Khảo sát 52 cơ quan báo chí tại Việt Nam, chỉ khoảng 1/2 số này có quy trình và công cụ tiếp nhận, chuyển tiếp ý kiến công dân, phần lớn quy trình khá sơ sài. Không cơ quan báo chí nào thực hiện đủ 8 bước của tiêu chuẩn "ISO báo chí".

Thông tin vừa được chia sẻ sáng nay, 23/11/2015, tại buổi giao lưu "Báo chí điều tra: Pháp lý và đạo đức" diễn ra ở Hà Nội.

Ông Mai Phan Lợi, đại diện Trung tâm Truyền thông Giáo dục cộng đồng (MEC) cho biết: Cách đây 4 tháng, MEC cùng 4 cơ quan báo chí gồm Báo Pháp luật TP.HCM, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC, Báo Thanh Tra và Báo Lao động Nghệ An đã ký thỏa thuận hợp tác nghiên cứu xây dựng quy trình Bộ công cụ phản ánh ý kiến công dân qua báo chí như một dạng "ISO báo chí". Sau đó đã tiến hành nghiên cứu, khảo sát tại 52 cơ quan báo chí, khoảng 300 nhà báo, phóng viên, lãnh đạo tòa soạn, độc giả, và nhiều cá nhân, tổ chức khác.

Ông Mai Phan Lợi chia sẻ kết quả nghiên cứu khảo sát về việc áp dụng "ISO báo chí" tại Việt Nam. Ảnh: B.M

Kết quả khảo sát thực tế cho thấy, chỉ có khoảng 1/2 số cơ quan báo chí có quy trình và công cụ tiếp nhận, chuyển tiếp ý kiến công dân. Phần lớn các quy trình này còn khá sơ sài, hầu như chỉ đảm bảo được các bước chính gồm: Thu nhận thông tin – Công bố/Chuyển thông tin – Phản hồi. Không có nhiều cơ quan báo chí áp dụng các bước công việc mang tính chất thúc đẩy và theo dõi quá trình phản hồi của cơ quan Nhà nước là: Đôn đốc – Theo dõi – Phân tích. Đặc biệt, rất nhiều cơ quan báo chí không trả lời công dân trong thời hạn 30 ngày như luật định.

Cũng theo kết quả khảo sát, có 11 cơ quan báo chí thực hiện 3 bước Tiếp nhận – Phân loại – Công bố/Chuyển tiếp thông tin; 13 cơ quan báo chí thực hiện 4 bước (thêm bước Theo dõi diễn biến xử lý của cơ quan chức năng); 3 cơ quan báo chí thực hiện 5 bước (thêm bước Đôn đốc cơ quan chức năng xử lý); và chỉ có duy nhất 1 cơ quan báo chí thực hiện 6 bước (thêm bước Thúc đẩy quá trình xử lý ý kiến của công dân".

"Theo khảo sát của chúng tôi, hiện không có cơ quan báo chí nào thực hiện đủ quy trình 8 bước xử lý ý kiến của công dân như "ISO báo chí". Một phóng viên tại miền Trung cho biết trước giờ tòa soạn giao đề tài thì mình làm, hoặc mình báo cáo đề tài rồi lãnh đạo duyệt thì làm chứ không rõ có quy trình hay không", ông Mai Phan Lợi chia sẻ.

Đại diện MEC cũng dẫn lời một chuyên gia báo chí ở Hải Phòng cho rằng: "Có nhiều lý do khiến các báo "bỏ quên" một số bước quan trọng như đốc thúc cơ quan chức năng trả lời các vấn đề báo nêu hoặc lưu trữ, phân tích các ý kiến của độc giả. Trong đó, nguyên nhân khách quan là do các tòa soạn không đủ nhân sự chuyên trách việc giải quyết đơn thư. Phần lớn nhân sự đều phải kiêm nhiệm nhiều việc. Nếu có nhân sự chuyên trách xử lý đơn thư bạn đọc thì lại không đủ kinh nghiệm, kiến thức để thực hiện các bước công việc này. 

Về phần chủ quan thì các tòa soạn, đặc biệt là lãnh đạo các báo nhận thức chưa đầy đủ về quyền được yêu cầu các cơ quan chức năng trả lời vấn đề báo nêu. Một số tòa soạn cũng không nhận thức được rằng ý kiến của bạn đọc là nguồn thông tin quý giá cần lưu trữ và phân tích để tiếp tục sử dụng trong tương lai.

"ISO báo chí" giúp các cơ quan báo chí, nhà báo, đặc biệt là nhà báo điều tra, tăng hiệu quả, giảm rủi ro trong quá trình tác nghiệp. Ảnh: B.M

Để giúp các cơ quan báo chí, phóng viên, nhà báo điều tra tăng hiệu quả công việc, giảm rủi ro nghề nghiệp, nhóm chuyên gia của MEC gồm gần 20 nhà báo, chuyên gia uy tín đã đề xuất bộ tiêu chuẩn "ISO báo chí" gồm quy trình 8 bước, cụ thể là: Tiếp nhận ý kiến độc giả (ghi sổ theo dõi tất cả thông tin đầu vào); Xử lý phân loại để xác minh xem thông tin nào thì cử phóng viên điều tra, thông tin nào chuyển cơ quan chức năng; Làm văn bản gửi tới cơ quan chức năng trả lời hoặc văn bản giao phóng viên xác minh; Thông tin trên báo chí về việc tiếp nhận và cách xử lý của cơ quan báo chí;

Theo dõi diễn biến về thái độ tiếp thu và cách xử lý của cơ quan chức năng thông qua các kênh trực tiếp, gián tiếp; Hết thời hạn 30 ngày nếu không cơ quan chức năng không có phản hồi thì cơ quan báo chí nêu tiếp vấn đề về việc này, gửi vấn đề cho cơ quan có thẩm quyền cao hơn (sử dụng thêm cách nêu ý kiến tại các cuộc họp với cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí); Theo sát vụ việc cho đến khi cơ quan nhà nước có kết quả cuối cùng đưa thông tin trên báo chí; Giữ vụ việc làm tư liệu để bổ sung vào các đề tài liên quan, tổng hợp vào bản theo dõi theo mẫu hàng quý báo cáo cơ quan quản lý để họ xử lý theo thẩm quyền.

Đánh giá cao "ISO báo chí" do MEC đề xuất, ông Giles Lever, Đại sứ Anh tại Việt Nam nhận định: "Bộ quy trình, công cụ này sẽ giúp các cơ quan báo chí phản ánh tốt hơn các vấn đề mà độc giả Việt Nam quan tâm, những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp tới chính họ". 

Bình Minh