong xử lý hình sự, nhân đạo hóa chính sách hình sự, xuyên suốt từ quy định chung cho đến các quy định đối với các tội phạm cụ thể.

Có thể nhìn thấy qua 3 ví dụ sau. Một là nhân đạo hóa bằng việc đối xử với trẻ em từ 14-16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định các cháu phải chịu trách nhiệm về tất cả các tội phạm quy định trong Bộ luật, đến gần 350 tội phạm trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Bộ luật lần này chắt lọc ra, dự kiến trình Quốc hội, các cháu chỉ chịu trách nhiệm hình sự về 22/350 tội. Chính phủ trình Quốc hội chuyển hướng xử lý đối với các cháu như khiển trách, giáo dục tại cộng đồng...

Hai là, liên quan đến giảm hình phạt tù, thay thế bằng hình phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ. Qua rà soát lại, khoảng 1/3 các quy định về tội phạm cụ thể đã được xử lý theo hướng trên.

Ba là về vấn đề tử hình. Dự kiến lần này Chính phủ đề nghị bỏ 7/22 tội hiện nay quy định hình phạt cao nhất là tử hình. Ngoài ra, Chính phủ đề nghị và người dân cũng đồng thuận rất cao về việc không áp dụng hình phạt tử hình và không thi hành án tử hình đối với người từ 75 tuổi trở lên.

- Một khán giả khu vực phía Nam có gửi đến một câu hỏi: Có những hành vi phải trừng phạt nặng hơn ví dụ như tình trạng tham nhũng và lạm dụng chức vụ hiện nay. Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này có xử lý nghiêm khắc hơn so với Bộ luật hiện hành hay không?

Bộ trưởng Hà Hùng Cường: Trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này có nhiều quy định mang tính trừng phạt nghiêm khắc hơn, nhất là liên quan tới hai vấn đề khán giả đề cập là tham nhũng, lạm dụng chức vụ.

Ví dụ, dự thảo Bộ luật (sửa đổi) đã quy định một nguyên tắc coi như tình tiết tăng nặng, đó là người giữ chức vụ càng cao, quyền hạn càng lớn thì bị xử phạt càng nặng.

Ngoài ra, nhiều tội phạm về tham nhũng cũng được bổ sung đầy đủ hơn trong Bộ luật sửa đổi lần này. Các tội danh tham nhũng như tham ô, nhận hối lộ không chỉ trong khu vực nhà nước mà được mở rộng ra cả khu vực ngoài nhà nước.

Dự thảo cũng bổ sung quy định không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, không có quy định là sau 5, 10, 20, 30 năm mà sẽ là vô hạn. Nếu một người phạm tội tham nhũng thì bất kể lúc nào, kể cả sau bao nhiêu năm, sẽ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Một quy định mới nữa là doanh nghiệp tổ chức hối lộ, tham nhũng, rửa tiền... cũng sẽ bị xử lý hình sự chứ không chỉ cá nhân.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Nhân Chi (ghi)