Vụ bê bối Hồ sơ Panama hai ngày qua đã hé lộ tên tuổi của không ít những nhân vật quyền lực trên thế giới. Dù liên quan trực tiếp hay gián tiếp nhưng sự nghiệp chính trị của các lãnh đạo như Putin, Tập Cận Bình, Poroshenko chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Theo các chuyên gia, mặc dù không phải tất cả các giao dịch của những khách hàng công ty luật Mossack Fonseca, Panama đều là bất hợp pháp và chính công ty này cũng lên tiếng khẳng định mình không làm gì sai, tuy nhiên chi tiết về các phi vụ trốn thuế, rửa tiền và lách luật trong Panama Papers vẫn khiến cả thế giới “sôi sục”.

Bê bối Panama Papers liên quan đến không ít lãnh đạo quyền lực và nhiều người nổi tiếng trên thế giới. Nguồn: OCCRP

Giới chính trị gia, lãnh đạo thì yêu cầu những người trong cuộc phải giải thích minh bạch cũng như nhân cơ hội này để hạ uy tín của đối thủ trên chính trường. Trong khi đó những người dân thường lại dùng các trang mạng xã hội, thông qua các tờ báo, hãng truyền thông lớn để bày tỏ ý kiến và sự bức xúc của mình.

Biểu tình đòi Thủ tướng Iceland từ chức

Một trong những phản ứng mạnh mẽ nhất trước bê bối hồ sơ Panama là tại Iceland. Các nhà chính trị đối lập tại Iceland đang không ngừng gia tăng sức ép lên Thủ tướng, với kế hoạch tổ chức một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm và kêu gọi tổ chức bầu cử sớm sau khi bê bối trốn thuế vỡ lở, liên quan tới hàng loạt các nhà lãnh đạo, cựu lãnh đạo thế giới, cùng các nhân vật giàu có và nổi tiếng. Cựu thủ tướng Iceland, Jóhanna Sigurðardóttir, cũng đã đề nghị người kế nhiệm mình từ chức sau vụ việc này.

Các hãng truyền thông Iceland đưa tin, có tới hơn 10.000 người dân nước này hôm qua đã tập trung tại quảng trường bên ngoài tòa nhà Quốc hội để biểu tình và kêu gọi Thủ tướng Gunnlaugsson từ chức. Một chiến dịch vận động trên mạng internet kêu gọi ông cũng Gunnlaugsson từ chức thu thập được khoảng 23.000 chữ ký ủng hộ.

Các nhân vật quyền lực có tên trong Hồ sơ Panama. Nguồn: ICIJ

Trước đó, phu nhân Thủ tướng Iceland được xác định có tài khoản tại Công ty luật Mossack Fonseca, song Thủ tướng Gunnlaugsson khẳng định các tài sản nước ngoài của vợ ông đều đã nộp thuế ở trong nước.

Tuy nhiên, bất chấp việc có tên trong Hồ sơ Panama về các cá nhân chuyển tiền ra nước ngoài, Thủ tướng Iceland Gunnlaugsson tuyên bố không từ chức. Phát biểu hôm 4/4 với hãng tin Reuters của Anh, Thủ tướng Gunnlaugsson tuyên bố ông sẽ không từ chức.

Thủ tướng Iceland nói: “Tôi chắc chắn sẽ không từ chức, bởi vì sự thật là vợ tôi luôn nộp thuế đầy đủ. Chúng ta cũng thấy vợ tôi đã tránh những xung đột lợi ích bằng việc đầu tư vào các công ty tại Iceland. Cùng với đó, tôi là một nhà chính trị và chúng tôi cùng đặt lợi ích của người dân lên trên lợi ích của gia đình”.

Tổng thống Ukraine sắp gặp “bão”?

Dù đã biện minh rằng ông không quản lý tài sản của mình kể từ khi lên nắm quyền năm 2014, nhưng Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko vẫn không thể tránh được những chỉ trích gay gắt khi có tên trong danh sách của Hồ sơ Panama. Không chỉ có phe đối lập mà nhiều người dân cũng kêu gọi ông từ chức ngay lập tức.

Ông Oleh Lyashko, lãnh đạo đảng Cấp Tiến, cho rằng, theo những tiết lộ trong Panama Papers, ông Poroshenko đã lạm dụng chức vụ và trốn thuế. Ông Lyashko kêu gọi các nghị sĩ bắt đầu quá trình luận tội Tổng thống Poroshenko. “Họ nên ngừng giả vờ tiến hành một cuộc chiến chống tham nhũng. Ông Poroshenko phải từ chức”, ông nói.

Tổng thống Ukraine đối mặt với làn sóng phản đối. Nguồn: USA Today

Các nhà phê bình khác cũng tỏ ra tức giận và cho rằng ông Poroshenko đã cố trốn thuế khi bản thân ông đang tiến hành chiến dịch chống tham nhũng. Mustafa Nayyem, một nhà báo nổi tiếng là một thành viên của khối Poroshenko trong quốc hội, cũng kêu gọi quốc hội cần khởi động một cuộc điều tra về những thông tin trong Panama Papers có liên quan đến Ukraine.

