Thừa nhận điệp khúc tăng giá xăng dầu tác động tới đầu vào sản xuất trong nước khó khăn, lãnh đạo ngành công thương “hứa” sẽ rà soát lại những điểm bất cập trong Nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu.

Cách điều hành giá xăng còn nhiều bất cập ảnh hưởng tới đời sống người dân, trong khi đó doanh nghiệp (DN) kinh doanh xăng dầu liên tiếp thông báo lãi “khủng” khiến dư luận bức xúc… là những vấn đề “nóng” được các ĐBQH đặt ra chất vấn Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng chiều 11/6.

Ghi nhận những nỗ lực của Bộ Công thương trong điều hành về giá xăng dầu thời gian qua, song ĐB Thân Đức Nam (Đà Nẵng) nhận định, giá xăng dầu nước ta không theo cơ chế thị trường mà Nhà nước vẫn quản lý giá là không đúng với vận hành của thị trường.

“Bộ Công thương có giải pháp gì tham mưu cho Chính phủ điều hành giá xăng dầu hiện nay để đúng với cơ chế giá thị trường như các nước trong khu vực? Khi nào chuyển sang cơ chế giá thị trường để người tiêu dùng có quyền lựa chọn mua?” – ĐB Đức Nam hỏi.

Cũng chất vấn về giá xăng dầu, ĐB Huỳnh Văn Tính (Tiền Giang) cho rằng, giá vật tư sản xuất nông nghiệp điện, xăng dầu, than… tăng cao làm cho đầu vào sản xuất khó khăn, trong khi đầu ra của người dân bị thương lái ép giá. ĐB Tính đề nghị Bộ trưởng Công thương nêu giải pháp cụ thể để giải quyết tình trạng này.

Không trả lời thẳng vào câu hỏi của ĐB Tính, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng lại giải thích về cách điều hành giá xăng dầu hiện nay. Theo ông, giá xăng dầu hiện đang được điều hành theo Nghị định 83 của Chính phủ theo hướng từng bước đưa mặt hàng này theo giá thị trường, có tính tới yếu tố quản lý của Nhà nước. Cụ thể theo cơ chế điều hành Nghị định 83 thì giá xăng dầu thế giới (lấy thị trường Singapore làm chuẩn), nếu giá 15 ngày thay đổi, thì sang ngày 16 sẽ điều chỉnh phù hợp tăng/giảm tương ứng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng

Sau phần lý giải, Bộ trưởng Hoàng vẫn tiếp tục phân trần, vì giá xăng dầu cũng là yếu tố tác động tới đời sống nên bên cạnh cơ chế thị trường Nhà nước đã sử dụng công cụ thuế, quỹ Bình ổn giá. “Vì thế trong trường hợp phải tăng thì mức tăng cũng không ảnh hưởng nhiều tới người dân vì thuế, quỹ đã bù đắp một phần”- Bộ trưởng Hoàng chia sẻ.

Tuy thế, trước Quốc hội “tư lệnh” ngành Công Thương hứa sẽ làm hết trách nhiệm của mình trong việc việc điều hành giá mặt hàng này chuẩn xác nhất phục vụ tốt nhất cho đời sống của người dân, trong đó tập trung đến chú ý đến các hộ nghèo.

Cũng đề cập tới giá xăng dầu, ĐB Nguyễn Văn Hiến (Bà Rịa – Vũng Tàu) đi thẳng vào câu chuyện giá cơ sở và lợi nhuận “khủng” của DN kinh doanh xăng dầu khiến người dân dư luận bức xúc lâu nay. 

Đưa ra số liệu để đảm bảo tính thuyết phục, ĐB Hiến cho biết, giá cơ sở là căn cứ để cơ quan điều hành giá xăng dầu. Giá cơ sở bao gồm nhiều thành tố: chi phí định mức hiện nay quy định 1050 đồng/lít xăng, 950 đồng/lít dầu, lợi nhuận định mức 300 đồng/lít. Nếu chi phí định mức tăng thêm 100 đồng/lít thì người dân phải gánh thêm 1.600 tỷ đồng/năm. 

