Mùa thu tháng Tám năm 1945, Cách mạng thành công mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do của đất nước, quê hương. Đây là nguồn cảm xúc vô tận của nhiều nhà thơ, nhà văn, trong đó có những tên tuổi gắn với giai đoạn đặt nền móng ban đầu của văn học Hải Phòng.

Cùng với đó, hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là đề tài khai thác vĩnh cửu của những người cầm bút đất Cảng. 

Mùa thu cách mạng trong sáng tác văn thơ 

Mùa thu cách mạng là chủ đề khai thác của cố nhà văn – nhà thơ Nguyên Hồng, người đặt những viên gạch đầu của nền văn học nghệ thuật thành phố Cảng. Trong bài “Ngày mùa thu đưa con lớn đi học” Nguyên Hồng tặng riêng hai con Vũ Sơn và Thanh Thư, không gian thu của ngày hòa bình sau kháng chiến được tả lại trong tiếng ca vui ngân vang khắp nơi nơi: “Đường nào đây cha?/Hà à à đường cha đi năm xưa/Và đường con sẽ qua/Mười chín năm rồi, trước hai năm ngày con đẻ/Kháng chiến cũng bước vào gian khổ/Cũng ngày mùa thu đất nước đẹp như chưa bao giờ được tả/Trời xanh trong ba lô trên vai nghe tương lai càng xanh trong/Núi biếc đường xa nắng vàng mênh mông/Lúa chưa chín nhưng hương sao ngào ngạt/Hà Nội sẽ về những cờ sao rào rạt/Cha đi mây Ba Vì, Tam Đảo trên đầu bay…”. Bài thơ được sáng tác vào tháng 10-1966 như một hồi tưởng về mùa thu cách mạng đem đến không gian bình yên, trong trẻo và đầy tương lai tươi sáng của đất nước. Qua những câu trò chuyện giữa cha và con, mùa thu đất nước càng “đẹp như chưa bao giờ được tả”.

Bài thơ “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi cũng khai thác đề tài thu cách mạng trong trẻo và ý nghĩa: “Mùa thu nay khác rồi/Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi/Trời thu thay áo mới Trong biếc nói cười thiết tha/Trời xanh đây là của chúng ta/Núi rừng đây là của chúng ta/Những cánh đồng thơm ngát/Những ngả đường bát ngát/Những dòng sông đỏ nặng phù sa…”. Trong bài “Nhớ Hải Phòng”, Nguyễn Đình Thi nhắc tới Hải Phòng trung dũng kiên cường trong tháng năm cách mạng: “Trên đường cách mạng quên năm tháng/Lòng vẫn thương yêu nhớ Hải Phòng/Trung dũng đất Hải Phòng ta đó/Hôm nay đang đốt bỏng quân thù/Cầm chắc súng những bàn tay thợ/Giữ đến cùng trời biển tự do…”. Từng âm thanh náo nức, tự hào tỏa ra từ  những câu thơ đưa không gian tươi vui của mùa thu cách mạng trở về đầy ắp. Một không gian mới, thuần khiết, ngọt ngào, một không gian hòa bình với những lời ca, tiếng hát mừng ngày chiến thắng.

Cùng với Nguyên Hồng và Nguyễn Đình Thi, nhiều nhà văn, nhà thơ Hải Phòng cũng khai thác đề tài thu cách mạng trong sáng tác của mình. Như trường ca “Những năm tháng ấy… Hải Phòng” của nhà thơ Trần Công Hữu…

Đề tài vĩnh cửu về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Cùng với mùa thu cách mạng, hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là đề tài được khai thác nhiều trong hoạt động sáng tác văn học của Hải Phòng. Gần đây nhất, tiểu thuyết “Hai ngày và mãi mãi” của cố nhà văn Cao Năm phác họa lại những chi tiết sống động và các nhân vật lịch sử trong quãng thời gian 2 ngày của tháng 10-1946 khi Hải Phòng vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi Người thăm Pháp trở về Tổ quốc. Tiểu thuyết được tặng thưởng giải B trong đợt vận động sáng tác về đề tài “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” năm 2015 do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức. Đây cũng là đề tài khai thác thường xuyên của nhiều nhà văn, nhà thơ thành phố Cảng.

Theo nhà biên kịch Tô Hoàng Vũ, Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng, mỗi năm, có hàng trăm sáng tác thơ, văn về Bác của đội ngũ sáng tác văn học Hải Phòng. Có những tuyển tập thơ của hội viên Hội Nhà văn Hải Phòng với gần 50% số bài viết về Bác. Như tập thơ “Hoa bên lăng Bác” của nhà thơ Phương Bắc, 33/84 bài thơ trong tập thơ này viết về Bác, lấy cảm hứng từ Bác. “Hoa bên lăng Bác”, “Bác Hồ trong trái tim nhân dân”, “Đảo ngọc Cô Tô đón Bác”, “Tượng Bác trên thành phố Đô-lô-ê ghê-xéc”… Chỉ tính trong khoảng thời gian 4 năm (từ 2008 đến 2011), Hội Liên hiệp VHNT thành phố nhận được gần 2000 sáng tác thuộc các thể loại thơ, truyện, ký, tranh, ảnh, ca khúc, kịch bản sân khấu, kịch bản phim, múa và nghiên cứu phê bình viết về đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong đó có những tác phẩm xuất sắc như phim tài liệu “Hồ Chí Minh, con người của nền văn hóa tương lai” của NSND Đào Trọng Khánh, tranh khắc gỗ “Một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội” của Đặng Hướng, bài thơ “Dệt thảm hình nhà sàn Bác Hồ” của nhà thơ Trần Quốc Minh và ca khúc “Lời ru ơn Bác” (nhạc Trần Trung Hưng, thơ Hoàng Hiếu Nhân)…

Gia đoạn hiện nay,  nhiều nhà văn, nhà thơ Hải Phòng tiếp tục lấy mùa thu cách mạng và đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh làm cảm hứng sáng tác. Nhiều tác phẩm được công bố trên các phương tiện truyền thông. Điều đó cho thấy, đây thực sự là nguồn cảm hứng vô tận, cũng là đề tài khai thác vĩnh cửu của văn nghệ sĩ đất Cảng.

Linh Chi