Các tổ chức tội phạm rửa tiền thường sử dụng chiêu thức dùng tiền thu lời bất chính để chuyển sang vàng, rồi bán cho doanh nghiệp kim hoàn. Số tiền từ việc bán vàng được chuyển cho một bên thứ ba, tiền từ bán vàng đã thành "tiền sạch"!

Vàng vốn được xem là một phương tiện thanh toán từ  xa xưa. Ngày nay, việc thanh toán bằng vàng không còn phổ biến, nhưng nó vẫn là thứ tài sản đảm bảo an toàn nhất cho giới đầu cơ. Những thay đổi gần đây trong nền kinh tế toàn cầu, nhất là kể từ sau cuộc khủng hoàng tài chính toàn cầu, đã dẫn đến nhu cầu tăng lên đối với các khoản đầu tư có giá trị ổn định như vàng.

Giống như những kim loại quý giá khác, cuộc hành trình của vàng, từ sản xuất đến người tiêu dùng và nhà đầu tư, bao gồm nhiều công đoạn. Có hai nguồn cung cấp chính của vàng  được đưa ra thị trường mỗi năm là vàng khai thác và vàng tái chế.

Lợi nhuận bất hợp pháp từ khai thác vàng

Ngành công  nghiệp khai thác vàng có quy mô lớn trên thế giới được chi phối bởi các tập đoàn lớn như: Anglo Gold Ashanti, Rio Tinto và Newmont.

Theo nghiên cứu của hãng kiểm toán Price Waterhouse Coopers trong năm 2012, các quốc gia như Trung Quốc, Úc, Hoa Kỳ, Nga, Peru, Hàn Quốc, Nam Phi, Canada, Mexico, Indonesia, Ghana, Uzbekistan, Brazil, Papua New Guinea, Argentina và Tanzania là những quốc gia sản xuất vàng lớn nhất thế giới.

Theo phân tích của Nhóm Châu Á – Thái Bình Dương về phòng, chống rửa tiền (APG), do các rào cản kỹ thuật, bao gồm việc cấp giấy phép, chứng nhận bảo vệ môi trường, quy định về an toàn lao động và các quy định cần thiết của một dự án khai thác,… nên tham nhũng thường xảy ra ở các dự án khai thác vàng do các doanh nghiệp khai thác muốn tối đa hóa lợi ích và giảm hiểu chi phí liên quan đến khai thác…

APG cho biết, khi nồng độ của quặng vàng chiết xuất từ lòng đất chỉ có thể được ước tính chứ không thể xác định một cách chính xác. Đây là kẽ hở cho các nhóm tội phạm có tổ chức xâm nhập vào chuỗi cung ứng sản xuất, bằng cách hút hết quặng khai thác rồi tinh chế, sau đó bán ra để tạo lợi nhuận cao hơn.

Ngoài các mỏ vàng được khai thác trên quy mô lớn, các điểm khai thác lẻ tẻ, được thực hiện bởi cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ, đôi khi hoạt động theo thời vụ và du canh du cư. Theo ước tính của APG, các nhóm này cung cấp 12% nguồn cung vàng trên toàn cầu. Lợi dụng vào điều này nên các băng nhóm tội phạm có tổ chức và các nhóm khủng bố thường chọn cách khai thác trên để thu hoạch vàng từ quặng.

Tương tự như khai thác mỏ lớn, tham nhũng cũng có thể hỗ trợ để tạo thuận lợi cho các hoạt động bất hợp pháp tại các mỏ khai thác trái phép này. Thông thường, vàng được khai thác bất hợp pháp sẽ cần phải được nhập lậu trước khi được tinh chế.

Lực lượng cảnh sát  Zimbabwe đã tiến hành  điều tra dựa trên một báo cáo giao dịch đáng ngờ từ một tổ chức tài chính ở Zimbabwe. Tổ chức tài chính này cho biết, một khách hàng gửi tiền mặt vào tài khoản với số tiền 4,1 triệu rand Nam Phi (tương đương 410.000 USD) nhưng ngay sau đó chúng đã tìm cách để có thể rút tiền mặt ngay sau đó bằng đô la Mỹ.

Cảnh sát đã tiến hành thẩm vấn với khách hàng giao dịch, và họ đã giải thích rằng số tiền mà họ thu được là do từ việc bán vàng mà họ đã mua từ các thợ mỏ quy mô nhỏ và các đại lý bất hợp pháp người hoạt động trong và xung quanh Kwekwe, một trong những vùng sản xuất vàng của Zimbabwe.

Số vàng này sẽ được nhập lậu sang Nam Phi, sau đó vàng lại từ Nam Phi đến châu Á để bán cho các nhà kim hoàn.

Theo APG, việc kiểm soát các mỏ vàng là giúp các nhóm khủng bố có được nguồn tài chính dồi dào. Một nhóm khủng bố sau khi kiểm soát một vùng lãnh thổ nơi có mỏ vàng đang được sản xuất. Chúng sử dụng vàng từ các mỏ để bán cho hoạt động kinh doanh hợp pháp, các giao dịch được thanh toán bằng tiền mặt. Số tiền này sau đó được sử dụng để mua thiết bị, đạn dược, thuốc men, vật tư khác cần thiết để tiếp tục với các hoạt động khủng bố. Ngoài ra, vàng còn được chúng giữ lại cho các giao dịch trong tương lai.

Trong năm 2010, khoảng 20% ​​lãnh thổ Ecuador được xem như là lãnh thổ khai thác mỏ. Tuy nhiên, tính chất không chính thức và đôi khi bất hợp pháp của khu vực khai thác mỏ ở Ecuador đã cản trở khả năng của Ecuador và các nước láng giềng của mình để xác định có bao nhiêu vàng đang được khai thác và rời khỏi đất nước bất hợp pháp. Ecuador ước tính sản xuất hàng năm khoảng 15-20 tấn vàng, trong đó việc khai thác bất hợp pháp ước tính từ 6-8 tấn vàng mỗi năm.

Vàng từ các mỏ được bán cho hoạt động kinh doanh hợp pháp, các giao dịch được thanh toán bằng tiền mặt. Số tiền này sau đó được sử dụng để mua thiết bị, đạn dược, thuốc men, vật tư khác cần thiết để tiếp tục với các hoạt động khủng bố. 

Vàng tái chế cũng không hợp pháp

Theo ước tính, lượng vàng tái chế được cung cấp ra thị trường chiếm khoảng một phần ba khối lượng vàng toàn thị trường.

Nguồn vàng tái chế bao gồm các thiết bị công nghiệp, phế liệu được tạo ra từ sản xuất bán lẻ, hoặc đồ trang sức.

Tái chế vàng có nhiều khả năng xảy ra ở các khu vực tiêu thụ vàng cao và không phải là gắn với các khu vực nơi vàng được khai thác.

Trong năm 2012, Hoa Kỳ, Italia, Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh, Mexico, Ai Cập và Indonesia là những nước đầu nguồn cho việc cung cấp vàng cho mục đích tái chế theo thứ tự số lượng cung.

Cả hai loại vàng, khai thác và tái chế, đều phải qua một quá trình tinh chế, được gọi là nấu chảy, để đưa nó lên gắn với hoạt động được gọi là "chất lượng đầu tư”.

Với hai nguồn cung chính là vàng khai thác và vàng tái chế, toàn bộ số vàng từ hai nguồn này sẽ được đưa vào thị trường theo con đường hợp pháp và không hợp pháp.


Ngọc Tuân