Theo Thứ trưởng Bộ TT&TT Trương Minh Tuấn, trong thời đại bùng nổ thông tin, thông tin số hiện nay, người làm báo phải đặt vấn đề đạo đức của mình lên trên hết.

Nhân dịp chuẩn bị kỷ niệm 90 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Thứ trưởng Bộ TT&TT Trương Minh Tuấn đã có cuộc trao đổi với báo giới về những đóng góp của báo chí đối với sự xây dựng và phát triển đất nước, hiện trạng phát triển báo chí cũng như định hướng quản lý báo chí Việt Nam trong thời gian tới.

Thứ trưởng Bộ TT&TT Trương Minh Tuấn. Ảnh: B.M

Năm 2015 ghi dấu 90 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam. Với vai trò cơ quan quản lý báo chí, Bộ TT&TT đánh giá thế nào về sự đóng góp của các cơ quan báo chí và nhà báo đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay, thưa Thứ trưởng?

Chúng ta đang chuẩn bị kỷ niệm 90 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Trong suốt 90 năm qua, báo chí luôn đồng hành cùng Đảng, Nhà nước và dân tộc. 

Những thành tựu, kết quả đạt được đều có công lao, đóng góp to lớn của báo chí. Ngay những ngày đầu chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng, báo chí đã đi đầu tuyên truyền, quảng bá, đưa phong trào công nhân từ tự phát đến tự giác, làm cho cuộc cách mạng đi vào giai đoạn mới. 

Tiếp đó, báo chí đã tiếp tục đồng hành cùng Đảng và dân tộc trong các cuộc kháng chiến chống 2 đế quốc lớn là Pháp và Mỹ. Sau thắng lợi năm 1975, báo chí tiếp tục đồng hành cùng Đảng, Nhà nước và dân tộc đưa cả nước lên chủ nghĩa xã hội. Vai trò báo chí rất lớn trong các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, giải phóng dân tộc cũng như xây dựng chủ nghĩa xã hội. 

Đáng chú ý, trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, hơn 400 nhà báo đã dũng cảm hy sinh, hơn 400 nhà báo đã dũng cảm hy sinh. Nơi nào khó khăn nhất đều có mặt báo chí. Trong giai đoạn hiện nay, báo chí tiếp tục tuyên truyền đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là việc bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc, để người dân tin tưởng vào Đảng, Nhà nước, Chính phủ.

Vai trò của báo chí, ngành TT&TT hiện nay có khác gì so với trước?

Hiện nay, vai trò của báo chí có nhiều điểm khác so với trước. Tiếp tục phát huy truyền thống của báo chí cách mạng Việt Nam, nhưng trong thời đại CNTT, Intenrnet phát triển, truyền thông mạng phát triển, thông tin gần như không có biên giới, thì báo chí phải bắt kịp xu thế phát triển của thời đại. 

Trong việc tuyên truyền đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, cũng như quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài, báo chí luôn đi đầu, thông tin nhanh nhạy, kịp thời, làm cho không chỉ dư luận trong nước mà cả dư luận quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài hiểu rõ hơn Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

 

Như Thứ trưởng vừa chia sẻ, đã có những dấu ấn đáng ghi nhận của ngành báo chí, các nhà báo đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Song bên cạnh đó, trên thực tế vẫn còn một số tờ báo, cá nhân nhà báo chưa hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân đã tin tưởng giao phó. 

Vẫn có những thông tin thiếu chính xác, gây phản cảm, tạo hiệu ứng không tốt trong dư luận xã hội thời gian qua. Để quản lý tốt lĩnh vực báo chí, giảm thiểu những hiện tượng tiêu cực vừa nêu, thời gian tới, Bộ TT&TT sẽ có những giải pháp nào?

Trước hết phải khẳng định dòng chính, dòng chủ đạo của hoạt động báo chí hiện nay vẫn là dòng tích cực. Tuy nhiên, bên cạnh dòng tích cực đó vẫn còn nơi này nơi khác, báo chí chưa thực hiện tốt tôn chỉ mục đích, một số phóng viên, cơ qua báo chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp, vi phạm các quy định tác nghiệp, dẫn đến những tác động không như mong muốn, làm phiền lòng các cơ quan Đảng, Nhà nước và cả nhân dân. 

Đối với việc này, thời gian tới, Bộ TT&TT cùng với Ban Tuyên giáo Trung ương và Hội Nhà báo Việt Nam sẽ có 1 số giải pháp khắc phục tình trạng đó.

Thứ nhất là chúng ta vừa xây dựng xong quy hoạch báo chí toàn quốc đến năm 2025. Quy hoạch này là bước sắp xếp lại các cơ quan báo chí, để báo chí phát triển tốt hơn, tránh sự chồng chéo, sai sót không đáng có.

