Mỗi năm ngành in cần 3.000 đến 5.000 lao động, nhưng các cơ sở đào tạo chỉ cung cấp được 500-600 người, trong khi cả 9 trung tâm đào tạo nghề in hiện nay lại thưa vắng học sinh.

Bất cập này do đâu? Lối ra nào cho đào tạo ngành in cũng như xu hướng phát triển của ngành in Việt Nam trong thời gian tới. Đó là những câu hỏi được các chuyên gia đưa ra bàn thảo và trao đổi tại Hội thảo “ Vai trò trường Cao đẳng công nghiệp in với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực cho ngành in” được tổ chức sáng 7/8/2015, tại Hà Nội.

Không có trường in, ngành in vẫn… phát triển

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ TT&TT đưa ra thắc mắc, trong khi nhu cầu lao động ngành in ngày một tăng nhưng các cơ sở đào tạo lại không tuyển sinh được người học, vậy các doanh nghiệp lấy lao động ở đâu và tại sao ngành in mỗi năm vẫn tăng trưởng đều 10-15%/năm?

Trả lời câu hỏi này, thày Giang Văn Khuyến, Trưởng Khoa công nghệ in (Trường CĐ công nghệ In) cho biết: Cả nước hiện có khoảng 3.500 cơ sở in ấn với số lao động chừng 50.000 người. Mỗi năm ngành in cần thêm 3.000-5.000 lao động mới từ các cấp bậc khác nhau. Lao động của ngành in được cung cấp bởi 5 nguồn: Các doanh nghiệp lấy lao động của nhau (dịch chuyển lao động); doanh nghiệp tự đào tạo, tính cả cử đi nước ngoài đào tạo); Doanh nghiệp được đào tạo lao động theo hình thức chuyển giao thiết bị từ nhà cung cấp và cuối cùng là từ các cơ sở đào tạo.

Toàn cảnh Hội thảo sáng 7/8. Ảnh: Nam Phương.

Cả nước hiện có 9 trung tâm đào tạo ngành in (miền Bắc 4, miền Nam 5); trong đó có 2 đơn vị có đào tạo bậc Đại học (ĐH Bách Khoa và ĐH Sư phạm kĩ thuật TP.HCM). Tuy nhiên, quy mô đào tạo lao động của ngành ngày càng ít đi và chưa tìm được lối ra. Cụ thể, năm 2001 cả nước đào tạo được 700 lao động, đến năm 2011 chỉ đào tạo được 600 lao động và theo số liệu mới nhất (tháng 5/2015) số người được đào tạo chỉ còn khoảng 500 người.

Theo thày Giang Văn Khuyến, lí do sụt giảm số lượng người học tại các cơ sở đào tạo có cả khách quan lẫn chủ quan. Đây thực sự là một thách thức rất lớn cho ngành in nói chung và trường Cao đẳng công nghiệp in nói riêng.

Phân tích sâu vấn đề này, thày Khuyến cho biết: Thực tế với công nghệ in phát triển nhanh như hiện nay, ngành in vẫn tăng trưởng nhanh không phụ thuộc quy mô đào tạo nhân lực. Nếu trước đây để in những sản phẩm khó với công nghệ offset cần khoảng 60 người, thì nay chỉ cần 5 lao động đứng máy.

4 nguyên nhân khiến các trường đào tạo ngành in hiện nay rơi vào khủng hoảng là: Ngành in nay được tự động hóa rất nhanh, công nghệ mới được áp dụng triệt để để nâng cao năng suất; Doanh nghiệp tự đào tạo nhanh hơn các trường (với in ống đồng, doanh nghiệp chỉ cần 3 tháng để đào tạo công nhân đứng máy làm việc); Việc chuyển giao công nghệ gắn với đào tạo nhân lực khi nhập máy móc, thiết bị mới khiến các cơ sở đào tạo khó chen chân và cuối cùng nguyên nhân chủ quan chính là các cơ sở đào tạo không theo kịp được xu thế của ngành in.

Lối ra cho trường Cao đẳng công nghệ in

Rất chia sẻ với sự thẳng thắn của các thày cô trường Cao đẳng công nghệ in khi đã nói đúng xu thế của ngành và những hạn chế nội tại của trường. Với tinh thần hết sức cầu thị muốn lắng nghe những kiến giải và đóng góp của các chuyên gia, nên buổi hội thảo sáng 7/8 đã nhận được những ý kiến vô cùng xác đáng của các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Bộ TT&TT, lãnh đạo, nguyên lãnh đạo của trường cùng các thày cô, chuyên gia và doanh nghiệp đang trực tiếp làm việc trong nhành in để trường Cao đẳng công nghệ in có thể tồn tại và tìm lại được thời kì hoàng kim của mình.

