Việc Nhà Trắng quyết định mời các lãnh đạo ASEAN tới Mỹ tại chính địa điểm ba năm trước Tổng thống Obama từng tiếp đón Chủ tịch Tập Cận Bình chứng minh cho vai trò ngày càng tăng của Mỹ trong khu vực, tờ Diplomat nhận định.

Liệu Mỹ và ASEAN có thể tìm được tiếng nói chung về vấn đề Biển Đông. Ngoài ra, các yếu tố xung quanh Hội nghị thượng đỉnh lần đầu tiên giữa ASEAN và Hoa Kỳ tại Sunnylands, California, cũng thu hút được sự chú ý mạnh mẽ của cả thế giới.

Khi tới thăm Lào và Campuchia, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã đặt một số nền móng cho Hội nghị Sunnylands. Với việc Lào làm Chủ tịch luân phiên ASEAN năm nay, nhiều nhà quan sát lo ngại về sự lặp lại của một năm thất bại đối với ASEAN giống như năm 2012 khi Campuchia làm chủ tịch. Chuyến viếng thăm của ông Kerry đóng vai trò quan trọng trong việc cổ vũ Lào và Campuchia thể hiện sự thống nhất của họ đối với tính hung hăng của Trung Quốc trong khu vực. Đây là điều kiện tiên quyết vô cùng quan trọng để theo đuổi việc thiết lập Tuyên bố Hành xử và bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông giai đoạn đầu.

Hội nghị thượng đỉnh ASENA-Hoa Kỳ có mang lại kết quả mới cho vấn đề Biển Đông hay không? Nguồn: Reuters

Mặc dù, Hội nghị này có thể không đạt được những tuyên bố mang tính quyết định, tuy nhiên đối với Mỹ cuộc gặp gỡ này rất quan trọng theo hai nghĩa. Thứ nhất, Hội nghị phản ánh niềm tin cá nhân của ông Obama về tầm quan trọng của mối quan hệ ASEAN-Hoa Kỳ thông qua các thể chế khu vực nhằm cân bằng các mối liên hệ song phương với nhiều đồng minh của Mỹ.

Thứ hai, đây là cơ hội để truyền đạt tới các khán giả trong nước về tầm chiến lược, sức mạnh đang lên của khu vực Đông Nam Á, một thông điệp cực kỳ cần thiết để giải thích cho lý do tại sao Mỹ nên “bắt tay” với ASEAN do chính quyền Obama đề xuất và Tổng thống tiếp theo kế thừa.

Một tiêu chuẩn mới

Hội nghị Sunnylands sẽ đề cập tới rất nhiều vấn đề, từ hợp tác an ninh hàng hải tới các doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, ngay bây giờ, mọi con mắt đều đổ dồn về quyết định mà Tòa trọng tài Quốc tế về Luật biển (ITLOS) sẽ đưa ra vào tháng 3 tới về tranh chấp trên Biển Đông. Không có gì ngạc nhiên khi vấn đề này sẽ trở thành điểm nóng trong các phiên thảo luận giữa lãnh đạo ASEAN và Mỹ.

Do gần như không có sự đồng nhất nào về quan điểm giữa Trung Quốc và Philippines về Biển Đông, quyết định của tòa án về 7 đơn kiện của Manila trình lên năm 2013 sẽ tạo ra một tiêu chuẩn mới. Tòa trọng tài quốc tế không có ý định giải quyết toàn bộ các tranh chấp về phần lãnh thổ chồng lấn nhưng sẽ đưa ra quyết định đối với hai vấn đề chính: giá trị pháp lý của “đường 9 đoạn” mà Trung Quốc tự vạch ra và hiện trạng hàng hải của những khu vực tranh chấp, ví dụ như đảo Ba Bình là một bãi đá hay hòn đảo, từ đó có thể phân chia Vùng đặc quyền kinh tế.

Mặc dù quan hệ thương mại với Đông Nam Á đóng một vai trò quan trọng trong chính sách nội địa của Trung Quốc nhằm hướng tới một xã hội thịnh vượng ôn hòa đến năm 2049, nhưng Bắc Kinh vẫn duy trì một chính sách “phớt lờ” mọi cuộc chiến pháp lý với khu vực này.

Tuy nhiên, trong khi nỗ lực tiếp cận ASEAN để “quảng bá” cho con đường tơ lụa hàng hải và sáng kiến Ngân hàng Đầu tư và cơ sở hạ tầng châu Á của mình, Bắc Kinh sẽ khó có thể tìm được sự cân bằng giữa mối quan hệ kinh tế với ASEAN và duy trì quan điểm của nước này về những tranh chấp trên Biển Đông. Vì vậy, quyết định của Tòa trọng tài quốc tế có thể đưa ra một cơ hội mở đường cho việc thiết lập Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông trong tương lai gần.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin The Diplomat, một tạp chí có trụ sở ở Tokyo, chuyên về chính trị, văn hóa và xã hội tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. The Diplomat bắt đầu ra mắt từ năm 2002 và cho đến nay đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà bình luận, nhà hoạch định chính sách và các học giả chuyên sâu về các vấn đề trong khu vực này.

Tuệ Minh (lược dịch)