Thứ hai, Bộ TT&TT đã được giao nhiệm vụ biên soạn dự thảo Luật Báo chí mới, quy định rõ những điều báo chí không được làm. Trong Luật Báo chí mới sẽ bổ sung một số quy định để khắc phục những bất cập trong luật hiện hành. Thực tiễn phát triển rất nhanh. Luật Báo chí năm 1989 và Luật Báo chí sửa đổi năm 1999 đã bị thực tiễn vượt qua.  Dự thảo Luật Báo chí mới đã được tổ chức hội thảo xin ý kiến các cơ quan báo chí, cơ quan TT7TT ở Hà Nội, TP.HCM, đưa lên cổng thông tin điện tử của Bộ TT&TT từ tháng 4/2015.

Quy hoạch báo chí đang là vấn đề được xã hội rất quan tâm. Theo Thứ trưởng, bức tranh chung của báo chí sẽ có thay đổi thế nào sau khi quy hoạch báo chí được phê duyệt?

Quy hoạch báo chí hiện đang chờ để phê duyệt. Quy hoạch đã được Trung ương thảo luận, Bộ Chính trị đã cho ý kiến chỉ đạo về quan điểm phát triển báo chí. Quy hoạch Báo chí là bước tiến mới nhằm mục tiêu để báo chí phát triển tốt hơn, lành mạnh hơn, bắt kịp xu thế chung của thời đại.

Thực trạng báo chí đang có tình trạng chồng chéo, thực hiện không đúng tôn chỉ mục đích. Để lành mạnh hóa hoạt động báo chí, làm cho báo chí phát triển đúng xu thế thời đại thì cần có quy hoạch chỉn chu hơn. Tôi nghĩ rằng, nếu thực hiện như thế thì sau khi quy hoạch báo chí, diện mạo báo chí đất nước sẽ tốt hơn, hiện đại hơn, bắt kịp xu thế phát triển của thời đại, tránh chồng chéo, lãng phí không đáng có.

Truyền thông xã hội đang phát triển rất mạnh, thách thức nghiêm trọng đến báo chí truyền thống như báo in. Quan điểm của Thứ trưởng về vấn đề này thế nào. Những tờ báo truyền thống hiện nay cần làm gì để duy trì vị thế của mình trước làn sóng của truyền thông xã hội?

Đây là câu hỏi rất hay và rất khó, đặt ra không chỉ cho các cơ quan báo chí mà cho cả những người quản lý. Hiện nay, truyền thông xã hội đang phát triển như vũ bão. Mỗi ngày chúng ta đều thấy có sự thay đổi rất lớn. Vì thế đặt ra cho các cơ quan báo chí truyền thống rất nhiều vấn đề như tính nhanh nhạy của thông tin, tuổi thọ của tin... Trước đây, với 1 tờ báo in thì tin có thể để hàng tuần vẫn không lạc hậu. Nhưng giờ chỉ sau 1 phút, thậm chí vài giây thì thông tin đã lạc hậu rồi. Trước những thông tin đa dạng của mạng xã hội, các cơ quan báo chí truyền thống phải bắt kịp xu thế thời đại để không bị lạc hậu thông tin.

Một vấn đề nữa đặt ra là cùng với việc cập nhật thông tin nhanh nhạy nhất, các báo cũng phải đảm bảo thông tin đúng định hướng. Nói cách khác, thông tin phải được kiểm chứng, xem xét kỹ lưỡng. Phóng viên phải kiếm chứng thông tin trước khi đăng. Tòa soạn cũng phải thực hiện kiểm chứng lại thông tin cho chính xác. Hiện nay, không ít cơ quan báo chí, đặc biệt là báo chí điện tử và mạng xã hội đưa thông tin không chỉ không chính xác mà còn xâm phạm đời tư, xâm phạm lợi ích cá nhân. Ví dụ vừa rồi báo mạng đăng thông tin ở Huế, cháu bé lớp 7 có thai, mạng xã hội cũng đăng tải nhiều. Sau đó, cháu bé 13 tuổi bỏ học, phải tự tử, đưa đi cấp cứu. Những việc như vậy đặt ra vấn đề đạo đức của người làm báo trong thời đại kỹ thuật số. Tôi muốn nhấn mạnh rằng trong thời đại bùng nổ thông tin, thông tin số hiện nay, người làm báo phải đặt vấn đề đạo đức của mình lên trên hết.

