"Nhiều người nói rằng ở ta, đã đến lúc các đại học có uy tín có thể được quyền tự phong giáo sư, tôi đồng ý, nhưng có lẽ trường ĐH Tôn Đức Thắng chưa phải là một trong những trường như vậy".

Trường ĐH Tôn Đức Thắng thay đổi chức danh giáo sư của trường, theo đó, thay vì giữ chức danh giáo sư như trước đây, trường sẽ bổ nhiệm hay đề bạt ba chức vụ gồm giáo sư trợ lý (Assistant Professor), giáo sư dự bị (Associate Professor), giáo sư thực thụ (Full Professor)…

PV Infonet có cuộc trao đổi với GS Trần Ngọc Vương – Giảng viên khoa Văn học – Trường Đại học xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Trường ĐH Tôn Đức Thắng- nơi phong chức giáo sư khiến dư luận xôn xao.

Thưa Giáo sư, trường ĐH Tôn Đức Thắng sẽ thay đổi chức danh giáo sư thành giáo sư trợ lý, giáo sư dự bị và giáo sư thực thụ. Đây là những điều chỉnh nội dung hướng dẫn về tiêu chuẩn, quy trình, hồ sơ đề nghị xét và bổ nhiệm chức vụ chuyên môn của trường. Vậy xu hướng nào, phong giáo sư theo trường hay theo quy định của nhà nước, là hợp lý trong giai đoạn này?

GS Trần Ngọc Vương: Các danh xưng mà bạn đề cập có vẻ như là cách dịch đối với một số danh xưng liên quan tới từ “giáo sư” ở nhiều nước phương Tây (associate, assistant, full), chứ có đổi gì đâu nhỉ? Tôi nghĩ là trong tiếng Việt, khó mà chấp nhận “giáo sư” đi kèm với “trợ lý” thành cụm từ “giáo sư trợ lý”. Nhưng khi dùng đảo lại, “trợ lý giáo sư”, thì lại được hiểu khác.

Hội đồng chức danh giáo sư Nhà nước đã tính toán cả về phương diện ngữ dụng khi chỉ dùng hai cấp “phó giáo sư” và “giáo sư” để định “chức danh khoa học” cho các nhà giáo.

Các trường có thể cải tiến, nhưng làm thế nào để các danh xưng chỉ có thể là “danh xưng nội bộ” được? Mà những người chủ trương như thế chắc chắn không chờ đợi việc các danh xưng họ “ban” ra chỉ để lưu hành nội bộ! Làm bất cứ cái gì, điều gì cũng phải dựa trên khuôn khổ chế định của pháp luật.

Việc phong giáo sư của trường ĐH Tôn Đức Thắng cũng phải nằm trong khuôn khổ pháp luật cho phép. Có thể luật còn có những hạn chế, nhưng với những gì đã có văn bản mang tính pháp quy quy định thì bất cứ ai trong phạm vi chế định của các văn bản đó phải có bổn phận tuân thủ trước khi kiến nghị hoặc thậm chí đấu tranh để thay đổi.

GS Trần Ngọc Vương: Cá nhân tôi không bàn luận gì về việc những người được “phong giáo sư” ở trường ĐH Tôn Đức Thắng cả. Tuy nhiên, việc phong của trường cũng phải dựa trên quy định của pháp luật.
Việc phong các chức danh giáo sư của trường ĐH Tôn Đức Thắng, cá nhân GS nhận định như thế nào?

GS Trần Ngọc Vương: Việc phong giáo sư nhà nước đã có quy định cụ thể rồi. Tất nhiên tôi có suy nghĩ rằng không phải mọi quy định trong các văn bản về việc này đều đã hay cả, nhất là việc chọn số lượng và tên gọi các hội đồng, chọn và cách thức “bầu” các thành viên của các hội đồng cho chí việc “định chuẩn” cho các vị trí quan trọng. Chỗ này là chỗ thường gây ra sự “bất phục” lớn nhất.

Tuy nhiên, nếu có sáng kiến hay việc làm gì đó phải dựa trên quy định của nhà nước. Cá nhân tôi không bàn luận gì về việc những người được “phong giáo sư” ở trường ĐH Tôn Đức Thắng cả. Tuy nhiên, việc phong của trường cũng phải dựa trên quy định của pháp luật.

Trường ĐH Tôn Đức Thắng phong giáo sư như vậy có phải là cách lách luật hay không thưa giáo sư?

GS Trần Ngọc Vương: Nói trường ĐH Tôn Đức Thắng phong giáo sư là lách luật thì cũng không đúng.Việc phong các danh hiệu nhà giáo sư ở ta phải tuân thủ luật Giáo dục. Nhưng luật phong giáo sư thì chưa có. Ở nước ngoài, các trường ĐH, nhất là đại học tư thục, có thể tự phong giáo sư và họ “giữ gìn thương hiệu” bằng việc ghi rõ giáo sư của trường nào.

Nhưng không phải nước nào có nền giáo dục phát triển đều làm thế. Việt Nam thì chưa có điều này. Nhiều người nói rằng ở ta, đã đến lúc các đại học có uy tín có thể được quyền tự phong giáo sư, tôi đồng ý, nhưng có lẽ trường ĐH Tôn Đức Thắng chưa phải là một trong những trường như vậy.

Quan điểm của GS về quy trình phong giáo sư tại trường đại học Tôn Đức Thắng?

GS Trần Ngọc Vương  Tôi không phản đối cũng không bàn luận gì về việc phong giáo sư của trường ĐH Tôn Đức Thắng. Nhưng, việc phong này, đáng lý trường ĐH Tôn Đức Thắng phải xin ý kiến từ nhà nước thì thuận hơn. Trường ĐH Tôn Đức Thắng, nếu xin ý kiến thì không có chuyện xôn xao như thời gian vừa qua.

Xin cám ơn giáo sư!

Tiến Dũng (thực hiện)