Trong khi đó, Uỷ ban chống tham nhũng Ukraine thấy không có lý do gì để tiến hành cuộc điều tra tư pháp đối với Tổng thống Petro Porosjenko. Uỷ ban chống tham nhũng này được thành lập theo đề nghị của EU. Mặc dù vậy hai nghị sỹ thuộc đảng phái của Porosjenko đã kêu gọi thành lập một uỷ ban điều tra tư pháp. Đảng cực hữu đề nghị miễn nhiệm Porosjenko song thừa nhận rằng Tổng thống Porosjenko đã tuân thủ pháp luật.

Theo các chuyên gia, dù ông Poroshenko khó có thể bị đẩy khỏi vị trí của mình nhưng vụ bê bối trên đã làm tổn hại nghiêm trọng hình ảnh của ông nhất là trong thời gian này khi chính trường Ukraine liên tục bất ổn và tình hình kinh tế cũng không mấy sáng sủa.

Tổng thống Putin bị “vạ lây”

Điện Kremlin ngày 4/4 lên tiếng chỉ trích Hồ sơ Panama là “một đòn tấn công” nhằm chính vào Tổng thống Nga Vladimir Putin. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố: “Tổng thống Putin, sự ổn định của nước Nga cũng như cuộc bầu cử sắp tới của chúng tôi là mục tiêu chính của Hồ sơ Panama”. Theo ông Peskov, những gì được công bố chỉ cho thấy một thái độ “bài Putin” của phương Tây. 

Hiệp hội Nhà báo Điều tra Quốc tế đã phải vào cuộc để giúp đỡ sàng lọc kho dữ liệu khổng lồ và các nhà điều tra đã không tìm thấy tên của Tổng thống Nga Vladimir Putin trong kho dữ liệu khổng lồ này. Mặc dù vậy, cái tên Putin vẫn liên tục trở thành trung tâm khai thác của cánh báo chí.

Tổng thống Putin không có tên trong danh sách nhưng cũng bị vạ lây. Nguồn: Techinsider

Tuy đây là bê bối về tài chính lớn nhất thế giới và những nhân vật có liên quan đều gặp phải làn sóng chỉ trích không nhỏ nhưng dường như điều đó không ảnh hưởng nhiều tới “người đàn ông thép” Putin, thậm chí nhiều người còn lên tiếng bênh vực và cảm thông khi ông bỗng dưng bị “tai bay vạ gió”.

Việc hình ảnh của ông Putin xuất hiện tràn lan trên trang nhất của hàng loạt tờ báo, trong đó bao gồm cả những tờ báo có uy tín như The Guardian (Anh), ám chỉ rằng nhà lãnh đạo Nga có liên quan đến vụ bê bối tài chính này, đã khiến nhiều công chúng phẫn nộ.

Theo lập luận, giới truyền thông có thể lựa chọn từ rất nhiều những nhà lãnh đạo thế giới bị “chỉ mặt đặt tên” trong 11,5 triệu tài liệu được công bố. Thế nhưng, đa số các phương tiện truyền thông quốc tế lại quay sang “buộc tội” ông Putin. Ngay cả khi bài báo đó không trực tiếp “vạch trần” ông Putin, hình ảnh của ông trên trang bìa lại khiến người đọc cảm thấy chính Tổng thống Nga mới là người “có tội”.

Phẫn nộ với cách truyền thông thế giới “lợi dụng” hình ảnh ông Putin nhằm truyền đạt thông tin sai lệch về nhà lãnh đạo Nga, công chúng đã liên tục bày tỏ sự bức xúc của mình. Dưới một bài báo của tờ Business Insider (Mỹ), người dùng có tên Mothibi Phosa II đã lên tiếng chỉ trích sau khi báo này sử dụng hình ảnh ông Putin trong một bài báo về vụ bê bối Hồ sơ Panama: “Bạn nói rằng ông Putin không có mặt trong danh sách “đen” nhưng lại đăng hình của ông ấy. Đây chính là bộ máy tuyên truyền chống Putin của phương Tây”.

Một người dùng Facebook cũng đã cáo buộc BBC “tuyên truyền chống Nga” và phàn nàn về cái cách mà tờ báo này đưa tin về vụ việc với hình ảnh của ông Putin trong đó. Bên cạnh đó, một bạn đọc bày tỏ thắc mắc rằng tại sao tờ Independent lại sử dụng hình ảnh của Tổng thống Syria Bashar al-Assad bên cạnh ông Putin, trong khi cả hai đều không hề có tên trong các tập tài liệu bị rò rỉ.

Trước làn sóng phẫn nộ đến từ phía công chúng, các tờ báo lớn như The Guardian và Independent của Anh đã buộc phải gỡ hình ảnh ông Putin ra khỏi các bài báo có liên quan đến vụ scandal Panama Papers.

