Cách đây vài năm, giá chíp chíp loại ngon chỉ 25.000 đồng/kg nhưng nay tăng lên 80.000 đồng, lớn nhỏ gì cũng được thương lái mua sạch. Do đó mà nảy sinh tranh giành khai thác, ngư dân bỏ biển, nguồn lợi thủy sản bị tận diệt...

Vì sao giá chíp chíp khai thác trên sông Hàn tăng vọt?

Sáng 1/9, Trung tá Trần Hữu An, Trưởng Công an phường Nại Hiên Đông (quận Sơn Trà) cho hay, qua nắm tình hình, hiện trên sông Hàn từ cách cầu Rồng khoảng 100m ra đến cầu Thuận Phước, mỗi ngày có hàng trăm ghe tàu với gần cả ngàn người hành nghề lặn bắt hải sản chíp chíp.

Thợ lặn khai thác chíp chíp... (Ảnh: HC)

“Riêng phường Nại Hiên Đông có 2 tổ hành nghề lặn bắt chíp chíp. Tổ ông Tư có 120 ghe với hơn 500 người, trong đó có 120 người từ ngoại tỉnh đến, còn lại là ngư dân địa phương. Tổ ông Lanh có 60 ghe với khoảng 200 người, trong đó có 140 người là ngư dân địa phương, còn lại là người từ ngoại tỉnh và các phường bạn!” – Trung tá Trần Hữu An cho hay.

Hồi tháng 5/2013, báo Infonet từng có bài phản ảnh tình trạng “lặn bắt chíp chíp bất chấp nguy hiểm tính mạng”. Theo đó, người dân phường Nại Hiên Đông bắt đầu nghề lặn khai thác chíp chíp trên sông Hàn từ cách đây khoảng 25 năm. Số liệu ghi nhận vào năm 2013 cho thấy toàn phường có hơn 60 ghe thuyền chuyên làm nghề này, trung bình mỗi ngày khai thác khoảng 5 tấn chíp chíp.

Đối chiếu với con số vừa được trung tá Trần Hữu An cung cấp, có thể thấy số ghe thuyền cùng số ngư dân phường Nại Hiên Đông hành nghề lặn khai thác chíp chíp trên sông Hàn đã gia tăng với cấp số nhân. Đó là chưa kể ghe thuyền và ngư dân từ nơi khác như Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi... cũng đến đây khai thác. “Chỗ cầu Thuận Phước ngó vậy nhưng ở dưới nước người ta đi đụng đầu đó!” – Trung tá Trần Hữu An nói.

Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng số ghe thuyền và ngư dân hành nghề lặn bắt chíp chíp trên sông Hàn, theo trung tá Trần Hữu An, trước hết là do giá chíp chíp trên thị trường tăng vọt. Cách đây vài năm, ngư dân khai thác chíp chíp về bán được khoảng 25.000 đồng/kg, nhưng phải là loại lớn và ngon mới được giá đó; còn bây giờ giá bán chíp chíp lên đến 80.000 đồng/kg mà đều được mua sạch, bất kế loại lớn hay nhỏ, ngon hay dở.

...hành nghề trên sông Hàn (Ảnh: HC)

Trung tá Trần Hữu An nói: “Thợ lặn xịn thu nhập mỗi ngày có thể lên tới 4 triệu đồng, thợ mới tập lặn bắt chíp chíp ít nhất cũng phải được 1 triệu đồng!”. Do đâu mà giá chíp chíp tăng vọt như vậy? Trung tá Trần Hữu An cho hay, các thợ lặn khai thác chíp chíp lên bán cho các đầu nậu người Việt mua gom, sau đó các đầu nậu này xuất đi đâu thì chưa rõ lắm.

“Các nậu trong phường cho hay, họ nghe các nậu khác mua chíp chíp là để bán lại cho thương lái Trung Quốc nhưng chính họ thì chưa gặp thương lái Trung Quốc. Qua nắm tình hình, chúng tôi cũng chưa thấy có thương lái Trung Quốc xuất hiện trên địa bàn. Tuy nhiên thợ lặn và nậu ở đây nghi là chíp chíp do thương lái Trung Quốc mua lại, chứ dân mình ai ăn mấy con chíp chíp nhỏ xíu mà lớn nhỏ gì họ cũng mua sạch hết, nên giá mới tăng lên như thế!” – Trung tá Trần Hữu An nói.

Hàng loạt hệ lụy đang đặt ra

Theo Đại tá Võ Công Thời, Phó Công an quận Sơn Trà, việc giá chíp chíp tăng cao giúp ngư dân phường Nại Hiên Đông ổn định được cuộc sống, nhất là trong điều kiện nghề biển gặp nhiều khó khăn do sự cố ô nhiễm mỗi trường biển miền Trung. Tuy nhiên, điều này cũng đang làm nảy sinh nhiều vấn đề mà nếu không kịp thời có giải pháp thì có thể dẫn tới những hệ lụy khó lường.

Ông cho hay, cách đây hai tháng từng xảy ra tình trạng thợ lặn ở Ninh Thuận ra tranh giành ngư trường khai thác chíp chíp với ngư dân phường Nại Hiên Đông, dẫn tới ẩu đả, mất an ninh trật tự trên địa bàn. Do đó, UBND quận Sơn Trà đã đề nghị BĐBP Sơn Trà phối hợp với BĐBP Thanh Khê và lực lượng an ninh trật tự của phường Nại Hiên Đông chấn chỉnh tình hình. “Hiện chúng tôi chưa thấy có phản ảnh gì thêm về tình trạng này!” – Đại tá Võ Công Thời cho hay.

