Trong khi Nhật Bản đang bị vướng vào những tranh chấp với Trung Quốc và Hàn Quốc về quyền sở hữu một số hòn đảo thì một tranh chấp khác với nước láng giềng khổng lồ phương bắc là Nga có thể đang dần được ‘phá băng’.

Nhật Bản và Nga có tranh chấp đối với một nhóm 4 hòn đảo có tên gọi là Etorofu, Kunashiri, Shikotan và Habomai nằm giữa đảo Hokkaido phía bắc của Nhật Bản và bán đảo Kamchatka của Nga. Quần đảo này bị chiếm đóng bởi quân đội Liên Xô vào cuối Thế chiến II sau khi trục xuất tất cả khoảng 17.000 người dân Nhật Bản. Nhật Bản gọi quần đảo này là Các vùng lãnh thổ phía Bắc, trong khi Nga gọi chúng là quần đảo Kuril phía Nam.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, trái, gặp Tổng thống Nga Putin bên lề hội nghị thượng đỉnh G8 ở Bắc Ireland, hôm 17/6/2013.

Trong hơn nửa thế kỷ, Nhật Bản luôn cố gắng giành lại quần đảo này. Đây cũng là vấn đế khiến hai nước không thể ký kết được hiệp ước hòa bình.

Kể từ khi lên nắm quyền vào cuối năm ngoái, Thủ tướng Shinzo Abe đã tìm cách khơi lại vấn đề này với Nga bằng chuyến thăm 3 ngày tới Nga hồi tháng Tư, chuyến thăm đầu tiên của một thủ tướng Nhật Bản tới Matxcova trong 10 năm qua.

Ông Abe và Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng có một cuộc gặp bên lồ Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G8) hôm 17 và 18/6 vừa qua. Tại đây, hai nhà lãnh đạo đã đồng ý mở lại những cuộc thảo luận giữa Bộ ngoại giao 2 nước vào cuối mùa hè này.

Các phương tiện truyền thông Nhật Bản đưa tin, Thứ trưởng Ngoại giao của hai nước sẽ có một cuộc họp vào cuối tháng Tám tới, tạo tiền đề cho những cuộc thảo luận chính thức sau đó.

Phương tiện truyền thông Nhật Bản cũng đã thông báo rằng hôm 28/6, Chủ tịch Hạ viện Nga, Sergey Naryshkin, một người bạn thân cận của ông Putin, nói với cựu thủ tướng Nhật Bản Yoshiro Mori rằng ông ủng hộ các cuộc đàm phán, và hai nước cần quyết tâm giải quyết vấn đề này ở mức cao nhất.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov dự kiến sẽ đến thăm Nhật Bản vào mùa thu tới để đặt nền móng cho các cuộc đàm phán về an ninh quốc phòng và cũng như các cuộc đàm phán giữa bộ ngoại giao hai nước. Đồng thời, theo kế hoạch ông Putin và ông Abe sẽ gặp lại nhau bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 tại St Petersburg trong tháng Chín tới.

Những tiến bộ đáng kể trong việc giải quyết tranh chấp đối với các đảo phía Bắc này sẽ tạo ra một lợi thế chính trị cho ông Abe khi ông đang phải đối mặt với những căng thẳng lãnh thổ ‘nhức nhối’ hơn với Trung Quốc và Hàn Quốc. Những căng thẳng này đã làm tổn thương tới kế hoạch tăng cường các mối quan hệ kinh tế và thương mại của Nhật Bản; đồng thời, khiến cho nhiều người hoài nghi về khả năng đóng vai trò lãnh đạo trong các vấn đề ngoại giao và an ninh khu vực của Nhật Bản.

Phạm Khánh