Eximbank không thể được xem là đang tăng trưởng khi thực tế đang đi xuống. Nợ xấu chất chồng, chất lượng tài sản một lần nữa lại vấn đề đáng lo ngại với thực tế thiếu các thông tin chi tiết liên quan.

Bất ổn từ đấu đá nội bộ

Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) đã bất ngờ hoãn họp Đại hội đồng cổ đông bất thường dự kiến diễn ra vào ngày 02/08/2016, ngày họp mới vẫn chưa được xác định do Eximbank chưa nhận được phê duyệt cuối cùng từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đối với danh sách 8 ứng viên được được đề cử cho tối đa 3 thành viên bổ sung vào Hội đồng quản trị (HĐQT) của Eximbank. Số lượng thành viên HĐQT của Ngân hàng hiện tại là 9 thành viên. Tuy nhiên, ông Cao Xuân Ninh, đại diện từ NHNN sẽ từ chức, do đó sẽ còn 8 thành viên trong HĐQT. Theo điều lệ của Ngân hàng, số lượng thành viên HĐQT tối đa có thể là 11 người. Hiện tại, Ngân hàng không công bố đầy đủ danh sách ứng viên bổ sung nhân sự cho HĐQT trong tài liệu đại hội.

Tuy nhiên, 5 trong số 8 ứng viên này đã được đề cập trên các phương tiện truyền thông và một số ứng viên có quan hệ gần gũi với các nhóm cổ đông hiện hữu như bà Ngô Thu Thủy từ Tập đoàn Âu Lạc (cả hai ông Lê Minh Quốc, ông Ngô Thanh Tùng hiện là thành viên HĐQT Eximbank đều là đại diện của Tập đoàn Âu Lạc), bà Nguyễn Thị Xuân Loan, nguyên Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Nam Á, và ông Đặng Phước Dừa, nguyên Phó Chủ tịch HĐQT Eximbank,… 3 ứng viên khác chưa được công bố có thể là những đại diện từ Vietcombank do Ngân hàng này sở hữu 8,19% cổ phần của Eximbank.

Với 9 nhân vật có tên trong HĐQT hiện tại, HĐQT hiện nay ít hơn 4 người so với nhiệm kỳ trước đó thời ông Lê Hùng Dũng còn là Chủ tịch. Ông Lê Hùng Dũng sau khi rời Eximbank, HĐQT ngân hàng này đã bầu ra ông Lê Quốc Minh là Chủ tịch, ông Minh cũng là thành viên HĐQT độc lập duy nhất trong số 9 thành viên.

Thành viên HĐQT hiện tại của Eximbank. Nguồn: Báo cáo quản trị 2015.

Theo báo cáo quản trị năm 2015 của Eximbank, 3 thành viên HĐQT đang nắm giữ cổ phần tại Eximbank là: ông Nguyễn Quang Thông, 152.714 cổ phiếu, tương đương 0,012%; ông Hoàng Tuấn Khải, 67.392 cổ phiếu, tương đương 0,005%; và ông Naoki Nishizawa, đại diện của cổ đông tổ chức Sumitomo Mitsui Banking Corporation, nắm giữ 185.329.207 cổ phiếu, tương đương 15% vốn cổ phần tại Eximbank.

Tuy nhiên, ban điều hành của ngân hàng lại có khá nhiều người nắm giữ cổ phần tại Eximbank. Với 14 người trong ban điều hành, chỉ có 4 người không nắm giữ cổ phần. Tuy nhiên, lượng cổ phần nắm giữ của các thành viên còn lại cũng không lớn, nhiều nhất là Phó TGĐ Đào Hồng Châu với 0,005%.

Thành viên ban điều hành Eximbank cũng có nhiều biến động trong thời gian qua.

