Nhiều ý kiến cho rằng, thị trường chứng khoán (TTCK) cũng có thể trở thành mảnh đất màu mỡ để tội phạm rửa tiền lợi dụng nhằm “tẩy sạch” các đồng “tiền bẩn” có được từ hoạt động phạm tội.

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7 năm 2000 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong 15 năm qua, TTCK đã đạt được những thành tựu nhất định. Tính đến cuối năm 2013, mức vốn hóa TTCK vào khoảng 964 nghìn tỷ đồng, tương đương 31% GDP. Trên hai sở chứng khoán có 680 cổ phiếu và chứng chỉ ký quỹ niêm yết với tổng giá trị niêm yết theo mệnh giá là 361 nghìn tỷ đồng, 517 mã trái phiếu niêm yết với giá trị niêm yết là 521 nghìn tỷ đồng.

Theo đó, số lượng tài khoản nhà đầu tư cả trong nước và ngoài nước đạt 1,27 triệu tài khoản. Song, nó cũng chứa đựng những rủi ro và tiềm ẩn những yếu tố vi phạm pháp luật, tội phạm, có khả năng ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội.

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), trong năm 2014, đã có 14 đoàn thanh tra và 47 đoàn kiểm tra đối với các công ty Chứng khoán (CTCK), công ty Quản lý quỹ (CTQLQ), công ty đại chúng, và các trường hợp thao túng giá chứng khoán. UBCKNN đã ban hành 121 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức và cá nhân, với số tiền phạt lên tới hơn 10 tỷ đồng.

Trong đó, 50 trường hợp vi phạm của tổ chức chào bán chứng khoán ra công chúng, công ty đại chúng; 2 trường hợp vi phạm giao dịch nội bộ, thao túng; 33 trường hợp vi phạm cổ đông lớn, cổ đông nội bộ, người có liên quan; 21 trường hợp vi phạm của CTCK; 12 trường hợp vi phạm của công ty quản lý quỹ; 03 trường hợp vi phạm của nhân viên tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Ngoài ra, UBCKNN đã xử phạt bằng tiền là 550 triệu đồng và tịch thu 356 triệu đồng đối với 02 trường hợp thao túng giá. Và UBCKNN cũng đã chuyển một số vụ việc cho cơ quan công an để điều tra, làm rõ bao gồm: 03 vụ việc theo đơn tố cáo và thuộc thẩm quyền cơ quan công an.

Các chuyên gia cảnh báo, TTCK cũng có thể trở thành mảnh đất màu mỡ để nảy sinh các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, đồng thời là nơi tội phạm rửa tiền lợi dụng nhằm “tẩy sạch” các đồng “tiền bẩn” có được từ hoạt động phạm tội.

Hoạt động rửa tiền trong lĩnh vực TTCK đã được nhiều chuyên gia cảnh báo có thể sẽ bắt nguồn từ chính tiền phạm tội trong lĩnh vực chứng khoán và đối tượng rửa tiền cũng chính là nhân viên làm việc trong lĩnh vực chứng khoán. 

Do vậy, để công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực chứng khoán thực hiện đạt hiệu quả, theo ông Vũ Chí Dũng, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (UBCKNN) cho rằng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát tuân thủ và kiểm tra, chú trọng việc đào tạo cơ bản và nâng cao cho cán bộ giám sát, nhằm bổ sung kiến thức, kỹ năng trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền….

Đối với việc hoàn thiện khung pháp lý. Để khung pháp lý về TTCK có hiệu quả và hỗ trợ tốt cho hoạt động PCRT trong lĩnh vực chứng khoán, cần xây dựng hệ thống văn bản pháp lý hướng dẫn việc triển khai các quy định về phòng, chống rửa tiền dành riêng cho lĩnh vực chứng khoán. Thực hiện các sổ tay, cẩm nang hướng dẫn các thành viên thị trường trong việc xây dựng quy định nội bộ và thực hiện các quy định về phòng, chống rửa tiền theo hướng cụ thể hóa các quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành, kết hợp với việc rút kinh nghiệm từ những gì các tổ chức tài chính tại các thị trường đã phát triển trên thế giới đang làm.

Đồng thời cũng cần tăng cường giám sát tuân thủ và kiểm tra. Theo đó, yêu cầu các tổ chức báo cáo phải xây dựng quy trình nội bộ, cử cán bộ chuyên trách và thực hiện đúng các quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Thực hiện phân loại, sắp xếp và theo dõi mức độ tuân thủ về phòng, chống rửa tiền của các tổ chức báo cáo, coi đây là tiêu chí đánh giá hoạt động của các tổ chức báo cáo bên cạnh các tiêu chí về hiệu quả hoạt động kinh doanh và đầu tư khác.

Xây dựng quy trình nội bộ trong cơ quan quản lý nhà nước về phòng, chống rửa tiền, trong đó quy định rõ cách thức xử lý thông tin báo cáo và quy trình xử lý đối với các giao dịch đáng ngờ hoặc giao dịch tiền mặt có giá trị lớn được báo cáo. Phân định rõ ràng trách nhiệm giữa các đơn vị trong cơ quan để đảm bảo việc tổ chức thực hiện phòng, chống rửa tiền được làm thường xuyên, liên tục.

Có kế hoạch thanh tra, kiểm tra từ xa và trực tiếp đối với các tổ chức báo cáo nhằm tăng cường hiệu quả công tác giám sát và quản lý. Nâng cao chất lượng giám sát thông qua tăng cường cơ sở hạ tầng về công nghệ thông tin cho đơn vị giám sát của UBCKNN để đảm bảo hoạt động giám sát có chất lượng.

Ngoài ra cũng cần tăng cường đào tạo cơ bản và nâng cao cho cán bộ giám sát, nhằm bổ sung kiến thức, kỹ năng trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền.

Trong đó cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực TTCK để chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý các nước. Hành vi rửa tiền trên thực tế thường được thực hiện xuyên biên giới nhằm che dấu nguồn gốc bất chính của đồng tiền. Do đó, phòng, chống rửa tiền đòi hỏi nỗ lực và sự phối hợp của cơ quan quản lý các nước, chứ không thể thực hiện được bởi duy nhất một cơ quan.


Duy Anh