Ngay sau khi diễn đàn biến đổi khí hậu COP21 kết thúc, chính quyền Tổng thống Mỹ Barack Obama tuyên bố thỏa thuận cung cấp vũ khí cho Đài Loan lần cuối cùng trong nhiệm kỳ của ông.

Với tổng trị giá 1,83 tỉ USD, thương vụ này sẽ bao gồm 2 tàu khu trục, các tên lửa chống tăng Javelin và TOW-2B, tên lửa phòng không vác vai Stinger, các loại xe chở quân và nhiều thiết bị quân sự khác. Mặc dù quyết định bán vũ khí cho một đồng minh của Mỹ là điều không mấy xa lạ, nhiều người đã bày tỏ nghi ngờ về mục đích cuối cùng trong kế hoạch lần này của chính phủ Obama.

Kế hoạch cung cấp vũ khí của Mỹ vẫn chưa thực sự giải quyết những vấn đề tồn đọng của Đài Loan.

Tuy các loại vũ khí này sẽ giúp nâng cao khả năng chiến đấu của quân đội Đài Loan, nhưng chúng sẽ không giúp giải quyết hai vấn đề chủ đạo, đó là sự thiếu hụt về không quân cũng như lực lượng tàu ngầm của đảo này.

Vào năm 2010, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) đã gửi tới Quốc hội báo cáo cho thấy Trung Quốc đang có lực lượng không quân ngày càng mạnh hơn. 5 năm sau, tình hình gần như không hề thay đổi. Trong lúc Trung Quốc tiếp tục đưa vào sử dụng các máy bay tối tân thế hệ thứ 4,5 và 5 (trong đó gồm có J-20 và J-31), Đài Loan vẫn tiếp tục phải sử dụng F-16. Từ năm 2010 đến nay, chính quyền Obama mới chỉ thông qua chương trình nâng cấp các loại máy bay này cho Đài Loan.

Trong khi đó, mặc dù có thêm hai tàu khu trục mới, tương quan lực lượng trên biển giữa Đài Loan và Trung Quốc ngày càng lớn. Trung Quốc có thêm một loạt các tàu chiến trên biển, cùng việc chế tạo nhiều loại tàu ngầm hiện đại. Máy bay của Hải quân Trung Quốc đã bắt đầu hoạt động ra trung tâm Thái Bình Dương và khiến cho vùng biển phía Đông Đài Loan không còn an toàn như trước.

Ngược lại, lực lượng tàu ngầm của Đài Loan phần lớn đều là những tàu đã có từ thời Thế chiến II, đã quá cũ để có thể đương đầu với Trung Quốc nếu một cuộc tấn công xảy ra. Thương vụ quốc phòng giữa Mỹ và Trung Quốc thực tế không hề đều cập đến việc cho phép các công ty Mỹ hỗ trợ Đài Loan để chế tạo tàu ngầm riêng của mình.

Thực tế, nếu Mỹ mong muốn thể hiện quyết tâm của mình hoặc lợi dụng cơ hội sau diễn đàn COP21, họ có thể cung cấp khối lượng vũ khí với số lượng lớn hơn thế, khi bất kỳ thỏa thuận quân sự giữa Mỹ và Đài Loan nào cũng sẽ vấp phải sự phản đối từ Trung Quốc.

Trong khi Trung Quốc đang chế tạo những loại máy bay chiến đấu hiện đại, Đài Loan vẫn phải sử dụng phi cơ F-16 đã cũ.

Hiện tại, lòng tin đối với Mỹ trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang ngày càng giảm bớt không chỉ vì kế hoạch hỗ trợ vũ khí cho Đài Loan, mà còn ở cả các chiến dịch đảm bảo tự do đi lại trên biển. Chính phủ Mỹ nhanh chóng giải thích về sự kiện một phi cơ B-52 đã xuất hiện ở khu vực tranh chấp ở Biển Đông rằng động thái này “không có mục đích gây hấn”. Sự việc này diễn ra sau khi tàu USS Lassen đã tiến gần các đảo tranh chấp, và sự thiếu quyết tâm của Mỹ có thể khiến Trung Quốc tin rằng họ có quyền trên các vùng biển xung quanh.

Đây là tín hiệu rất đáng lo ngại khi căng thẳng ở eo biển Đài Loan có thể sẽ tiếp tục gia tăng sau khi cuộc bầu cử ở Đài Loan kết thúc. Hiện tại, đảng Dân chủ Tiến bộ Đài Loan (DPP) nhiều khả năng sẽ giành chiến thắng, và cho đến nay vẫn chưa rõ Bắc Kinh sẽ có phản ứng như thế nào khi từ lâu DPP có lập trường muốn Đài Loan có nhiều quyền tự chủ hơn. Với việc Mỹ không quyết tâm hỗ trợ châu Á, Bắc Kinh có thể sẽ đẩy mạnh chiến lược quân sự của mình trên biển.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo Tạp chí National Interest. National Interest được thành lập vào năm 1985. Tạp chí thường tập trung vào vấn đề chính sách đối ngoại và những lợi ích quốc gia của Mỹ.

Anh Tuấn (lược dịch)