Đó là nghịch lý nếu duy trì giới hạn xét xử của tòa án. Tuy nhiên, tranh cãi về giới hạn xét xử là vấn đề “nóng” nhất tại phiên thảo luận hội trường sáng ngày 17/6.

Có rất nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này. Có đại biểu còn cho biết, đây là tranh cãi từ rất lâu, chứ không phải bây giờ vấn đề này mới có nhiều quan điểm khác nhau. Luật hiện hành quy định Tòa án chỉ được xét xử trong phạm vi Viện kiểm sát truy tố. 

Những người ủng hộ thì cho rằng việc này sẽ chủ động cho bị cáo được biết trước nội dung mà mình bị truy tố để có thể bào chữa, mặt khác Tòa án không thể tự mình điều tra, thu thập chứng cứ ngoài nội dung mà cơ quan điều tra và Viện kiểm sát truy tố.

Tuy nhiên, ý kiến phản đối giới hạn xét xử cũng có những lý lẽ không kém. Đáng chú ý, Đại biểu Nguyễn Trọng Trường ( Bắc Ninh) còn cung cấp thông tin là có Hội đồng xét xử còn tự mình ghi vào phần kiến nghị bản án đề nghị tòa án cấp trên hủy bản án của chính mình vì đã trả hồ sơ, nhưng Viện Kiểm sát vẫn không truy tố với tội danh nặng hơn.

Đại biểu Nguyễn Trọng Trường

Đại biểu Nguyễn Trọng Trường cho biết: “Về giới hạn xét xử, Điều 293 dự thảo. Tôi đồng tình với quan điểm của đại biểu Đặng Công Lý và chỉ phân tích thêm là chưa có pháp luật của một quốc gia nào khi xét xử trong bản án tự thẩm phán, chủ tọa phiên tòa phải kiến nghị đối với cấp trên kháng nghị hủy bản án do mình vừa xét xử vì lý do khi trả hồ sơ đề nghị Viện kiểm sát truy tố với tội danh nặng hơn nhưng Viện kiểm sát vẫn giữ nguyên quan điểm và Hội đồng xét xử không được xét xử với tội danh nặng hơn, do vậy buộc phải kiến nghị trong bản án đề nghị cấp trên kháng nghị hủy đối với bản án mình đã xử".

Trước đó, Đại biểu Đặng Công Lý (Bình Định) phát biểu cho rằng cần mở rộng giới hạn xét xử của tòa án. Đại biểu Lý cho biết: “Tại Điều 293, Bộ luật tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được sửa đổi bổ sung, tức là mở rộng giới hạn việc xét xử. Tôi tán thành cơ bản Điều 293 Bộ luật tố tụng đã được sửa đổi bổ sung bởi lẽ mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh. Việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử phải đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội. Không làm oan người vô tội”.

Theo đại biểu, thực tiễn xét xử của tòa án trước đây được quy định tại Điều 196 Bộ luật tố tụng hiện hành thì tòa án không được xét xử bị cáo về một tội danh nặng hơn mà Viện kiệm sát đã truy tố, mà chỉ được xét xử khung hình phạt nặng hơn trong điều luật mà Viện kiểm sát đã truy tố. Việc quy định này chưa thể hiện được việc đề cao kết quả tranh tụng tại phiên tòa như yêu cầu đã được xác định tại Nghị quyết số 08 và Nghị quyết số 49 của Bộ chính trị. Cũng không phù hợp với nguyên tắc hiến định, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Một trong những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của tòa án nói chung và trong tố tụng hình sự nói riêng. Mặt khác, việc quy định tòa án chỉ xét xử theo tội danh mà Viện kiểm sát đã truy tố là không phù hợp với nguyên tắc suy đoán vô tội. Từ đó có thể dẫn đến trường hợp vụ án không được xem xét một cách khách quan, toàn diện. Vì khi xét xử, Hội đồng xét xử chỉ tập trung kiểm tra tài liệu, chứng cứ xem bị cáo có phạm tội mà Viện kiểm sát đã truy tố hay không. 

Theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, và cụ thể nội hàm quyền tư pháp tại Điểm c, Khoản 3, Điều 2 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 quy định: "Khi thực hiện nhiệm vụ xét xử vụ án hình sự tòa án có quyền yêu cầu Viện kiểm sát bổ sung tài liệu chứng cứ hoặc tòa án đã kiểm tra, xác minh thu thập chứng cứ bổ sung với những tài liệu chứng cứ mới thu thập bổ sung". 

Căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, tòa án với tư cách là cơ quan được giao thực hiện quyền tư pháp phải có quyền phán quyết về việc bị cáo đã phạm một tội danh nặng hơn tội danh mà Viện kiểm sát đã truy tố. Có như vậy tòa án mới thể hiện được quyền tư pháp, bảo vệ được quyền công lý, quyền con người, quyền công dân. Xét xử mới đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng luật.

Phát biểu buổi chiều, đại biểu Nguyễn Bá Thuyền, cũng ủng hộ mở rộng giới hạn xét xử như dự thảo luật, nhưng đại biểu đề xuất cần quy định nếu tòa án xét xử tội danh khác với truy tố, cần phải ghi rõ trong giấy thông báo, giấy triệu tập để bị can, bị cáo và luật sư chuẩn bị trước. Ý kiến này có thể giải quyết được nhiều thắc mắc của các địa biểu không ủng hộ mở rộng giới hạn xét xử của tòa án.

Hồng Chuyên