Tập Cận Bình: “Bụt chùa nhà không thiêng”

Mặc dù được biết đến là một vị lãnh đạo “cứng rắn” nhất từ trước đến nay của Trung Quốc, với chiến dịch “đả hổ diệt ruồi” lừng lẫy, quyết tâm “quét sạch” quan tham trong bộ máy chính quyền nhưng theo những gì được tiết lộ trong Hồ sơ Panama, chính những người thân trong gia đình ông Tập Cận Bình lại có liên quan đến bê bối “thiên đường trốn thuế”.

Theo đó, thân quyến giàu có của Chủ tịch Tập Cận Bình, hai đương kim ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Trương Cao Lệ và Lưu Vân Sơn, đã sử dụng những thiên đường thuế ở nước ngoài để che giấu tài sản khổng lồ của mình.

Danh sách này bao gồm ít nhất tám ủy viên đương chức hoặc đã nghỉ của Bộ Chính trị, Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tám người này nằm trong số 140 chính trị gia trên thế giới bị cáo buộc có liên quan đến các tài khoản ngân hàng ở nước ngoài.

Người thân của Chủ tịch Tập Cận Bình cũng liên quan đến bê bối trốn thuế và rửa tiền. Nguồn: Getty

Một trong số đó được tiết lộ là tài khoản của anh rể ông Tập là ông Đặng Gia Quý, chồng bà Tập Kiều Kiều, chị gái ông Tập Cận Bình. Ông Đặng Gia Quý thành lập hai công ty tại Quần đảo Virgin thuộc Anh vào năm 2009. Tại thời điểm đó ông Tập Cận Bình chưa lên làm Chủ tịch nước, mới là Ủy viên Ban thường vụ Bộ Chính trị.

Chính phủ Trung Quốc đã chặn tất cả các tin tức liên quan đến vụ rò rỉ tài liệu mật, đặc biệt là những thông tin về nước này, các công cụ tìm kiếm trên Internet cũng bị kiểm duyệt sát sao. Tin tức trên các hãng truyền thông quốc gia về vụ bê bối trên cũng chỉ giới hạn ở tên của các nhà lãnh đạo thế giới khác mà “cố tình” bỏ qua thông tin về các công ty, các tài sản liên quan đến lãnh đạo Trung Quốc cũng như vai trò trung gian của các thể chế tài chính Hong Kong.

Mặc dù chưa có bất kỳ thông tin chính thức nào xác nhận về những sai phạm cũng như khẳng định người thân của ông Tập Cận Bình vi phạm pháp luật nhưng thông tin trên cũng đủ để khiến Bắc Kinh “sôi sục”.

Chính quyền Trung Quốc không thích đề cập đến vấn đề tài sản của các nhà lãnh đạo hay gia đình của họ, đặc biệt là khi nước này đang tiến hành một chiến dịch chống tham nhũng lớn. Năm 2012, các nhà điều tra của New York Times và Bloomberg đã tiết lộ tài sản cũng như các giao dịch kinh doanh của gia đình ông Tập Cận Bình và cựu Thủ tướng Ôn Gia Bảo. Các bài báo này đã bị chặn ở Trung Quốc và nước này còn từ chối cung cấp visa cho các nhà báo của hai hãng trên.

Năm 2014, báo cáo chung của ICIJ và trung tâm Liêm chính công đã tìm thấy 22.000 khách hàng ở “thiên đường trốn thuế” đến từ Hong Kong và Trung Quốc. Vụ điều tra này tiết lộ các tài khoản nước ngoài liên quan tới hàng chục người giàu có ở Trung Quốc, bao gồm cả các thành viên Quốc hội và các nhà điều hành những công ty nhà nước.

Khi được hỏi về báo cáo trên tại một buổi họp báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, người phát ngôn chính phủ nước này cho rằng cuộc điều tra trên “không thuyết phục”. Báo cáo này sau đó đã bị chặn và truyền thông Trung Quốc cũng không đưa thêm tin tức gì.

Theo Washington Post, vụ bê bối Panama được tiết lộ đúng vào thời điểm cuối tuần khi những người dân Trung Quốc đang tận hưởng kỳ nghỉ và những tin tức “chấn động” này chưa lập tức tạo ra một “cơn sóng” trên mạng.

Hơn 300.000 thành viên Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bị điều tra và nhận phạt kể từ khi Chủ tịch Tập Cận Bình tiến hành chiến dịch chống tham nhũng từ ba năm trước. Tuy nhiên, theo phân tích của Washington Post, sự thật là dù chỉ một thành viên gia đình ông Tập điều hành công ty nước ngoài để giấu tài sản sẽ không giúp được gì cho ông. Bởi từ khi tiến hành chiến dịch này, ông Tập đã có thêm không ít kẻ thù và tin tức này sẽ trở thành “một viên đạn” trong tay của những người vốn tức giận bởi chính sách của ông.

Tuệ Minh (tổng hợp)