Làm thế nào để biết Triều Tiên hoàn toàn giải trừ vũ khí hạt nhân?

Minh Thu (lược dịch)

Triều Tiên tuyên bố sẽ cho tháo dỡ khu thử hạt nhân Punggye-ri trong tuần này với sự góp mặt của các nhà báo quốc tế đến đưa tin. Song liệu Triều Tiên thực sự có ý định giải trừ vũ khí hạt nhân?

Bãi thử hạt nhân Punggye-ri nằm ở dãy núi phía đông bắc Triều Tiên là nơi chính quyền Bình Nhưỡng đã cho tiến hành 6 vụ thử hạt nhân kể từ năm 2006. Tuy nhiên, Triều Tiên cho hay “các biện pháp kỹ thuật” để tháo dỡ bãi thử Punggye-ri sẽ được hành vào ngày 23 – 25/5.

Nhiều khả năng chương trình "giải trừ hạt nhân" của Triều Tiên sẽ không diễn ra như kỳ vọng của Mỹ. 

Về cơ bản, việc nhà lãnh đạo Kim Jong-un cam kết đóng cửa bãi thử Punggye-ri được xem là bước đi đầu tiên trong tiến trình cho dừng toàn bộ chương trình phát triển hạt nhân của Triều Tiên. Tuy nhiên, mới đây, Triều Tiên đã cho hủy cuộc họp cấp cao với Hàn Quốc cũng như tuyên bố xem xét lại có hay không tiến hành họp thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng Sáu tới. Hành động của Bình Nhưỡng nhằm phản đối cuộc tập trận không quân quy mô lớn đang diễn ra của Mỹ - Hàn. 

BBC nhận định, lời cam kết “giải trừ hạt nhân” của Bình Nhưỡng dường như khác với yêu cầu lâu nay của Washington về việc giải trừ hạt nhân “toàn diện, công khai và không thay đổi”.

Vậy trên thực tế, Triều Tiên thật sự có ý định giải trừ vũ khí hạt nhân?

Vai trò của quan sát viên quốc tế?

Punggye-ri là nơi thử vũ khí hạt nhân chính của Triều Tiên. Trong đó, hệ thống đường hầm thử hạt nhân được đào sâu nằm dưới núi Mantap. Tuy nhiên, một phần đường hầm được cho đã bị sụp đổ sau vụ thử hạt nhân lần thứ Sáu hồi năm ngoái.

Về phần mình, Bình Nhưỡng cho biết đã mời các nhà quan sát quốc tế bao gồm các nhà báo nước ngoài và Hàn Quốc tới chứng kiến Triều Tiên cho đánh sập hệ thống đường hầm cùng các cơ sở quan sát ở bãi thử Punggye-ri để “minh bạch hóa” hoạt động giải trừ hạt nhân.

Song theo BBC, không rõ các chuyên gia quốc tế có được Triều Tiên mời tới dự sự kiện quan trọng này hay không. Trong khi, các chuyên gia mới là người có thể đánh giá chính xác nhất chương trình giải trừ hạt nhân của Bình Nhưỡng.

Cụ thể, nếu đại diện của Tổ chức Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) được Triều Tiên mời tới dự sự kiện, họ mới có thể đưa ra được kết luận chính xác bãi thử Punggye-ri không còn khả năng làm nơi để Bình Nhưỡng thử hạt nhân. Ngoài ra, khi có mặt tại hiện trường, các chuyên gia CTBTO mới có thể đưa ra những đánh giá kỹ thuật cụ thể về việc khu thử hạt nhân đã bị phá hủy hoàn toàn. Bên cạnh đó, các nhà phân tích cũng sẽ đảm bảo toàn bộ hệ thống đường hầm có thể được Triều Tiên sử dụng làm nơi thử hạt nhân cùng các cơ sở quan sát ở bãi thử Punggye-ri đã bị đánh sập.

