Có lẽ hiện nay, câu chuyện giữ gìn hình ảnh trên mạng xã hội đã thực sự đáng quan tâm khi một bức ảnh trong trạng thái khó coi, một câu nói “khiếm nhã” trên mạng xã hội cũng có thể trở thành câu chuyện bàn tán.

Để góp lời bàn từ góc độ truyền thông cùng độc giả, PV Infonet có cuộc trao đổi với Facebooker Chiến Văn, một nhà báo và là người có đông bạn bè theo dõi trên mạng xã hội Facebook. Dưới đây là những lý giải của anh với vấn đề này.

Thưa anh, mới đây, hoa hậu Mỹ Linh vừa đăng quang thì cộng đồng mạng ngay lập tức đã “lôi”ra câu nói trên mạng XH cho rằng "cô ấy đã ám chỉ cô giáo là chó (dog)". Là một Facebooker có đông bạn theo dõi và là một nhà báo chú ý nhiều đến vấn đề hình ảnh trên mạng xã hội, anh có ý kiến gì về việc này?

Nói thật là khi biết được thông tin này lan truyền trên cả báo chính thống và cộng đồng mạng xã hội, tôi không thấy quá ngạc nhiên. Bởi tôi thấy, những cuộc thi nhan sắc gần đây, cuộc thi nào chẳng có những lùm xùm ngay khi đang tổ chức hoặc khi vừa kết thúc? Có cảm giác như lâu lắm rồi, tôi chưa thấy có cuộc thi nào liên quan đến nhan sắc, nghệ thuật… mà lại không có tiếng chê cả. Vì vậy, có lẽ, các thí sinh khi bước vào cuộc thi đã được rèn luyện để chuẩn bị trước tâm lý ứng phó với những lời chê, thậm chí là bêu xấu, xúc phạm.

Trở lại với bức ảnh chụp màn hình trong đó có câu nói trên, tôi thấy, chúng ta nên bình tĩnh khi phán xét sự việc. Về kỹ thuật, chúng ta thừa biết, với kỹ thuật “chế” ảnh hiện nay, được hỗ trợ bởi các phần mềm hiện đại, dễ ứng dụng, việc tạo ra một bức ảnh như trên không hề khó. Chúng ta cũng đã từng chứng kiến nhiều bức ảnh chụp màn hình với nội dung còn “khủng khiếp” hơn nhiều. Tuy nhiên, khi điều tra ra, mới biết đó là bức ảnh giả, được thực hiện bởi kỹ thuật photoshop. Chúng ta bây giờ cũng rất khó để kiểm chứng, vì chủ nhân của facebook đã “khóa” lại.

Nói vậy, không có nghĩa tôi hoàn toàn phủ nhận độ chân thực của bức ảnh. Nhưng dù sao, sự xuất hiện bức ảnh ấy trên mạng theo tôi là điều đáng tiếc. Tiếc cho em Linh một, thì tôi thấy xót cho cô giáo “phiếm chỉ” được nhắc đến trong bức ảnh kia mười. Dù đó là bức ảnh thật hay được chế, photoshop, thì người cô giáo kia chắc chắn sẽ rất đau lòng. Chẳng cô giáo nào muốn tin rằng, học trò đã, đang gọi mình với “danh xưng” như thế!

Hình ảnh bị nghi là của Tân hoa hậu, đang lan truyền

Có ý kiến cho rằng, việc tìm ra những lỗi lầm trước đây của người nổi tiếng là "soi mói", anh có bình luận gì về quan điểm này?