Ông Nguyễn Văn Dòng, Chủ tịch Hiệp hội in Việt Nam cho rằng: Công nghiệp in là một trong 5 ngành công nghiệp hàng đầu thế giới về sản xuất, giá trị thu nhập và sử dụng lao động. Doanh thu hàng năm của ngành in toàn cầu khoảng 900 tỷ USD và là ngành rất có ảnh hưởng tại nhiều nước.

Tại Việt Nam, tuy đã cố song hành với việc ứng dụng công nghệ mới trong in ấn (chủ yếu thông qua việc nhập khẩu máy móc về sử dụng-PV), ngành in Việt Nam vẫn được coi là đi chậm so với các nước tiên tiến khoảng 10 năm. Đơn cử, bao bì là ngành công nghiệp rất phát triển và phù hợp với trình độ của Việt Nam nhưng chúng ta lại đang đứng ngoài. In bao bì được coi là ngành hái ra tiền trong bối cảnh hàng hóa hiện nay cái gì cũng cần phải đóng gói, dán nhãn mác để bảo quản và nhận diện thương hiệu nhưng chúng ta lại không có nhân lực để đáp ứng.

Với câu chuyện trường in, thày Giang Văn Khuyến thừa nhận: Không có trường Cao đẳng công nghệ in, ngành in Việt Nam vẫn phát triển. Nhưng không có ngành in, bám vào doanh nghiệp in thì trường in đang thực sự sống mòn. Nhưng tồn tại như thế nào và hướng đi cho trường trong thời gian tới thực sự là câu chuyện nan giải trong bối cảnh trường đang phải cầm cự để phát triển.

Câu chuyện đơn ngành thì hẹp, đa ngành thì không đủ sức; liệu nâng cấp nên đại học có phải là giải pháp cho trường lúc này rất cần những ý kiến xác đáng của các lãnh đạo, chuyên gia và doanh nghiệp góp ý với nhà trường. Thực tế, với công nghệ in hiện nay (offset, ống đồng, flexo, in lưới và in kĩ thuật số) đang có sự chuyển dịch nhanh chóng, in kĩ thuật số tăng nhanh, in offset giảm mạnh thì với tiềm lực (nhân sự, thiết bị giảng dạy )của nhà trường, sẽ rất khó khăn để bắt kịp và đào tạo được nhân lực đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.

Kiến giải cho vấn đề này, ông Nguyễn Văn Dòng cho rằng: Hướng đi cảu trường cần “bám” vào doanh nghiệp là đúng đắn. Trước đây, khi nhu cầu ngành tin tăng cao (những năm 2004-2007), doanh nghiệp gửi người đi học, trường còn đào tạo không kịp. Nay việc để mát mối liên hệ với các doanh nghiệp, trường cần xem lại cách thức liên kết đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp là việc cần làm ngay.

Trở lại chính khó khăn của trường, có thể đề ra mấy giải pháp như sau: Về nhân sự, trường có thể thuê các giảng viên, chuyên gia có kinh nghiệm đứng lớp (bởi nếu nhìn vào đội ngũ giảng viên hiện nay sẽ không thể đáp ứng); Về trang thiết bị, nhà trường mạnh dạn mua những máy cũ của doanh nghiệp (nếu cần phải mua máy mới) để đào tạo sát với thực tiến; nếu được cần liên kết với doanh nghiệp trực tiếp đào tạo lao động theo các khóa ngắn hạn;

Về phương hướng tuyển sinh, không nhất thiết phải lên đại học, nếu cần thì đào tạo liên thông và cần phải mở rộng quảng bá việc tuyển sinh về các vùng nông thôn, nếu cần phải quảng bá về trường trên báo chí, truyền hình để con em nông dân hiểu được đây là cái nghề thiết thân thay vì cứ phải học đại học…

Cảm ơn những kiến giải của các lãnh đạo, chuyên gia và doanh nghiệp, ông Trần Văn Sơn, Phó hiệu trưởng trường Cao đẳng công nghiệp in cho rằng: Những giải pháp đều xoay quanh 2 vấn đề, tài chính và nhân lực. Phải có tài chính để thuê giảng viên, mua thiết bị giảng dạy mà đây cũng là khó khăn của nhà trường.

Về phía nhà trường, việc sốc lại quá trình liên kết đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp đã được nhà trường xúc tiến nhưng sẽ phải làm nhanh hơn; bên cạnh đó hình thức đào tạo liên thông cũng là một giải pháp sắp tới khi nhà trường thu hút được thêm học sinh theo học. Lãnh đạo nhà trường kiến nghị, thời gian tới sẽ nhận được sự chỉ đạo và hỗ trợ nhiều hơn nữa từ lãnh đạo Bộ TT&TT cùng các đơn vị liên quan để nhà trường có thể vượt qua được giai đoạn khó khăn hiện nay…

Nam Phương