Liệu những người tị nạn từ Syria hay Iraq thực sự là một mối đe dọa khủng bố đối với châu Âu như nhiều người vẫn nghĩ? Theo chuyên gia Daniel Byman, dù nhìn vào có vẻ là như vậy nhưng thực ra nguy cơ này là cực kỳ thấp.

Những người Syria và Iraq bỏ trốn tránh cuộc nội chiến ở quê hương đang tạo nên dòng người tị nạn khó kiểm soát tràn vào châu Âu, kéo theo những nguy cơ mất an ninh. Tháng 2/2016, cuộc khủng hoảng di cư vẫn còn là đề tài nổi trội của trên truyền thông quốc tế khi vấn đề này tác động tới tình hình châu Âu.

Từ tháng 9/2015 tới nay, đã có hơn nửa triệu người Syria và hàng ngàn người Iraq mưu cầu cuộc sống bình yên đã đặt chân lên châu Âu. Con số này được dự đoán sẽ tiếp tục tăng một cách đáng kể.

Một vài chính phủ ở châu Âu đã phản ứng một cách cứng rắn, chuyển đổi chính sách từ cho phép tới hạn chế dòng người nhập cư. Trong khi đó, một số chính phủ khác – đặc biệt là Đức – mở rộng vòng tay đón những người khốn khổ, ít nhất cho tới lúc này.

Một người tị nạn cầm tấm biển đề: Cảm ơn châu Âu vì đã đóng cửa biên giới. Nguồn: Reuters

Cuộc tranh luận về vấn đề di cư, diễn ra ở cả châu Âu và Mỹ, thường tập trung vào câu hỏi liên quan đến chủ nghĩa khủng bố, về sự bành trướng của IS ở Trung Đông, về nỗi sợ hãi bạo lực và chủ nghĩa khủng bố đang theo dòng người tị nạn tràn vào châu Âu.

Những tiếng nói bảo thủ đã viện dẫn mối nguy của 500.000 chiến binh IS tận Trung Đông nhưng lại đang ám ảnh châu Âu. Còn các nhà hoạt động nhân quyền thì cố gắng bác bỏ những tiên đoán về khả năng chủ nghĩa khủng có thể lan tràn như bệnh dịch.

Cả hai phe đều sai. Sẽ là hợp lý khi nói có sự liên quan giữa chủ nghĩa khủng bố và người tị nạn thế nhưng nỗi sợ hãi đã thường bị thổi phồng và lái dư luận tới nhận thức sai lầm.

Cả chủ nghĩa khủng bố và dòng người di cư đều chia sẻ lịch sử đầy đau thương. Những nhóm đấu tranh vũ trang như Fatah, Hamas – vẫn bị truyền thông phương Tây gán mũ khủng bố – đã ra đời từ cuộc khủng hoảng người di cư Palestine hồi năm 1948.

Trải qua nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, sự thất bại, thối chí và mong muốn tìm kiếm các giải pháp chính trị thay vì hoạt động vũ trang, các nhóm này đã gia nhập vào cánh vũ trang trong các phong trào chính trị tìm kiếm cơ hội giải phóng dân tộc ôn hòa hơn.

Cuộc nội chiến kéo dài ở Afghanistan với sự trỗi dậy của phe Taliban những năm 1990 đã tạo ra dòng người di cư kéo sang Pakistan. Cũng trong thời gian này, những người tị nạn ở Somali là chỗ dựa cho tổ chức al-Shabaab. Danh sách những tổ chức như vậy còn tiếp tục kéo dài.

Có lẽ bởi vì những người tị nạn Syria, Iraq ra đi từ mảnh đất đang là nơi cát cứ của IS, rất dễ để gợi lên nỗi sợ hãi về khả năng các nhóm khủng bố cử các phần tử thánh chiến sẽ tìm cách trà trộn vào dòng người di cư, “ngủ đông” cho tới khi yên vị ở xã hội cưu mang họ rồi cựa quậy hoạt động khi điều kiện chín muồi. Thế nhưng, không hẳn IS hành động theo cách này.

Trên ấn bản trực tuyến của Dabiq – tạp chí tiếng Anh – của IS và các các cơ quan tuyên truyền khác của nhà nước tự xưng này phải thừa nhận, việc kêu gọi người Hồi giáo tham gia thánh chiến không hề dễ dàng.