Sau khi bãi thử Punggye-ri bị tháo dỡ, những hình ảnh vệ tinh sẽ được chính phủ các nước cùng giới chuyên gia độc lập dùng để đánh giá và theo dõi xem Triều Tiên có kế hoạch nối lại hoạt động thử hạt nhân hay không. Nói cách khác, thông qua các hình ảnh vệ tinh, các chuyên gia sẽ quan sát được những động thái mới của Bình Nhưỡng như xây dựng các tòa nhà mới hay di chuyển trang thiết bị tới khu vực này.

Triều Tiên cho phá hủy tháp lạnh tại cơ sở hạt nhân Yongbyon hồi năm 2008. 

Song thực tế, hình ảnh vệ tinh cũng sẽ không có tác dụng trong trường hợp Triều Tiên cho mở cửa một bãi thử hạt nhân mới. Bởi quốc gia này có rất nhiều dãy núi đủ khả năng trở thành nơi để đào hệ thống đường hầm thử hạt nhân.

Điều đáng nói, nếu Triều Tiên có ý định thử hạt nhân ở một khu vực khác ngoài Punggye-ri, quốc gia này cũng không thể giấu giếm được do sự xuất hiện của các rung chấn địa chất.

Cũng theo BBC, việc Triều Tiên sẵn sàng phá bỏ bãi thử Punggye-ri phần nào chứng minh chương trình hạt nhân của quốc gia này đã đạt được những thành tựu đáng kể và không cần tiến hành thêm các vụ thử nghiệm để chứng minh khả năng. Song việc đóng cửa bãi thử Punggye-ri mới chỉ là bước đi đầu tiên trong quá trình giải trừ hạt nhân hoàn toàn bởi chương trình phát triển vũ khí nhân của Triều Tiên không chỉ liên quan tới một bãi thử duy nhất.

Theo đó, Triều Tiên được cho có hàng loạt cơ sở giúp quốc gia này sản xuất được các nguyên liệu uranium và plutonium được làm giàu ở mức độ cao. Đây chính là nguồn nguyên liệu phân hạch phục vụ chương trình sản xuất vũ khí hạt nhân.

Một số mỏ khai thác uranium cùng các máy ly tâm, lò phản ứng hạt nhân và cơ sở tái chế hiện được đặt tại cơ sở hạt nhân chính của Triều Tiên là Yongbyon.

Vào năm 1994, sau quá trình đàm phán Mỹ - Triều đã cho ra đời “Thỏa thuận khung”. Theo đó, Triều Tiên cho dừng chương trình hạt nhân để đổi lại dầu nhiên liệu và hai lò phản ứng nước nhẹ phục vụ mục đích dân sự.

Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cũng đã tiến hành giám sát để xác minh Triều Tiên không chuyển đổi hai lò phản ứng trên để phục vụ sản xuất vũ khí.

Hoạt động thị sát tổ hợp hạt nhân Yongbyon cũng là một phần quan trọng của “Thỏa thuận khung”. Ngoài ra, một tháp lạnh của lò phản ứng hạt nhân dùng để sản xuất plutonium ở Yongbyon cũng đã bị phá hủy.

Song mọi chuyện đã thay đổi vào năm 2002, sau khi “Thỏa thuận khung” sụp đổ. Bình Nhưỡng cũng ra tuyên bố tái vận hành tổ hợp Yongbyon. Tới năm 2005, Bình Nhưỡng ra thông báo sản xuất các loại vũ khí hạt nhân vì mục đích “phòng vệ”.

Còn ở hiện tại, hoạt động phá hủy bãi thử hạt nhân Punggye-ri sẽ diễn ra trong vài tuần nhưng để xác nhận cơ sở này hoàn toàn không còn khả năng làm nơi để Triều Tiên cho thử vũ khí hạt nhân thì phải mất tới vài năm.

Nói cách khác, để chứng minh Triều Tiên hoàn toàn giải trừ hạt nhân, các quan sát viên quốc tế sẽ cần được tiếp cận mọi cơ sở hạt nhân còn lại của chính quyền Bình Nhưỡng. Nếu như không có sự giám sát của các chuyên gia quốc tế, chuyện Triều Tiên tái khởi động chương trình vũ khí hạt nhân chỉ còn là vấn đề thời gian.

cùng chuyên mục
Kéo xuống để xem tiếp nội dung
Xem thêm trên infonet