Thực ra, nói dư luận tìm những lỗi lầm trước đây của người nổi tiếng ra là “soi mói” thì cũng không hoàn toàn đúng. Vì, chúng ta phải xem xét, cái “ lỗi lầm” mà người nổi tiếng ấy từng gây ra là gì? Có thuộc về bản chất hay chỉ là hành động bột phát, vô thức? Có vi phạm đạo đức, pháp luật nghiêm trọng hay không? Nếu đó là những lỗi lầm mang tính bản chất, vi phạm đạo đức, được dư luận xã hội cho là “không thể chấp nhận được” thì việc tìm hiểu cũng là một cách để chúng ta nhận ra bản chất thật của người nổi tiếng đó. Ví dụ, một cô gái đã từng cãi bố mẹ như hát hay, đối xử bất hiếu với ông bà, bạc bẽo với chị em họ hàng, chửi nhau như hát hay với hàng xóm…thì chúng ta không thể để họ lên lớp giảng giải cho lớp trẻ về đạo đức, văn hóa ứng xử được. Chúng ta phải được quyền biết “bộ mặt thật” của người nổi tiếng đó. Còn nếu chỉ là những lỗi lầm bồng bột của tuổi trẻ, thời mà vì hồn nhiên, vô tư, chúng ta ai cũng có lần mắc phải hoặc dễ mắc phải, thì chúng ta cũng nên độ lượng, bỏ qua. “Soi mói” đôi khi khác với “tìm ra bản chất sự việc” ở chỗ đó!

Ở trường hợp của em Linh, tôi thấy, có vẻ như đây không phải việc “tìm ra sự thật”. Cũng không hẳn là “soi mói”. Mà tôi cho rằng, có người nào đó đã chơi “ác ý” với em. Họ đã chuẩn bị từ trước để đợi khi em đăng quang là “tung lên” gây ảnh hưởng xấu cho BTC, cho em Linh và làm xôn xao cộng đồng mạng.  Một cái stt (nếu có) từ 7 năm trước, tôi nghĩ, dù có quyết tâm “soi mói” đến đâu, người ta cũng khó tìm ra.

Vì vậy, người tung lên bức ảnh chụp màn hình ấy chắc chắn đã có trong tay từ trước, hoặc đã chuẩn bị trước, đợi đến lúc này mới “tung” ra, với mục đích cụ thể là gì thì tôi không rõ. Người đó có thể là bạn bè em, người hiểu về em, cũng có thể là “đối thủ” của em. Dù người đó là ai, thì đây cũng là động cơ không tốt đẹp lắm. Họ không có sự bao dung, chín chắn và tinh thần xây dựng.

Nhưng cũng có ý kiến khác cho rằng, ở Việt Nam chưa được đào tạo gìn giữ hình ảnh để trở thành nổi tiếng nên đây cũng là bài học đắt giá. Anh có nghĩ, kể cả khi chưa nổi tiếng cũng phải học cách giữ gìn hình ảnh không?

Theo tôi, việc giữ gìn hình ảnh cá nhân trước khi thành người nổi tiếng là do nhận thức, quan điểm, phương pháp của mỗi người. Rất ít người chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước khi mình nổi tiếng. Bởi, hầu hết các ngôi sao của nước ta đều xuất phát từ các hoạt động, cuộc tuyển chọn mang tính “phong trào”, sau đó mới dần dần trở thành nổi tiếng. Khi nổi tiếng, hầu hết mọi người đều có những cố vấn truyền thông, hình ảnh, đó là việc cần thiết.

Còn trước khi nổi tiếng thì chắc chẳng mấy ai quan tâm đến điều này. Lúc đó, giữ gìn hình ảnh thuộc về sự “ứng phó” của bản thân trước cộng đồng. Một cô gái tính kín đáo, được dạy dỗ theo lễ giáo truyền thống sẽ ăn mặc kín đáo, ngại tham gia các hoạt động ồn ào, cởi mở… vì vậy, chắc chắn sẽ ít bị lộ những hình ảnh phản cảm, xấu xí.

Ngược lại, những cô gái sống hồn nhiên, vô tư, quan điểm “sống hết mình, vui nhiệt tình” sẽ không để ý đến điều đó, và do vậy, việc vô tình để lộ các hình ảnh phản cảm là rất dễ xảy ra. Nhưng khi đã nổi tiếng, thì cả 2 tuýp trên đều nên có những cân nhắc, toan tính hợp lý, tránh gây ra những xì căng đan không đáng có về hình ảnh. Còn những người cố tình để lộ hình ảnh xấu nhằm tạo xì căng đan để gây chú ý (loại này cũng không ít) thì tôi không bàn!

Kể cả người nổi tiếng hay chưa (không) nổi tiếng, theo tôi đều nên giữ gìn hình ảnh cá nhân một cách hợp lý.

