Ngoại giao Mỹ thiệt hại nặng vì bê bối nghe trộm

Tùng Lâm

Vừa qua, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã công du châu Âu để bàn về vấn đề hòa bình Trung Đông, Syria và Iran. Nhưng những điều ông nhận được là sự giận dữ của châu lục này về chương trình nghe trộm của Cơ quan an ninh quốc gia (NSA).

Tổng thống Mỹ Barack Obama đã phải biện hộ cho chương trình theo dõi của nước này trước các nhà lãnh đạo Nga, Mêhicô, Brazil, Pháp và Đức nhưng trong có lẽ sự giận dữ của cộng đồng quốc tế trước hành động “nghe trộm” của NSA sẽ không sớm thuyên giảm.

Hôm 26/10, hàng nghìn người dân Mỹ biểu tình trước Quốc hội Mỹ phản đối chương trình theo dõi của Cơ quan an ninh quốc gia (NSA).

Theo hãng tin AP, về dài hạn, tiết lộ của cựu điệp viên NSA Edward Snowden về các thủ thuật của cơ quan này bao gồm việc nghe trộm điện thoại của khoảng 35 nhà lãnh đạo thế giới sẽ làm tổn hại tới chính sách ngoại giao của Mỹ về nhiều mặt.

Tại Washington, người biểu tình mang theo những tấm biển mang dòng chữ “Cảm ơn anh, Edward Snowden!" khi đi diễu hành trước tòa nhà Quốc hội Mỹ để đòi cơ quan này điều tra các chương trình theo dõi hàng loạt của NSA.

Các chương trình theo dõi của NSA đối với các quốc gia khác làm rúng động cả các đồng minh của Mỹ.

Trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh, cựu Ngoại trưởng Pháp Bernard Kouchner cho hay: “Chúng tôi cảm thấy sốc trước qui mô của chương trình nghe trộm. Thật lòng thì chúng tôi cũng nghe trộm. Ai cũng nghe trộm xem người khác nói gì. Nhưng chúng tôi không có các công cụ như của Mỹ và chúng tôi cảm thấy ghen tị với người Mỹ”.  

Trong tuần qua, Đại sứ Anh ở Li Băng Tom Fletcher đã viết trên tài khoản Twitter của mình: “Tôi tự mặc định rằng ít nhất có 6 quốc gia nghe trộm điện thoại của tôi. Càng ngày các nhà ngoại giao càng ít nói những vấn đề nhạy cảm qua điện thoại”.

Các mối quan hệ ngoại giao được xây dựng dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau. Nếu uy tín của Mỹ bị tổn hại, Mỹ sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì các mối quan hệ đồng minh, tầm ảnh hưởng của mình với cộng đồng quốc tế và thậm chí cả các thỏa thuận thương mại.

Hoạt động nghe trộm giữa các quốc gia đồng minh không phải là điều gì mới mẻ.

Madeleine Albright, Ngoại trưởng Mỹ dưới thời chính quyền Clinton, nhớ lại một vụ việc ở Liên Hợp Quốc. Đại sứ Pháp tại Liên Hợp Quốc hỏi về nội dung của một cuộc nói chuyện riêng tư của bà và qua đó Ngoại trưởng Albright nhận thấy mình bị người Pháp nghe trộm.

Tuần trước, chính phủ Pháp tỏ ra giận dữ trước thông tin rằng NSA đã thu thập 70,3 triệu cuộc điện thoại và tin nhắn mạng ở Pháp trong vòng 30 ngày.

Bà Albright cho rằng các tiết lộ của điệp viên Snowden đã ảnh hưởng tới các nhà làm chính sách Mỹ.

“Có rất nhiều thứ bị tiết lộ và tôi nghĩ điều đó đang gây hại bởi lẽ họ đang thương lượng về quan điểm và các cách thức hợp tác làm ăn với nhau”, bà Albright phát biểu trong một cuộc hội thảo do Trung tâm tiến bộ Hoa Kỳ ở Washington tổ chức.

“Tôi nghĩ điều đó sẽ khiến Ngoại trưởng Secretary Kerry rơi vào tình huống khó xử. Theo kế hoạch sẽ có một loạt các cuộc đàm phán riêng trước khi chính thức thương lượng và tôi nghĩ các cuộc thương lượng sẽ vô cùng khó khăn”, bà Albright nói.

Vụ bê bối nghe trộm của NSA sẽ giúp các nhà thương lượng châu Âu có lợi thế trong khi đàm phán với Mỹ về một thỏa thuận thương mại tự do dự kiến chiếm nới gần một nửa sản lượng kinh tế toàn cầu.

“Nếu chúng ta tiến hành các cuộc thương lượng và chúng ta cảm thấy những người mà chúng ta thương lượng biết trước mọi điều mà chúng ta định nói thì làm sao hai bên có thể tin tưởng lẫn nhau được?”, Martin Schulz, Chủ tịch Nghị viện châu Âu nói.