Mặt khác, tính nhanh nhạy của nhà báo, người làm báo là rất cần thiết. Tuy nhiên, hiện nay, có tình trạng rất nhiều nhà báo làm việc trong phòng kín, lướt web, lên Facebook lấy thông tin xào xáo lại, để đăng thông tin cho nhanh, kịp thời, bất kể hành vi này xâm phạm quyền tác giả của người khác. Ví dụ như trận lốc xoáy vừa rồi ở Hà Nội, nhiều nhà báo không có mặt ở hiện trường, ngồi trong phòng, nghe tin rồi lên Facebook xào xáo lại, coi là tin tổng hợp của mình, thậm chí lấy ảnh của đồng nghiệp. Tôi đã nhắc nhở một số cơ quan báo chí về việc này.

Trong sự biến chuyển của công nghệ, trước rất nhiều áp lực mới, nhà báo hiện nay cần phải hội tụ những phẩm chất gì, thưa Thứ trưởng?

Trong thời đại bùng nổ thông tin, câu nói của nhà báo lão thành Hữu Thọ đến giờ vẫn còn vẹn nguyên giá trị: "Những người làm báo phải có tâm, có tầm và có tài". Trước hết phải đặt cái tâm của mình lên trên, đưa thông tin có mục đích gì, nội dung đó có lợi không, có xâm hại đến cá nhân hay không, tác hại của nó thế nào. Còn cái tầm của người làm báo là phải bao quát toàn bộ quá khứ, hiện tại, tương lai, ước tính được khi bài báo được đăng có tác động ảnh hưởng thế nào. Sau nữa mới đề cập đến cái tài - cách đưa tin thế nào là phù hợp.

Thách thức lớn nhất của báo chí hiện nay là làm thế nào để báo chí không bị lạc hậu về mặt thông tin so với mạng xã hội. Thứ hai, trong thời đại bùng nổ thông tin, mỗi người có thể cầm trên tay một chiếc điện thoại để đọc báo, thì báo giấy sẽ có xu hướng chững lại, và báo điện tử sẽ tiếp tục phát triển. Trong quy hoạch báo chí, chúng tôi rất quan tâm đến sự phát triển của báo điện tử. Báo điện tử muốn phát triển đòi hỏi phải vươn lên về kỹ thuật và cả nội dung  báo chí. Hiện nay nhiều báo điện tử, nhưng không phải tờ báo nào cũng giữ được uy tín.

Tôi mong mỏi báo chí tiếp tục phát huy truyền thống, học tập cha anh đi trước, phải biết học hỏi, lắng nghe và thấu hiểu để có những tác phẩm báo chí tốt hơn, có ích hơn cho đời và cho xã hội.

Một trong những vấn đề đáng quan tâm là những thách thức, rủi ro của nhà báo, chẳng hạn như hiện trạng né tránh cung cấp thông tin, đe dọa, hành hung nhà báo. Với tư cách người quản lý báo chí, Thứ trưởng nhìn nhận vấn đề này thế nào?

Thủ tướng Chính phủ đã có quy định về quy chế phát ngôn, tất cả các địa phương, cơ quan, đơn vị đều phải có người phát ngôn đại diện cho mình. Các địa phương, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời cho các cơ quan báo chí đối với những nội dung thông tin không phải thông tin mật. Nếu các cơ quan, đơn vị địa phương phản ánh không kịp thời, nội dung không chính xác, dẫn đến thông tin sai lệch, ảnh hưởng đến tác phẩm báo chí, cơ quan báo chí, thì trách nhiệm trước hết thuộc về địa phương, cơ quan, tổ chức. Tuy nhiên, người làm báo cũng phải thấy rõ trách nhiệm của mình, phải kiếm chứng thông tin để tránh sơ suất, sai sót. Phải thông tin nhiều nhiều, Không thể làm báo theo kiểu "thày bói xem voi" mà phải đánh giá toàn diện vấn đề. Hiện nay có hiện tượng báo chí đưa tin nhưng lại nhảy vào trong cuộc, khi đó sẽ có cách nhìn không khách quan. Nhà báo, phóng viên khi đưa tin cần phải đứng ngoài, nhìn tổng thể để đưa tin chính xác, khách quan nhất. Nếu không cảm xúc sẽ làm lệch lạc thông tin.

Một vấn đề khác cần quan tâm hiện nay là có một số hiện tượng hành hung nhà báo. Ví dụ, mới đây, 2 phóng viên báo Giao thông vừa bị hành hung. Rồi ngay trong đội ngũ báo chí cũng có người sử dụng giới xã hội đen để hành hung đồng nghiệp. Đây là hành động rất đáng lên án. Chúng tôi đề nghị các cơ quan chức năng, cơ quan pháp luật phải bảo vệ những nhà báo chân chính để tác nghiệp an toàn nhất. Hội Nhà báo và cơ quan chủ quản sẽ lên tiếng về vấn đề này.

Xin cảm ơn Thứ trưởng!

Bình Minh (ghi)