Hiện nay Việt Nam đang có đến hơn 16.000 bệnh nhân đang chờ được ghép tạng nhưng từ tháng 10.2014 đến nay, TPHCM chỉ mới có 600 người tình nguyện đăng ký.
Một ca ghép gan tại Bệnh viện Nhi đồng 2

Bệnh nhân chờ đợi mỏi mòn

Đang là hiệu trưởng một trường mầm non tại Bình Dương, mọi thứ bỗng sụp đổ khi cô giáo Đặng Thị Bích Nguyệt phát hiện mình bị suy thận mạn giai đoạn cuối. Lên TPHCM chạy thận, đã không ít lần chị khóc ròng khi phụ huynh, học sinh gọi điện hỏi thăm: “Cô ơi, bao giờ cô về?” bởi chị Nguyệt hiểu rằng, với căn bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối của mình, nếu không được ghép thận, thì chỉ có thể cố gắng chạy thận cho đến khi sức khỏe không thể trụ được nữa.

Giờ đây, chị Nguyệt mong muốn, giá như có được một quả thận hiến tặng, chị sẽ được “sống” trở lại,  được quay lại với những dự định, ấp ủ còn dang dở của mình. Nhưng có lẽ mong muốn ấy của chị vẫn còn xa lắm.

Anh Phạm Quốc Hùng, một bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối may mắn được ghép thận tâm sự: “Phải là người trải qua những giai đoạn mỏi mòn chờ ghép thận mới thấu hiểu nó xót xa thế nào. Đã có không ít lần mình tôi lang thang trên đường lúc 3h sáng giữa cơn mưa tầm tã để đến viện chạy thận, cảm giác cô đơn, bất lực lúc đó không thể tả xiết.

Phát hiện mình bị suy thận giai đoạn cuối, cuộc sống của tôi và gia đình đảo lộn hoàn toàn, nhất là những ngày bệnh tôi nặng đến mức không ăn được, uống nước cũng phải hạn chế vì uống nhiều sẽ phù toàn thân. Đến khi nhận được quả thận do một người hiến tặng nhân đạo, đó đúng như tia sáng cho cả cuộc đời tôi”.

NSƯT Minh Vương từng mắc căn bệnh suy thận cách đây 3 năm. Ông may mắn khỏi bệnh nhờ được gia đình của một thanh niên bị tai nạn giao thông đồng ý hiến thận. Nhưng thật đáng buồn vì sau khi ông được ghép thận, 3 năm trở lại đây, Bệnh viện Chợ Rẫy chưa nhận được trường hợp nào cho tạng để cứu người, trong khi có hàng trăm trường hợp bệnh nhân chờ để được ghép gan, ghép thận…

Theo Bệnh viện Chợ Rẫy, Việt Nam đang có đến hơn 16.000 người bệnh đang chờ được ghép tạng, trong đó có hơn 8.000 người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối, 6.000 người bệnh hỏng giác mạc, 1.500 người bệnh suy gan nặng và hàng trăm trường hợp có nhu cầu ghép tim, phổi, tụy… Tuy nhiên, chương trình vận động đăng ký hiến tạng (khi chẳng may qua đời) của Bệnh viện Chợ Rẫy chỉ có khoảng 600 người tình nguyện đăng ký hiến tạng. Đây là con số rất ít so với dân số trên cả nước là hơn 91 triệu người.

Bác sĩ bất lực

TS.BS Trương Quang Định, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, hơn 10 năm thực hiện ghép tạng, Bệnh viện Nhi đồng 2 chỉ thực hiện được 14 ca ghép thận, 8 ca ghép gan. Bởi đa phần nguồn tạng ghép là do người sống hiến, chủ yếu là người thân trong gia đình. 

Trong khi nguồn tạng này khan hiếm vì nhiều lý do khác nhau, chủ yếu là do sức khỏe người cho không đảm bảo hoặc tạng không phù hợp. Trong 10 năm qua, chỉ tính riêng những bệnh nhân có nhu cầu ghép gan, bệnh viện đã chỉ định đến 63 trường hợp ghép gan, nhưng thực tế nguồn tạng này còn quá khiếm tốn, các bệnh nhân đành phải chấp nhận phó thác tính mạng của mình, cam chịu cái chết.

