Diện mạo ban đầu của cố đô Huế lịch sử bị tàn phá trong chiến tranh đang dần hồi phục...

Ủy ban Di sản Thế giới (UNESCO) vừa quyết định đưa Di sản Huế ra khỏi danh sách “Những di sản bị giám sát và khuyến cáo”. Qua đó khẳng định, Di sản Huế đã vượt qua giai đoạn cứu nguy khẩn cấp và từng bước hồi sinh. Diện mạo ban đầu của một cố đô lịch sử dần hồi phục...

Từ hoang tàn đổ nát...

Huế là cố đô duy nhất ở Việt Nam còn bảo lưu khá nguyên vẹn tổng thể kiến trúc nghệ thuật cung đình, với hệ thống thành quách, cung điện, miếu đường, đền đài, lăng tẩm, chùa quán... Sau chiến tranh, gần 2/3 trong tổng số 300 công trình kiến trúc tại Huế trở thành phế tích, số còn lại ở trong tình trạng hư hại, xuống cấp nghiêm trọng. Công việc bảo tồn di sản không những phải đảm bảo các nguyên tắc khoa học của quốc gia, thỏa mãn các điều luật của hiến chương, công ước quốc tế mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ bối cảnh đô thị hóa.

TS Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, nhớ lại: Kỳ họp thứ 17 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO tại Colombia vào năm 1993 đã công nhận Quần thể di tích cố đô Huế là Di sản văn hóa thế giới. Nhưng đến năm 2004, Ủy ban Di sản Thế giới lại đưa Di sản Huế vào danh sách “Những di sản bị giám sát và khuyến cáo” và liên tục từ đó đến năm 2013, Huế vẫn nằm trong danh sách này. Nguyên nhân là do các chuyên gia của Ủy ban này thấy rằng, việc phát triển hạ tầng đô thị ồ ạt ở Huế đe dọa đến di sản. Cụ thể, phía Nam sông Hương xuất hiện một loạt khách sạn, nhà cao tầng, rồi việc mở đường Hồ Chí Minh cắt ngang di tích lăng Minh Mạng và tiền án lăng Khải Định.

Ngoài ra, UNESCO đề nghị Huế xây dựng “Kế hoạch quản lý tổng thể quần thể di sản Huế” nhưng rất nhiều năm qua, Huế vẫn không làm được. Vấn đề mở rộng ranh giới vùng lõi và vùng đệm của di sản khiến những “điểm chênh” giữa quy định của UNESCO và hệ thống quy định hiện hành tại địa phương đe dọa tới di sản đặc biệt này.

… đến báu vật thế giới

Từ khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1993, quần thể di tích cố đô Huế đã nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng quốc tế để diện mạo ban đầu của một cố đô lịch sử dần được hồi phục. Đặc biệt, từ năm 1996 đến nay, với tổng kinh phí gần 800 tỷ đồng, đã có gần 100 công trình di tích cố đô Huế được phục hồi, trùng tu tôn tạo. TS. Phan Thanh Hải chia sẻ: Bên cạnh nỗ lực trong công tác trùng tu với sự giúp đỡ của các Bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương và bạn bè quốc tế, từ năm 2012, đơn vị đã xây dựng kế hoạch quản lý và cam kết với UNESCO sẽ hoàn thành bản kế hoạch này vào đầu năm 2015 để trình phiên họp lần thứ 39 của Ủy ban Di sản Thế giới. Đồng thời, Huế đã có nhiều nỗ lực trong công tác gìn giữ khu di sản, thể hiện qua các bản điều chỉnh quy hoạch và định hướng chương trình, dự án trên cơ sở tôn trọng di sản và thân thiện với môi trường. Thành tựu từ những nỗ lực đó là từ kỳ họp thứ 37 (tháng 6/2013) của Ủy ban Di sản Thế giới, Di sản Huế đã được đưa ra khỏi danh sách “Những di sản bị giám sát và khuyến cáo” của UNESCO.

Tận mắt chứng kiến sự hồi sinh của Di sản Huế từ đổ nát hoang tàn, tại lễ khánh thành dự án “Bảo tồn phục chế các án thờ Hoàng gia tại khu Di sản Thế giới – Triệu Tổ Miếu (Đại nội Huế)” và tiếp nhận tài trợ dự án "Bảo tồn, tu bổ di tích Triệu Tổ Miếu-phần Tiền điện tại khu Di sản Thế giới Hoàng thành Huế, Việt Nam" do Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ Hoa Kỳ thông qua Tổng Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP. Hồ Chí Minh tài trợ diễn ra vào đầu năm 2015, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Ted Osius chia sẻ: “Bảo vệ di sản văn hóa không chỉ là bảo tồn những thành tựu trong quá khứ mà còn để kể câu chuyện của chúng ta cho con cháu. Sở dĩ gia đình tôi có mặt tại Huế hôm nay vì tôi muốn con trai tôi hiểu những gì tôi đã học được cách đây gần 20 năm. Đó là Di sản của Việt Nam là báu vật của thế giới. Di sản văn hóa Việt Nam kể lại lịch sử của đất nước, và một phần quan trọng của pho sử đó được viết ngay tại đất Huế này. Kho tàng văn hóa mà chúng ta đang nỗ lực bảo tồn sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ, kiến trúc sư, nhạc sĩ và thi sĩ Việt Nam. Kho tàng văn hóa này cũng đang đón hàng triệu du khách mỗi năm”.

Kinh thành Huế ngày nay.

Di sản Huế hồi sinh không đồng nghĩa với việc kết thúc mọi nỗ lực bảo tồn, mà chính là sự mở đầu của một giai đoạn mới với những thách thức mới, đòi hỏi sự nghiệp bảo tồn Di sản Huế phải được thực hiện tốt hơn, tích cực hơn, đáp ứng được những tiêu chuẩn cao nhất về bảo tồn để di tích Huế vừa giữ được tính nguyên gốc, vừa đem lại sinh khí mới để hòa nhập với đời sống của cộng đồng, đóng góp vào sự phát triển đời sống kinh tế xã hội của địa phương. Đây là nhân tố quan trọng nhất để đảm bảo cho Huế luôn là một vùng đất của sự kết hợp hài hòa giữa quá khứ và hiện tại, là một biểu trưng độc đáo của sức mạnh văn hóa Việt Nam. Qua đó, góp phần quảng bá rộng rãi hình ảnh cố đô Huế trên toàn thế giới, tạo sức hút to lớn đối với du khách thập phương. Hàng năm, có từ 2 - 2,5 triệu lượt khách du lịch đến Thừa Thiên - Huế, tăng bình quân 15% - 17%/năm; doanh thu du lịch tăng bình quân 16,6%/năm, góp phần đưa ngành du lịch dịch vụ của Thừa Thiên - Huế phát triển nhanh chóng và thực sự đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Bà Irina Bokova, Tổng Giám đốc UNESCO, đánh giá cao hiệu quả cũng như những nỗ lực và những cam kết của tỉnh Thừa Thiên - Huế trong việc bảo vệ, bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa. Bà Irina Bokova khẳng định, thời gian tới,  UNESCO sẽ tiếp tục giúp đỡ, hợp tác và hỗ trợ Thừa Thiên - Huế trong việc giữ gìn và bảo vệ các di sản, ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là chuyển giao kiến thức chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm trong phát triển bền vững. Qua đó, thu hút hơn nữa sự tham gia của cộng đồng, địa phương và người dân vào công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa.

Lê Dương