Claude Moniquet, một cựu nhân viên phản gián Pháp và hiện đang giữ chức giám đốc Trung tâm an ninh và tình báo chiến lược châu Âu có trụ sở ở Bỉ, cho rằng vụ bê bối diễn ra vào thời điểm này khiến châu Âu “lợi thế và có công cụ để gây sức ép tại các cuộc thương lượng”.

Hai học giả Henry Farrell và Martha Finnemore tại Đại học George Washington cho rằng việc các chương trình theo dõi của NSA bị lộ có thể “khiến Washington khó có thể hành xử theo lối giả nhân giả nghĩa và chối bỏ thực tế”.

Theo hai học giả, mối nguy hiểm của vụ bê bối “không nằm ở những thông tin mà các chương trình theo dõi thu thập được mà ở chỗ vụ bê bối đã cho thấy Mỹ đang thực sự làm gì và tại sao lại làm như vậy”.

“Khi sự thật được phơi bày là chính phủ hành động trái ngược những luận điệu của họ trước dư luận, thì các đồng minh của Mỹ sẽ khó bỏ qua những hành động lén lút của Mỹ và các đối thủ của Mỹ sẽ dễ dàng biện minh cho chính hoạt động gián điệp của họ”, hai tác giả nhận định.

Hai tác giả này cũng cho rằng bê bối trên buộc Washington phải từ bỏ “chiến dịch bêu riếu hoạt động tấn công mạng của Trung Quốc”.

Kiron Skinner, giám đốc Trung tâm nghiên cứu quan hệ quốc tế và chính trị quốc tế thuộc Đại học Carnegie Mellon, cho rằng vụ bê bối này cũng ảnh hưởng tới hoạt động chống khủng bố của Washington.

“Nếu Washington tự làm tổn hại vị thế lãnh đạo của mình hoặc của các đồng minh thì năng lực đoàn kết chống chủ nghĩa khủng bố của phương Tây sẽ bị suy giảm. Các nhà lãnh đạo liên quân sẽ không còn động lực để đưa quân đội của họ vào chỗ rủi ro nếu họ không thể tin tưởng vào sự lãnh đạo của Mỹ”, ông Kiron Skinner nhận định.

Vừa qua, một tạp chí Đức tiết lộ điện thoại di động của Thủ tướng nước này Angela Merkel đã bị NSA nghe trộm.

Chính quyền Mỹ vẫn khăng khăng cho rằng chương trình tình báo của NSA chỉ lấy những thông tin mà nước nào cũng thu thập và điều đó là cần thiết để bảo vệ Mỹ và các đồng minh trước các mối đe dọa về an ninh. Ngoại trưởng Mỹ Kerry cũng đã thảo luận vấn đề NSA với các quan chức Pháp và Italia trong tuần qua.

Hầu hết các chính phủ không có hành động đáp trả Mỹ về bê bối NSA nhưng một số nước đã phản ứng.

Đức và Pháp đang yêu cầu chính quyền Obama đến cuối năm nay phải chấm dứt chương trình nghe trộm các nhà lãnh đạo, các công ty và công dân vô tội nước ngoài.

Trong khi đó Tổng thống Brazil Dilma Rousseff đã hủy chuyến thăm chính thức tới Mỹ. Bà Rousseff đã chỉ thị tiến hành các biện pháp nhằm bảo vệ sự độc lập và an ninh của Brazil trên mạng internet sau khi biết NSA can thiệp vào các cuộc hội thoại của bà, tấn công mạng vào công ty dầu khí nhà nước Brazil Petrobras và theo dõi người dân Brazil.

Brazil cũng tuyên bố đang hợp tác với các nước khác để thảo ra một nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bảo vệ quyền riêng tư của người dân trong thời đại kĩ thuật số.

Một ủy ban của Nghị viện châu Âu đã thông qua các qui định giúp củng cố quyền riêng tư trên mạng và loại bỏ các loại dữ liệu truyền tải mà Mỹ đang dùng cho chương trình gián điệp của mình.

Các nhà làm luật châu Âu đã kêu gọi dừng một thỏa thuận cho phép giới chức Mỹ tiếp cận các dữ liệu ngân hàng phục vụ cho các cuộc điều tra chống khủng bố.

“Chúng ta cần sự tin tưởng lẫn nhau giữa các đồng minh và đối tác. Bây giờ niềm tin đó cần phải xây dựng lại từ đầu”, Thủ tướng Đức Angela Merkel nói. Hiện mối quan hệ Đức - Mỹ đang căng thẳng sau khi tạp chí Der Spiegel cho hay NSA đã nghe trộm điện thoại di động của bà Merkel từ năm 2002.

cùng chuyên mục
Kéo xuống để xem tiếp nội dung
Xem thêm trên infonet