Phải chăng câu chuyện này cũng là lời cảnh báo về một hệ quả tất yếu. Đó là tình trạng không kiểm soát phát ngôn trên mạng xã hội?

Khi em Linh đăng cái stt này ( nếu đúng là stt của em ấy), lúc đó em mới đang ở lứa tuổi học sinh cấp 3. Tuổi mà các bậc phụ huynh vẫn còn quan niệm rằng “ăn chưa no, lo chưa tới”. Còn nữa, cần phải tìm hiểu sâu hơn một chút, đó là vào thời điểm ấy, mạng xã hội facebook chưa phát triển rầm rộ, sức ảnh hưởng, lan tỏa rộng rãi như bây giờ.

Vì vậy, đòi hỏi một cô bé đang tuổi lớn, suy nghĩ còn đơn giản, bồng bột kiểm soát từng lời nói, cử chỉ, hành động của mình trên mạng “ảo” là khá khó. Rất có thể, em Linh nghĩ trang cá nhân của mình chỉ các bạn bè thân thiết của mình mới đọc. Hơn nữa, đây là chỗ “nhà riêng”, nên có nói gì đi chăng nữa chắc cũng không bị “người lớn” soi xét, để ý. Quan điểm đó là sai lầm, nhưng vấn đề là ở tuổi đó, trong thời điểm đó, chắc chắn không chỉ mình em “nhầm” như thế.

Nói về điều này, tôi còn thấy lo lắng hơn về việc khác, đó là tình trạng nói tục, chửi bậy của học sinh hiện nay. Không chỉ ở trên mạng, mà còn ở ngoài đời, ngay tại các cổng trường, ngoài đường, nơi có nhiều người lớn chứng kiến. Đó mới là điều đáng quan ngại.

Anh có rút ra lưu ý gì cho bản thân và cho mọi người trong việc ứng xử trên mạng không?

Theo tôi, mạng là “ảo” nhưng mạng lại rất thật. Thật ở chỗ, nó là nơi có thể cho người khác biết tương đối đầy đủ về con người mình. Mình đăng stt, mình còm, mình chia sẻ…tất cả đều là ý muốn chủ quan, thể hiện quan điểm sống, thái độ, cả tư cách đạo đức của mình nữa. Cũng có người dùng facebook để “cho vui”, nhưng không nhiều. Và những nickname không có thông tin rõ ràng, sẽ không được coi là tin cậy cao.

Tuy nhiên, bất kể dùng nick ảo hay thật, coi mạng xã hội là chốn vui chơi, để giảm xì trét hay là nơi để chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ, quan điểm, thì theo tôi, chúng ta cũng nên thận trọng với từng hành động của mình. Bởi, mỗi cái câu lệnh của chúng ta đều mang ý nghĩa nhất định, đem lại kết quả, hệ lụy cho bạn bè, xã hội. Dùng mạng xã hội thận trọng vừa thể hiện trách nhiệm với bản thân, đồng thời cũng là cách để giúp xã hội văn minh, tươi đẹp hơn.

Còn ai đó nói, facebook là tường cá nhân, đăng gì là quyền của chủ nhân, theo tôi về có thể đúng trong một số trường hợp, nhưng không đủ và không thuyết phục.

Bởi, nếu bạn lợi dụng quyền cá nhân ấy để gây hại cho người khác, cho xã hội, thì bạn phải chịu trách nhiệm về hành động ấy. Điều này đã được quy định cụ thể trong các điều khoản của pháp luật.

Do đó, theo tôi, hãy coi mạng xã hội là cộng đồng dân cư, coi trang cá nhân là ngôi nhà thứ 2 của mình. Nếu muốn cộng đồng dân cư tốt đẹp, văn minh, đoàn kết, yêu thương, mỗi người cần phải có những đóng góp tích cực. Muốn ngôi nhà thứ 2 của mình sạch sẽ, tươi đẹp, chúng ta phải chăm chút, cẩn thận, tích cực sắp xếp, bày biện những điều tốt đẹp, giấu kín những điều xấu xí, thô thiển…!

Cảm ơn anh!

Hồng Chuyên