Eximbank cũng vừa mới công bố kết quả kinh doanh 6 tháng đầu năm với mức lợi nhuận trước thuế giảm mạnh 86% so với cùng kỳ xuống còn 79 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế giảm 86% so với cùng kỳ xuống còn 60,6 tỷ đồng. Theo tài liệu họp Đại hội cổ đông thường niên được cung cấp, HĐQT đã giảm kế hoạch lợi nhuận trước thuế cả năm từ 720 tỷ đồng xuống còn 400 tỷ đồng. Với mức sụt giảm mạnh về kế hoạch lợi nhuận năm 2016, chưa ai dám dự đoán về triển vọng dài hạn của ngân hàng này, nhưng quá trình tái cơ cấu sẽ phức tạp do có sự tranh giành giữa các nhóm cổ đông.

Đánh giá về chất lượng hoạt động của Eximbank, CTCK Thành phố Hồ Chí Minh (HSC) cho rằng, Eximbank không thể được xem là đang tăng trưởng khi thực tế đang đi xuống. Bên cạnh gánh nặng VAMC, chất lượng tài sản một lần nữa lại vấn đề đáng lo ngại với thực tế thiếu các thông tin chi tiết liên quan. Ngoài ra, cấu trúc cổ đông và cơ cấu HĐQT biến động sau 2 kỳ Đại hội cổ đông thường niên thất bại và hiện tại Đại hội cổ đông bất thường bị hoãn lại.

“Thậm chí nếu tổ chức ĐHĐCĐ bất thường, chúng tôi vẫn không chắc chắn liệu các cổ đông hiện hữu có thể thống nhất về chiến lược tương lai của Ngân hàng hay không. Ngân hàng vẫn có những điểm mạnh nhất định và có vẻ sẽ tiếp tục phát huy sự chủ động trong quản lý nợ xấu. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng cho vay không được cải thiện, thực trạng hiện tại sẽ kéo dài trong thời gian tới,” báo cáo của HSC nhấn mạnh.

Bất ổn từ hoạt động kinh doanh

Kết quả kinh doanh 6 tháng đầu năm của Eximbank cho thấy, cho vay khách hàng giảm 4,62% so với đầu năm xuống còn 80,842 tỷ đồng, trong khi chi phí dự phòng tăng mạnh là 2 yếu tố khiến lợi nhuận trước thuế giảm 86,02% so với cùng kỳ. Eximbank cũng chịu nhiều ảnh hưởng từ việc dư nợ bán cho VAMC đến cuối năm ngoái cao, theo đó làm giảm dư nợ cho vay. Đã có tổng cộng 8,5% trong tổng dư nợ cho vay được bán cho VAMC.

Nhìn vào số liệu về cơ cấu thu nhập trong 4 năm qua, có thể thấy rằng tỷ trọng lãi thuần hoạt động dịch vụ của Eximbank là rất nhỏ so với các ngân hàng niêm yết khác. Theo đó, lãi thuần hoạt động dịch vụ của Eximbank bình quân chiếm7,5% tổng thu nhập trong khi của Vietcombank là 10%; BIDV là 11,6%; ACB là 13%; MBBank là 9% và Sacombank là 12,31%.

Tổng chi phí hoạt động 6 tháng đầu năm tăng 11,46% so với cùng kỳ, lên 1.198 tỷ đồng. Trong đó, chi phí lương nhân viên tăng nhẹ 1,31% so với cùng kỳ lên 607 tỷ đồng trong khi số lượng nhân viên bình quân tăng 1,65% so với cùng kỳ lên 6.044 người. Lương bình quân từ 16,5-17 triệu đồng/tháng, tuy nhiên tỷ lệ doanh thu/nhân viên vẫn còn thấp. Chi phí tài sản tăng 5,44% so với cùng kỳ lên 239 tỷ đồng với chi phí quản lý khác giảm 12,86% so với cùng kỳ xuống còn 161 tỷ đồng. Tuy nhiên phí bảo hiểm tiền gửi tăng 14,64% so với cùng kỳ lên 45 tỷ đồng. Chi phí dự phòng cho một khoản phải thu từ Vinashin giảm nhẹ 2,13% so với cùng kỳ xuống còn 21,84 tỷ đồng. Theo đó Tỷ lệ chi phí/thu nhập (CIR) tăng lên 61,80% từ mức 59,45% trong 6 tháng đầu năm 2015.