Tuy vậy, Đại tá Võ Công Thời vẫn tỏ ra lo lắng, bởi việc đổ xô khai thác chíp chíp đang dẫn tới tình trạng ngư dân bỏ biển và đây là vấn đề hết sức đáng quan ngại chứ không hề đơn giản. Do vậy, hiện Công an quận Sơn Trà đang chỉ đạo theo dõi đằng sau tình trạng này có âm mưu gì hay không?

Số ghe thuyền khai thác chíp chíp trên sông Hàn ngày càng tăng vọt (Ảnh: HC)

Trung tá Trần Hữu An, Trưởng Công an phường Nại Hiên Đông cũng xác nhận: “Đúng là có tình trạng ngư dân bỏ biển để lặn chíp chíp, vì lặn thứ này tiền không là tiền. Tính ra thợ lặn xịn thu nhập mỗi tháng có thể lên tới 120 triệu. Vì vậy số ngư dân đi bạn cho các chủ tàu đánh cá mà biết lặn thì hầu như đều bỏ đi biển, ở nhà lặn chíp chíp. Và không chỉ ngư dân Nại Hiên Đông mà các phường khác như Thuận Phước, Thọ Quang, Xuân Hà... cũng như vậy. Tàu cá mà không có bạn thì nằm bờ chịu chết chứ làm chi được. Vì vậy mà lượng tàu ra khơi bị hạn chế!”.

Cũng theo trung tá Trần Hữu An, chíp chíp trên sông Hàn có thể khai thác quanh năm, chỉ có vào mùa nước chảy quá xiết thì các thợ lặn mới không dám hành nghề. Do vậy việc thiếu ngư dân đi biển có thể kéo dài chứ không chỉ trong một vài thời điểm nhất định. Hiện Công an phường Nại Hiên Đông đã chỉ đạo lực lượng cảnh sát khu vực tăng cường nắm chắc địa bàn, xem có thương lái Trung Quốc đứng đằng sau thao túng việc này hay không.

Mặt khác, theo trung tá Trần Hữu An, cùng với việc tăng vọt số lượng ghe thuyền, thợ lặn khai thác chíp chíp cũng như giá cả thì cũng đang dẫn tới nguy cơ hủy hoại môi trường, tận diệt nguồn lợi thủy sản vì “con lớn con nhỏ gì cũng đều bị bắt sạch hết trơn”. Nhiều thợ lặn làm nghề lâu năm đang rất lo lắng không bao lâu nữa sẽ bị thất nghiệp vì chíp chíp không sinh sản kịp, không còn để khai thác.

“Vì vậy các tổ khai thác chíp chíp ở phường Nại Hiên Đông đã gửi đơn lên UBND phường nhờ can thiệp. Ủy ban phường đã mời họp liên ngành, cả thủy sản TP, cả môi trường TP, cả UBND quận, môi trường quận, thủy sản quận... nhưng chưa giải được cái gì hết. Mấy ổng nói bây giờ ngư dân làm ăn thì tính răng? Họp cách đây 2 tháng rồi nhưng tới giờ chưa thấy có giải pháp gì được đưa ra!” – Trung tá Trần Hữu An cho hay.

Chíp chíp nướng, hấp sả chấm muối tiêu chanh, nấu cháo, nấu canh dưa hồng... là món hải sản ngon, rẻ và bổ dưỡng rất được người dân và du khách ưa chuộng tại hầu hết các nhà hàng, quán xá ở Đà Nẵng. Vào mùa này, trên sông Hàn và vịnh Đà Nẵng, chíp chíp sinh sản rất nhiều, tập trung chủ yếu từ cầu Rồng ra đến cửa vịnh. Vì vậy nhiều ngư dân tranh thủ lặn bắt, bất kể cái nắng thiêu đốt trên đầu. Công việc thường bắt đầu từ 4g sáng và kết thúc lúc 15g chiều.

Để khai thác chíp chíp, ngư dân phải mang đồ lặn, ngậm ống thở và đeo khối chì nặng hơn 10kg quanh người. Ngoài ra, họ phải có sức khỏe dẻo dai và những kỹ năng để không phải gặp tai nạn. Nếu trước đây các thợ lặn chỉ xuống đáy sông được vài phút là lên ngay thì nay với máy trợ thở, họ có thể lặn cả giờ đồng hồ để bắt chíp chíp. Trung bình mỗi ngày họ lặn 3 lần, mỗi lần từ 1 - 2 giờ, bắt được 10 - 20kg, nếu gặp đoạn sông có nhiều chíp chíp thì có thể nhiều hơn.

Tuy nhiên nghề lặn bắt chíp chíp cũng chứa đựng rất nhiều nguy hiểm, nhất là khi đang lặn mà gặp tàu chạy ngang qua làm đứt dây hơi và kéo luôn cả thợ lặn đi. Nếu xử lý không kịp thì dù am hiểu luồng lạch hoặc lặn giỏi đến cỡ nào cũng cầm chắc cái chết. Vì vậy trên các tàu khai thác chíp chíp luôn phải có người cảnh giới, khi thấy có tàu lớn chạy qua thì giật dây báo cho thợ lặn ngoi lên để tránh. Nhưng nhiều khi thợ lặn vẫn không ngoi lên kịp. Trên thực tế, ở phường Nại Hiên Đông từng có nhiều thợ lặn tử nạn vì lý do này.

HẢI CHÂU