Lợi nhuận mặc định 300 đồng/lít thì người tiêu dung mặc nhiên trả lãi 4.800 tỷ đồng/năm. Tổng cộng cả hai khoản là 6.400 tỷ đồng/năm. ĐB Hiến hỏi: “Dư luận ngã ngửa mỗi khi DN xăng dầu công bố lợi nhuận “khủng”. Đây có phải là điều bất hợp lý, có cần thay đổi?”

Được Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nhắc nhở, Bộ trưởng cần đi vào trả lời thẳng, đúng trọng tâm câu hỏi của ĐB, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng đã ngay lập tức rút kinh nghiệm. Đồng tình với quan điểm và căn cứ số liệu mà ĐB Hiến đưa ra, trưởng ngành công thương bày tỏ, giá xăng dầu cũng là hàng hoá nhạy cảm nên khi điều chỉnh giá xăng dầu cũng phải đặt vấn đề hài hoà lợi ích người tiêu dung, DN và Nhà nước.

“Nghị định 83 mới có hiệu lực 6 tháng dù đạt được kết quả bước đầu nhưng cũng có những hạn chế cần hoàn chỉnh, trong đó có việc xác định cấu thành giá cở sở dựa trên chi phí định mức và lợi nhuận định mức”- Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thừa nhận điểm bất cập trong Nghị định 83 và “hứa” sẽ cùng Bộ Tài chính “ngồi lại”, phát hiện bất cập của Nghị định này và sẽ đề xuất Chính phủ sửa để làm sao hài hoà lợi ích các bên.

Có mặt tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cũng “chia lửa” với Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng.

Giải thích thêm về điều hành giá xăng dầu theo Nghị định 83, Bộ trưởng Dũng cho biết, theo Nghị định 83 thương nhân xăng dầu đầu mối được quy định giá bán xăng dầu theo biên độ nhất định theo quy trình và nguyên tắc Nhà nước thực hiện giám sát kiểm tra, điều tiết giá xăng dầu thông qua việc quy định tính giá cơ sở, cũng như thời gian tối thiểu giữa 2 lần điều chỉnh giá để DN có căn cứ tính toán.

Giá bán lẻ - đầu ra của DN gồm các chi phí bảo hiểm, chi phí vận chuyển từ cảng nước ngoài về trong nước, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, tỷ giá ngoại tệ…. còn 2 yếu tố chi phí mà ĐB đề cập (chi phí định mức và lợi nhuận định mức) là chi phí khoán cho DN trong số các yếu tố đầu vào cấu thành giá bán lẻ.

Ngoài ra, việc điều hành giá xăng dầu trong nước được điều hành trên căn cứ biến động giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu, trong đó giá xăng dầu thành phẩm thế giới là yếu tố trọng yếu. Và xăng dầu Việt Nam nhập khẩu tới 70% nên giá trong nước phụ thuộc vào giá thế giới.

Cũng thừa nhận những “lỗ hổng” trong điều hành giá xăng dầu, Bộ trưởng Tài chính cũng hứa “hai bộ tiếp thu sẽ xét lại các chi phí đã khoán cho DN. Bản thân DN kinh doanh xăng dầu cũng bị tác động bởi các yếu tố đầu vào, nên phải thường xuyên điều chỉnh để đảm bảo DN có lãi, hài hoà lợi ích người tiêu dung, DN và Nhà nước”.

Tiếp theo Chủ tịch Quốc hội đặt câu hỏi: “Lợi nhuận của DN kinh doanh xăng dầu lớn qua. Các bộ đã tiếp thu sẽ rà lại yếu tố đầu vào của giá xăng dầu, không biết ĐB đã bằng lòng với câu trả lời của các bộ trưởng hay chưa?”.

Tuy không bấm nút lần 2 để “hỏi lại cho rõ”, nhưng trên gương mặt của ĐB Hiến tỏ ra vẫn chưa thoả mãn với phần trả lời của trưởng ngành công thương.

Trường Giang