Xét nghiệm sinh học phân tử- NAT giúp phát hiện được các mẫu máu mang virus HIV, viêm gan B và C mà kỹ thuật xét nghiệm huyết thanh đang áp dụng có thể bỏ sót.

Kỹ thuật NAT- độ chính xác cao, đem lại hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian cửa sổ của người nhiễm HIV

Ông Phạm Tuấn Dương, Phó viện trưởng Viện Huyết học -Truyền máu TW cho biết, kỹ thuật NAT- còn gọi là kỹ thuật khuếch đại axit nucleic là một trong những kỹ thuật tiên tiến nhất trong xét nghiệm sàng lọc máu. 

Kỹ thuật này được thực hiện trên máy xét nghiệm sinh học phân tử hoàn toàn tự động sàng lọc vi rút HBV (viêm gan B), HVC (viêm gan C), HIV cho độ chính xác, độ nhay cao đêm lại hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian cửa sổ phát hiện các vi rút. Kỹ thuật này góp phần mở ra kỷ nguyên mới bảo đảm an toàn truyền máu, cung cấp nguồn máu, an toàn kịp thời.

Theo đó, an toàn truyền máu là tìm tác nhân lây bệnh qua đường máu, trong đó có HIV, virus viêm gan B, C là các bệnh nguy hiểm, rất phổ biến. Theo ước tính, tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B ở cộng đồng là khoảng 6-25% dân số, nơi nhiều có thể lên đến 45%. Để loại trừ 3 bệnh nay, hiện nay dùng 2 nhóm kỹ thuật là huyết thanh học và sinh học phân tử giúp phát hiện yếu tố di truyền AND, ARN của virus - NAT.

Được biết, năm 1999 kỹ thuật NAT lần đầu được áp dụng trong xét nghiệm sàng lọc vi rút HCV. Năm 2002, Cơ quan FDA Hoa Kỳ công nhận kỹ thuật NAT xét nghiệm vi rút HBV,HCV và HIV được sử dụng trong sàng lọc đơn vị máu.

Kết quả xét nghiệm sàng lọc vi rút HBC, HCV, HIV trong 10 năm triển khai xét nghiệm NAT (từ 1998- 2008) tại 37 quốc gia ở các châu lục đã phát hiện khoảng 3.000 trường hợp nhiễm tác nhân gây bệnh mà xét nghiệm huyết thanh học không phát hiện được.

Năm 2007, Viện Huyết học – Truyền máu TW đã thử nghiệm kỹ thuật sinh học phân tử trong xét nghiệm máu nhằm đánh giá tính khả thi và lợi ích của xét nghiệm này. Từ cuối năm 2014, Viện Huyết học – Truyền máu TW chính thức là đơn vị đầu tiên của cả nước triển khai thành công kỹ thuật NAT trong xét nghiệm sàng lọc máu.

Giáo sư Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học-Truyền máu TW cho biết, kỹ thuật NAT so với xét nghiệm huyết thanh học có ưu thế hơn khi phát hiện sớm bệnh trước khi khởi phát, giúp rút ngắn giai đoạn cửa sổ.

Cụ thể, năm 2015, cả nước tiếp nhận được gần 1,2 triệu đơn vị máu toàn phần và khối tiểu cầu gạn tách. Trong đó, xét nghiệm sàng lọc bằng kỹ thuật huyết thanh học đã phát hiện hơn 32.000 mẫu có tác nhân truyền bệnh. Bước đầu thực hiện xét nghiệm sàng lọc bằng kỹ thuật NAT cho hơn 400.000 đơn vị máu, phát hiện được 442 mẫu máu nhiễm bệnh.

Vì thế, hiện nay, máu sẽ được sàng lọc huyết thanh học trước, những trường hợp âm tính sẽ được đưa qua làm tiếp NAT. NAT giúp phát hiện virus HIV trong máu sớm hơn 10 ngày, HBV sớm hơn 25 ngày và HCV sớm hơn 60 ngày.

Theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới, truyền máu là một trong ba yếu tố đánh giá sự phát triển y tế của mỗi quốc gia. Đại diện Viện Huyết học – Truyền máu TW cho biết dự kiến trong năm 2016, cả nước dự kiến tiếp nhận khoảng 1,3 triệu đơn vị máu và đạt 1,8 triệu đơn vị máu vào năm 2020. 

Do đó, việc đảm bảo an toàn truyền máu luôn được đặt lên hàng đầu, trong đó xét nghiệm sàng lọc máu, bảo đảm an toàn truyền máu là một trong những yếu tố quan trọng bậc nhất góp phần đạt được mục tiêu này.

Bộ Y tế đã ban hành thông tư hướng dẫn, cho phép áp dụng tại tất cả các trung tâm truyền máu, các khoa xét nghiệm – sàng lọc máu của các bệnh viện trên toàn theo lộ trình. 

Dự kiến, đến năm 2018, kỹ thuật NAT sẽ được áp dụng tại tất cả các cơ sở truyền máu trên toàn quốc, nhằm đảm bảo việc cung ứng nguồn máu an toàn và kịp thời cho toàn dân. 

N. Huyền