BS Trương Quang Định chia sẻ, Luật ghép tạng của Việt Nam chưa cho phép bệnh nhân dưới 18 tuổi bị chết não được hiến tạng. Đây là một thiệt thòi rất lớn cho các bệnh nhi có nhu cầu ghép tạng. Chỉ tính riêng trong năm 2014, Bệnh viện Nhi đồng 2 có 9 ca tai nạn giao thông nặng, người nhà xin về, đây là nguồn tạng rất tốt nhưng cuối cùng bệnh viện không thực hiện được vì luật không cho phép.

Theo TS.BS Dương Thị Ngọc Thu – Trưởng đơn vị điều phối ghép các bộ phận cơ thể người tại Bệnh viện Chợ Rẫy, hiện nay mỗi ngày tại Bệnh viện Chợ Rẫy có từ 4 đến 5 người chết não do tai nạn giao thông; 3 đến 4 người chết não do tai biến mạch máu não và 2 đến 3 người chết do suy tim. 

“Như vậy, chỉ  cần số người chết não, chết tim mỗi ngày tại Bệnh viện Chợ Rẫy đồng ý hiến tạng là có thể cứu sống hơn 50 bệnh nhân có nhu cầu ghép tạng. Tuy nhiên, do không có được nguồn tạng này nên nhiều năm qua Bệnh viện Chợ Rẫy chưa thực hiện được ca ghép tạng nào ”, bác sĩ Thu cho biết.

Một người chết cứu được 8 người sống

GS.TS Trần Ngọc Sinh, Trưởng bộ môn Tiết niệu ĐH Y dược TPHCM cho biết, một người chết não có thể hiến tạng cứu tối đa được 8 người đang sống. Tuy nhiên, cộng đồng không phải ai cũng quan niệm đúng về hiến tạng và mô nhân đạo.

Nghệ sĩ Quyền Linh - đại sứ của chương trình kêu gọi chung tay cộng đồng hiến mô, tạng nhân đạo cứu người cũng chia sẻ: “Nhiều người thấy thẻ đăng ký hiến tạng của tôi thì lắc đầu bảo: Bị điên à, chết thì phải toàn thây chứ. Tôi đã gặp không ít thất bại khi thuyết phục các gia đình có người thân chết não đăng ký hiến tạng nhân đạo và nhận thấy rằng, việc này không thể thành công nếu tôi chỉ làm một mình. Bởi vậy, cần có sự chung tay của toàn xã hội trong việc tuyên truyền, vận động, cũng cần có thời gian để thay đổi ý thức của cả một thế hệ”.

Bác sĩ Dư Thị Ngọc Thu, Trưởng Đơn vị Điều phối ghép các bộ phận cơ thể người tại Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết: “Đơn vị là nơi sẽ tiếp nhận, điều phối và quản lý việc hiến - nhận tạng theo đúng quy định pháp luật cũng như hoàn toàn chỉ vì mục đích cứu người một cách công tâm nhất. Mọi thông tin về người hiến cũng như người nhận luôn được giữ kín, quản lý một cách chính xác và bảo mật. Chúng tôi hy vọng việc tình nguyện hiến tạng nhân đạo ở Việt Nam được đẩy mạnh để có thêm nhiều bệnh nhân được cứu sống bởi một người hiến tạng có thể cứu được tám người khác”.

Với dân số Việt Nam hiện tại 91 triệu người, số người chết tự nhiên trong năm do nhiều bệnh khác nhau khoảng 400.000 người, số người tình nguyện đăng ký hiến tạng ít nhất phải đạt đến 50 triệu người thì mới mong có được ít nhất 100 người hiến tạng/năm .

Hiện cả nước ta có 2 trung tâm tiếp nhận đăng ký ghép tại do Bộ Y tế thành lập đó là Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người đặt tại Bệnh viện Việt Đức (Hà Nội) và trung tâm thứ 2 đặt trụ sở tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM).

An Nhiên