Chi phí dự phòng rủi ro tăng gần gấp 3 lần lên 661 tỷ đồng từ mức 166 tỷ đồng cùng kỳ. Trong đó 309,61 tỷ đồng là chi phí dự phòng nợ xấu (tăng 86,03% so với cùng kỳ). Có 326,12 tỷ đồng dự phòng cụ thể (tăng 84,55% so với cùng kỳ) và trừ đi 16,51 tỷ đồng dự phòng chung được hoàn nhập do tăng trưởng tín dụng âm. Có 351,47 tỷ đồng trích lập cho trái phiếu VAMC (cùng kỳ năm ngoái không có dự phòng trích lập cho trái phiếu VAMC).

Eximbank có 6.059 tỷ đồng trái phiếu VAMC theo mệnh giá tại thời điểm cuối tháng 6/2016, theo đó ngân hàng sẽ phải trích lập 1.211 tỷ đồng dự phòng trong năm 2016, đồng thời sẽ còn phải trích lập tiếp khoảng 900 tỷ đồng cho trái phiếu VAMC trong 6 tháng cuối năm.

Tỷ lệ nợ xấu/tổng dư nợ (NPL) sau khi xử lý tăng mạnh lên 5,30%  từ 1,86% trong năm 2015. Nợ nhóm 3-5 đã tăng mạnh, đặc biệt là nợ nhóm 3 tăng mạnh. Cụ thể nợ nhóm 3 tăng 1.227% so với đầu năm lên 2.415 tỷ đồng (bằng 2,99% tổng dư nợ cho vay), nhóm 4 tăng 34,85% so với đầu năm lên 797,38 tỷ đồng (bằng 0,99% tổng dư nợ cho vay) và nợ nhóm 5 tăng 33,86% so với đầu năm lên 1.073 tỷ đồng (bằng 1,33% tổng dư nợ).

Tổng quy mô nợ xấu tăng 2.711 tỷ đồng từ 1.575 tỷ đồng lên 4.286 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2016. Ngoài ra Eximbank đã xử lý 100,44 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm (giảm 61,24% so với cùng kỳ và bằng 0,12 tổng dư nợ). Đáng chú ý là Eximbank nắm 6.052 tỷ đồng trái phiếu VAMC tại thời điểm 6 tháng đầu năm 2016, trong đó chi phí trích lập dự phòng lũy kế là 1.330 tỷ đồng. Theo đó, giá trị còn lại của trái phiếu VAMC là 4.721 tỷ đồng, bằng 5,84% tổng dư nợ. Theo đó tỷ lệ NPL tính cả phần bán cho VAMC sẽ khoảng 11,14% tại thời điểm cuối quý 2.

Eximbank cũng là chủ nợ lớn của tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai với mức cho vay gồm 800 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 5 năm sẽ đáo hạn vào tháng 6/2017 và khoản cho vay khoảng 140 triệu USD kỳ hạn 10 năm. Tuy nhiên, chưa thể kết luận chi phí dự phòng và tỷ lệ NPL tăng mạnh là có liên quan đến Hoàng Anh Gia Lai, trong khi theo báo cáo của tập đoàn này, tài sản đảm bảo cho các khoản vay và trái phiếu chủ yếu là Trung tâm thương mại tại Myanmar và mốt số tài sản và khoản phải thu khác.

Theo tài liệu ĐHĐCĐ bất thường gần đây của Eximbank, Ngân hàng đã điều chỉnh kế hoạch cả năm ban đầu từ 720 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế xuống còn 400 tỷ đồng. Dựa trên các yếu tố như: Tăng trưởng tín dụng chỉ là 4%, đạt 100 nghìn tỷ đồng (từ kế hoạch tăng trưởng tín dụng ban đầu là 10%). tăng trưởng huy động khách hàng là 9,7%, đạt 108 nghìn tỷ đồng (từ kế hoạch ban đầu là 15%). Tuy nhiên, Eximbank chưa công bố kế hoạch này có bao gồm 298 tỷ đồng lợi nhuận từ một thương vụ bán BĐS trước đó với Eximland mà Ngân hàng dự kiến sẽ thu hồi được trong năm 2016 theo tài liệu giải trình trước đó với UBCKNN hay không.

Nguyễn Tuân