“Chính sách hiện nay của Trung Quốc là từ chối chấp nhận phán quyết của Tòa trọng tài và xem thường toàn bộ quá trình tố tụng. Phản ứng này không hẳn sẽ tạo điều kiện cho các nguyên đơn khác thực hiện các tố quyền tương tự”.
Giáo sư Carl Thayer: “Các tàu cảnh sát biển Trung Quốc vi phạm có thể bị từ chối cho phép nhập cảng"
Ngày 23/7 tại TP.HCM trường Đại học Luật đã tổ chức hội thảo “Những vấn đề pháp lý liên quan đến phán quyết của Tòa trọng tài thành lập theo Phục lục VII Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982” với sự tham gia của hơn 200 đại biểu trong và ngoài nước.

Trình bày tham luận tại đây, Giáo sư (GS) Carl Thayer đến từ Học viện Quốc phòng Australia cho rằng Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Brunei sẽ được lợi từ phán quyết của Tòa trọng tài. Cụ thể là Tòa đã bác bỏ sự mở rộng của đường “đường lưỡi bò” vào vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia ven biển.

“Tất cả các nguyên đơn có khả năng cũng sẽ được hưởng lợi từ việc xác định rõ cái gì cấu thành đảo, đảo đá… điều này cung cấp cơ sở cho việc phân định ranh giới các vùng chồng lấn. Nhưng điều này cũng có nghĩa là họ phải đảm bảo các yêu sách của mình phù hợp với UNCLOS” – GS Thayer cho hay.

Tuy nhiên ông cũng nhận định còn quá sớm để đưa ra một đánh giá xác đáng xem liệu Tòa trọng tài xét xử vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc có phải là một hình mẫu tốt cho các quốc gia khác làm theo hay không.

“Chính sách hiện nay của Trung Quốc là từ chối chấp nhận phán quyết của Tòa trọng tài và xem thường toàn bộ quá trình tố tụng. Nhưng phản ứng này không hẳn sẽ tạo điều kiện cho các nguyên đơn khác thực hiện các tố quyền tương tự” – ông nói.

GS Thayer còn cho rằng giai đoạn hiện nay được thiết lập để hướng đến một cuộc đấu tranh kéo dài nhằm áp dụng luật quốc tế để chống lại việc Trung Quốc “phá hoại” UNCLOS – vốn được xem như hiến pháp đối với các vùng biển của thế giới.

Theo ông nếu Trung Quốc tiếp tục sự quyết đoán của mình thì các quốc gia (có liên quan tại Biển Đông - PV) cần phải thông qua các chiến lược cũng như các biện pháp áp đặt phù hợp, hoặc “xử phạt thông minh”.

“Các tàu cảnh sát biển Trung Quốc vi phạm có thể bị từ chối cho phép nhập cảng. Các nước trong khu vực có thể phát triển một chương trình để báo cáo các tàu đánh cá treo cờ nhà nước có liên quan đến đánh cá bất hợp pháp, phá hủy môi trường hoặc cướp có vũ trang” – GS Thayer lấy ví dụ.

Ngoài ra theo ông, vấn đề an ninh hàng hải cần được được nâng lên ở tất cả các tổ chức đa phương khu vực có liên quan, trong đó có Hội nghị cấp cao Đông Á và Hội nghị Bộ trưởng quốc phòng ASEAN mở rộng.

Các chuyên giao trao đổi tại hội thảo

Trong khi đó tại tham luận của mình, GS Jay L. Batongbacal đến từ Đại học Philippines cho rằng Việt Nam có thể xem xét tiến hành một vụ kiện riêng đối với Trung Quốc trên cơ sở các hoạt động của quốc gia này trong việc phủ nhận quyền của Việt Nam trên các vùng biển của mình.

“Đặc là quyền đối với nghề cá và dầu khí trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa (…) Tuy nhiên rõ ràng Việt Nam không đơn giản chỉ phản ánh cách tiếp cận của Philippines và phải thiết kế riêng cho mình một bản yêu sách” – GS Batongbacal khuyến nghị.

Cũng theo ông, nếu Việt Nam không quyết định bắt đầu vụ kiện được giải quyết bằng trọng tài của riêng mình thì cần chuẩn bị cho các áp lực về ngoại giao.

“Một cách để giải quyết những áp lực này là tiến hành một chiến dịch thông tin” – GS Batongbacal nói và cho rằng điều đó nhằm “nỗ lực giành lấy sự quan tâm của cộng động quốc tế”.

Cùng về vấn đề này, trả lời phỏng vấn bên lề hội thảo, GS Donald Rothwell đến từ Đại học quốc gia Australia nêu ra khả năng tới đây Trung Quốc sẽ bắt đầu đàm phán cụ thể và thực chất hơn với Philippines và cho rằng nước này “cũng sẽ cởi mở hơn trong đàm phán với Việt Nam”.

Tuy nhiên ông cũng lưu ý: “Nếu Trung Quốc không tuân theo phán quyết thì Việt Nam cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa các phương án tự tiến hành quy trình pháp lý theo đúng luật pháp quốc tế.

Nguyễn Cường