IS luôn tìm cách thuyết phục “người Hồi giáo tốt” nên tới Iraq và Syria để chiến đấu chống lại những kẻ thù tôn giáo trong khu vực mà tổ chức này chiếm đóng.  Các nguồn lực của tổ chức khủng bố này đang dồn vào cuộc chiến giành giật ảnh hưởng ở Trung Đông nên khả năng vươn vòi sang phương Tây sẽ hạn chế.

Dù vậy, châu Âu vẫn luôn là mục tiêu của IS. Và dòng người tị nạn đang ngày đêm đổ sang lục địa này đáng lý ra là cơ sở vững chắc cho hoạt động của IS ở xa trung tâm. Thế nhưng, khó khăn của IS ở chỗ, những người tị nạn – những người buộc phải rời bỏ quê hương bản quán – là những người mệt mỏi với chiến tranh, hận thù và bạo lực. Họ không phải là đối tượng dễ lôi kéo vào hoạt động khủng bố, dù chỉ là những người ủng hộ. Nếu muốn và có khả năng, có lẽ họ đã không rời khỏi Syria hay Iraq.

Vấn đề an ninh của châu Âu nằm chính trong lòng lục địa này. Nguồn: Reuters

Vậy vấn đề an ninh của châu Âu thực sự ở đâu? Nó nằm ở chính trong lòng châu Âu, nơi mà hàng ngàn công dân châu Âu đang ngược dòng người tị nạn hưởng ứng lời kêu gọi thánh chiến của IS ở Syria và Iraq, những người mà trước đó tiếp nhận sự tuyên truyền thánh chiến từ al-Qaida trong một thời gian dài, trước khi IS hình thành và bành trướng.

Các tình nguyện viên này đã được “nhồi sọ” bởi những tư tưởng chống lại thế giới phương Tây và ủng hộ hoạt động thánh chiến. Thêm vào đó, sự kỳ thị và xa lánh chính quyền và xã hội sở tại đối với người Hồi giáo châu Âu khiến họ không thấy gắn bó với nơi mà họ đang sinh sống. Hồi giáo mới là nơi nương náu, là nơi họ nên hoặc thực sự thuộc về.

Nếu những người di cư, những người Hồi giáo mới đặt chân lên châu Âu – được đối xử như những người Hồi giáo bản địa ở châu lục này, tình hình sẽ còn tồi tệ hơn, thách thức an ninh sẽ còn gia tăng. Giải quyết vấn đề tận gốc là phải mang tới cho những người di cư sự hỗ trợ, giáo dục và tôn trọng tôn giáo của họ.

Trên thực tế, cộng đồng di cư cần một gói giải pháp toàn diện, bao gồm: quyền lợi chính trị, giáo dục và kinh tế. Nếu họ không hòa nhập được với cộng đồng sở tại, nguy cơ mất an ninh sẽ bị kéo dài, làm trầm trọng thêm quan hệ giữa cộng đồng Hồi giáo và cộng đồng phi Hồi giáo ở châu Âu.

Mặc dù, có thể những người mới nhập cư sẽ mang ơn cộng đồng đã cưu mang họ lúc hoạn nạn nhưng thời gian dài bị tước bỏ quyền lợi chính trị hoặc bị xa lánh, ghẻ lạnh, trong họ sự bất mãn sẽ mưng mủ, sự hoài nghi, bất hợp tác với cơ quan an ninh, các quy định pháp luật và tạo điều kiện cho các tổ chức khủng bố tuyển mộ thành viên.

Thực tế, nguy cơ mất an ninh hiện nay còn ở mức thấp nhưng sẽ tiềm tàng và trở nên đáng kể nếu bế tắc trong cuộc khủng hoảng người di cư vẫn bị siết chặt. Chính sách, dịch vụ hỗ trợ cần ra đời từ cái nhìn tổng thể, dài hạn.

Điều tồi tệ nhất ở các quốc gia châu Âu là khả năng, ban đầu thì chào đón những người di cư với sự cảm thông sâu sắc nhưng sau đó, lại giành cho họ sự ghẻ lạnh, thù địch, tước đoạt sự hỗ trợ mà họ cần. Điều đó sẽ dẫn tới những tiên lượng xấu trong tương lai.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ tờ Business Insider, một trang tin công nghệ lớn của Mỹ. Business Insider nổi tiếng bởi các bài viết tổng hợp từ nhiều nguồn tin với các chủ đề nổi trội liên quan đến công nghệ, chính trị, quân sự…

Tuệ Minh (lược dịch)