Môi trường sống đang bị suy giảm

Mai Anh

Thống kê của Bộ Y Tế cho thấy hàng năm cả nước có gần 200 ngàn người bị mắc bệnh ung thư mới phát hiện. Riêng bệnh viện K Hà Nội, trong vòng năm năm trở lại đây, mỗi năm tiếp nhận trung bình khoảng 150.000 người bị ung thư mới phát hiện. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng ung thư ngày càng tăng chính là do môi trường sống ngày càng xuống cấp trầm trọng.

Ở Việt Nam tỷ lệ người nghèo do môi trường tập trung ở miền núi. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, sông Hồng và vùng ven biển tỷ lệ người nghèo môi trường không cao bằng miền núi, nhưng tổng số người nghèo môi trường lại cao vì hai vùng này dân cư rất đông dân.

 Những người nghèo đói do môi trường có rất ít khả năng tự mình thoát khỏi cảnh đói nghèo. Tạp chí môi trường có tiếng trên thế giới Ambio đã từng gọi họ là những “tù nhân sinh thái” của các hệ sinh thái xuống cấp. Sự nghiệp xóa đói giảm nghèo của những “tù nhân sinh thái” này cần nhiều sự trợ giúp của nhà nước thông qua các chính sách xã hội hợp lý.

Môi trường sống đang bị suy giảm

Người dân thiếu ăn thì khai thác triệt để tài nguyên thiên nhiên, bao gồm cả tài nguyên rừng, tài nguyên đất và tài nguyên nước. Hệ quả tất yếu khi các nguồn tài nguyên này dần cạn kiệt thì thiên tai, bão lũ, hạn hán xảy ra. Gánh chịu hậu quả không ai khác chính là người dân nghèo.

 Theo thống kê của Bộ NN & PTNT, trong 10 năm qua, mỗi năm Việt Nam mất trắng 51.000 ha rừng, trong đó 20.000 ha là chuyển sang mục đích khác, phần lớn là rừng tự nhiên đầu nguồn. Mặc dù số rừng trồng hàng năm có tăng lên, nhưng độ che phủ và chất lượng rừng không thể được như rừng tự nhiên. Các trận bão lũ trong vài năm trở lại đây có 1 nguyên nhân không thể phủ nhận là do nạn phá rừng đầu nguồn. Mỗi năm hàng chục nghìn người dân trở thành đối tượng nghèo và tái nghèo do thiên tai, bão lũ. Kế đến là hạn hán ở miền Bắc. Sông Hồng năm sau cạn nước hơn năm trước. Các hồ không còn nước để chứa nước là hậu quả của nạn phá rừng, ngăn sông. Hiện tượng El Nino, trái đất nóng lên, hệ quả của việc thiên nhiên bị tàn phá, đang làm đau đầu các chuyên gia và các quốc gia.

Ở Việt Nam, hiện tại có khoảng 10% các loài chim, 25% các loài thú, 21% các loài lưỡng cư, bò sát và gần 400 loài thực vật đang đương đầu với nguy cơ diệt chủng. Sự  biến đổi của môi trường sinh thái đã làm cho giá trị bị suy giảm đáng kể.

Việc phá rừng ngập mặn để cải tạo thành đất trồng trọt ở Nam Bộ trước đây đã làm mất đi nhiều loài thuỷ sinh vật quý như tôm, cua, cá và các loài phù du khác. Nhiều loài gỗ quý ở Trung Bộ như: Lim, sến, táu, gội, re hương, lát hoa, trầm hương, chò chỉ… cách đây không lâu rất phổ biến, nhưng giờ đây rất hiếm hoi. Các loài gỗ quý ở Tây Nguyên như trắc, cà chắc, cà te cũng ở tình trạng khan hiếm. 

Cải thiện môi trường gắn với giảm nghèo?

 

Nghèo đói và môi trường sống có quan hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau. Vì cuộc sống đói nghèo, người dân phải tìm phương kế sinh sống bằng nhiều cách thức: đốt nương, phá rừng, khai thác tận diệt các nguồn lợi thuỷ, hải sản,... và do đó họ thường là người gánh chịu những hậu quả về tác động trở lại của môi trường: sự nghèo kiệt đất đai, làm cho năng suất cây trồng thấp, vì phá rừng nên họ thường gánh chịu hậu quả lũ lụt, hạn hán....vì người nghèo là đối tượng dễ bị tổn thương, cho nên khi gặp phải những biến động của môi trường sống, họ lại rơi vào vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói và phải chịu hậu quả của môi trường. Do vậy, làm thế nào để vừa đảm bảo cải thiện đời sống của người nghèo, vừa cải thiện môi trường sống cho họ, đảm bảo một cuộc sống bền vững đang là một vấn đề được đặt ra không phải trong phạm vi từng quốc gia, mà đòi hỏi có một chương trình hành động quốc tế.

 TS Nguyễn Đình Hòe - Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, để xóa đói giảm nghèo cho bộ phận dân nghèo do  môi trường, các chương trình môi trường và phát triển cần nhắm vào mục tiêu là chúng mang lại phúc lợi trực tiếp gì cho nhóm nghèo sống trong môi trường đó chứ không chỉ vì mục tiêu môi trường, xã hội hay kinh tế nói chung. Không nói chung chung về bảo tồn thiên nhiên hay bảo vệ môi trường mà cần nói rõ bảo vệ môi trường vì con người trước tiên .Ở những nơi mà môi trường suy thoái là nguyên nhân hàng đầu tạo ra nghèo đói thì các chương trình phát triển cần tập trung vào cải thiện môi trường gắn với cải thiện sinh kế người nghèo, trước hết nhằm vào các vùng như vùng khô hạn, miền núi, vùng ven biển, vùng đất thấp hay bị nhiều thiên tai, bão  lụt.

  • Tag:
cùng chuyên mục
Kéo xuống để xem tiếp nội dung
Xem thêm trên infonet