Từ hồi còn bé ở ngoài Bắc, tôi đã rất mê bài hát “Những ánh sao đêm”. Hồi ấy chả biết tên tác giả là ai nhưng cứ hát suốt ngày.

Sau nghe nói bài hát có một giai đoạn bị hạn chế hát, vì nó ủy mị, giữa chiến tranh khốc liệt thế mà vẫn yêu đương nhớ nhung, làm mất nhuệ khí cán bộ chiến sĩ. Nhưng ở đời, càng cấm thì nó lại càng phổ biến. Bài hát với giọng ca tuyệt vời của Quốc Hương cứ thế lan tỏa trong xã hội không gì có thể cưỡng được.

Sau này đến bài “Bóng cây kơ nia” thì Phan Huỳnh Điểu có vẻ như là người đầu tiên thổi hồn Tây Nguyên thành công vào một ca khúc, khiến bài hát trở thành một tượng đài âm nhạc của Tây Nguyên, nhất là từ khi người ta phát hiện ra, tác giả lời chính là nhà thơ Ngọc Anh chứ không phải như chính ông Ngọc Anh khiêm tốn chỉ đề là “phỏng dịch”. Nhiều người thời kỳ đầu còn lầm tưởng bài hát này là… dân ca Tây Nguyên.

Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu (đeo kính) Ảnh: V.C.H

Sau nữa, dăm bảy lần được gặp Phan Huỳnh Điểu. Không thể gọi là thân quen, nhưng mỗi lần gặp, tôi đều thể hiện với ông rằng tôi rất mê nhạc của ông, từ những bài không biết tác giả là ông cho đến những bài tên ông lừng lững…

Có thể nói rằng, ông là người sáng tác không biết mệt mỏi. Từ những bài hát đầu tiên của kháng chiến chống Pháp, rất nổi tiếng như “Đoàn vệ quốc quân”, “Mùa đông binh sĩ” (Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo cho biết bài hát đầu tiên ông sáng tác là bài “Trầu cau” lúc ông 16 tuổi) đến những bài nổi tiếng sau này như “Ở hai đầu nỗi nhớ”, “Thơ tình cuối mùa thu”… khi ông đã thượng thọ, đều là những ca khúc hot trong các chương trình ca nhạc lớn

Phan Huỳnh Điểu là nhạc sĩ rất hiểu thơ, rất tôn trọng thơ và nhà thơ. Tôi nhớ lần ông giải thích về một chữ trong bài thơ của Xuân Quỳnh mà ông phổ nhạc. Ông nói, ông thường xuyên dặn các ca sĩ rằng là cái câu “Mùa thu VÀO hoa cúc” các cô hay hát sai thành “Mùa thu VÀNG hoa cúc”. Vào nó mới là thơ, nó mới lên hết chất của câu thơ. Còn chữ vàng nó phá hết kết cấu. Mùa thu vàng hoa cúc thì nó đương nhiên thế, nó hiển lộ thế, ai chả biết. Nhưng vào, nó kỳ diệu hơn rất nhiều, nó lặn hết vào cái màu vàng vừa bất tận vừa khoảnh khắc không cần nhắc tới kia… Phan Huỳnh Điểu, trong trường hợp này, là người hiểu thơ đến tận ngõ ngách bếp núc và cũng trên cùng của sự thăng hoa, kết tủa để lời cũng như nhạc, chạm đến tận cùng cảm xúc của người nghe, kích thích họ cùng sáng tạo, cùng bật ra sự liên tưởng, so sánh...

Ông là một trong những nhạc sĩ nhiều công chúng nhất Việt Nam. Công chúng của ông ở mọi đối tượng. Thường mỗi nhạc sĩ có một nhóm công chúng. Với ông tôi thấy nam phụ lão ấu đều thích. Bài báo ngắn không thể thống kê hết được, nhưng ai đang đọc bài này thử nhẩm mà xem, trong đời mình đã bao lần nghe hoặc lẩm nhẩm chí ít là một đoạn ca khúc của ông?

Riêng tôi, tôi liệt cho mình những bài hát hay nhất của ông là: “Đoàn Giải phóng quân”,  “Những ánh sao đêm”, “Ở hai đầu nỗi nhớ”, “Hành khúc ngày và đêm”, “Bóng cây kơnia”, “Đêm nay anh ở đâu”, “Sợi nhớ sợi thương”, “Thơ tình cuối mùa thu”, “Thuyền và biển”, “Đội kèn tí hon”…

Hôm nay ông đã vào cõi vĩnh hằng. Tôi tin rằng, mãi mãi những ca khúc của ông sẽ sống cùng dân tộc này. Xin vĩnh biệt ông, nhạc sĩ lớn của nhân dân Việt Nam…

Văn Công Hùng/Báo Gia Lai