Trong vòng 15 năm qua, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã tạo nên “bước nhảy vọt không tưởng” trong quan hệ kinh tế khi nâng thương mại song phương tăng trưởng gấp 10 lần. Tuy nhiên, những thành tựu đã đạt được này hoàn toàn có thể thành vô nghĩa sau vụ việc Su-24
Máy bay Su-24 của Nga bị bắn hạ hôm 24/11.

Ngay sau khi Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ máy bay Su-24 của Nga, Tổng thống Nga V.Putin đã thẳng thừng tuyên bố rằng sự vụ này sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với mối quan hệ Nga-Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo giới phân tích quốc tế, Nga chắc chắn không muốn sử dụng các biện pháp quân sự để đáp trả hành động này của Thổ Nhĩ Kỳ, thay vào đó là các đòn trừng phạt về kinh tế.

Nga nhiều khả năng sẽ áp dụng một loạt đòn đánh vào mảng kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ để trả đũa cho “hành động thiếu suy nghĩ” của nước này đối với máy bay Su-24 của Nga.

Cú đánh vào ngành du lịch

Biện pháp đầu tiên là Nga sẽ đánh mạnh vào mảng du lịch của Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã lên tiếng khuyến cáo công dân Nga không đi du lịch ở Thổ Nhĩ Kỳ vì mối đe dọa khủng bố. “Ở Thổ Nhĩ Kỳ mối đe dọa đối với công dân Nga tương tự như ở Ai Cập” - ông Lavrov tuyên bố khi quyết định hủy chuyến thăm đến Ankara theo kế hoạch.

Ngay sau tuyên bố này, hàng loạt khách du lịch đã đặt vé đến Thổ Nhĩ Kỳ đã đi trả lại vé cho các công ty lữ hành và các công ty du lịch đã phải dừng bán vé du lịch đến Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong năm 2014, doanh thu ngành du lịch Thổ Nhĩ Kỳ từ nguồn du khách Nga đã đạt 3,7 tỷ USD, tương đương gần 12% doanh thu toàn bộ ngành du lịch của Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu như khách du lịch Nga ngừng đến du lịch Thổ Nhì Kỳ thì nước này sẽ chịu thiệt hại khoảng 2,77 tỷ USD. Chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm 2015, khách du lịch Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ đã là 2,78 triệu người, chỉ đứng thứ hai sau Đức với 3,75 triệu người. Trong năm 2014, khách du lịch Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ đạt 4,4 triệu người.

Quan hệ khí đốt

Lĩnh vực khí đốt chiếm tỷ trọng khá lớn trong mối quan hệ kinh tế song phương Nga-Thổ và việc mối quan hệ này bị gián đoạn sẽ không có lợi cho cả hai bên. Thổ Nhĩ Kỳ phụ thuộc đến 60% vào nguồn khí đốt của Nga nên hiện “bong bóng” này đang nằm trong bàn tay của người Nga.

Được biết, Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia đứng thứ hai sau Đức về lượng mua khí đốt của Nga. Trong năm 2014, Thổ Nhĩ Kỳ đã mua của Nga 27,3 tỷ mét khối khí đốt (Đức mua hơn 40 tỷ mét khối).

Ngoài vấn đề trên, quan hệ căng thẳng Nga-Thổ có thể ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án xây dựng tuyến đường ống “Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ”. Hiện Thổ Nhĩ Kỳ đang trì hoãn việc ký kết hiệp ước liên chính phủ về vấn đề này.

Dự án khí đốt Nga qua Thổ Nhĩ Kỳ có khả năng bị hủy bỏ

Mặc dù Nga muốn đưa Thổ Nhĩ Kỳ thành quốc gia trung chuyển khí đốt của Nga lớn nhất thế giới nhưng người Thổ lại muốn trở thành nước tái bán khí đốt của Nga cho châu Âu chứ không đơn thuần đóng vai trò là nước trung chuyển khí đốt của Nga. Đây là điều Moscow không bao giờ chấp nhận nên dự án đã bị cắt bớt từ 4 nhánh xuống còn 2 nhánh.

Sau sự vụ đối với Su-24, phía Nga đã có thông tin cho rằng Nga có thể ngừng thực hiện dự án xây tuyến đường ống vận chuyển khí đốt sang châu Âu qua lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu điều này xảy ra, Thổ Nhĩ Kỳ có thể sẽ không nhận được 14 tỷ mét khối khí đốt/năm.

Khi đó, Nga cũng sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường châu Âu vì Nga chỉ có thể tiếp tục sử dụng lãnh thổ Ukraine làm địa bàn trung chuyển khí đốt sang châu Âu đến năm 2019.

Mặc dù vậy, thị trường Trung Quốc cũng có thể giúp Nga vượt qua những tổn thất nếu như đánh mất thị trường khí đốt châu Âu. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ mất đi khoản thu từ việc trung chuyển khí đốt của Nga sang châu Âu mà còn có thể không có được đủ nguồn cung khí đốt đáp ứng các nhu cầu phát triển kinh tế.

Những nguồn cung cấp khí đốt từ Azerbaijan hay Iran cũng không thể bù đắp lượng thiếu hụt khí đốt từ Nga, dẫn đến có thể khiến nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ sụp đổ.

Năng lượng hạt nhân

Thổ Nhĩ Kỳ mới đây đã lên tiếng đe dọa sẽ ngừng thực hiện dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đã giao cho tập đoàn Rosatom của Nga triển khai thực hiện. Đây là nhà máy điện có 4 lò phản ứng với công suất mỗi lò là 1200 Mw.

Mặc dù việc ngừng thực hiện dự án này có thể khiến Rosatom mất đi khoảng 3 tỷ USD nhưng phía Nga vẫn còn hàng chục dự án khác có giá trị tương đương với dự án này ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong khi đó, nếu dừng thực hiện dự án này, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ mất đi nguồn cung cấp năng lượng giá rẻ để bù đắp lại cho lượng năng lượng mà các nguồn thủy điện của nước này không đáp ứng được.

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ khi ký kết dự án này với Nga vào tháng 4/2015 cũng phải thừa nhận rằng nếu như dự án này được xây dựng từ 10 năm trước thì mỗi năm Thổ Nhĩ Kỳ có thể tiết kiệm được 14 tỷ USD từ việc mua khí đốt tự nhiên.

Nga - Thổ Nhĩ Kỳ đã không còn nhìn chung hướng.?

Việc dừng dự án này có thể khiến Thổ Nhĩ Kỳ phải chi nhiều tiền hơn để mua khí đốt. Do đó, không loại trừ khả năng Nga sẽ chủ động dừng dự án này như là một biện pháp để “trả đũa” cho vụ Su-24.

“Đóng băng” nguồn vốn Nga ở Thổ Nhĩ Kỳ

Hiện các công ty, tập đoàn của Nga đang bỏ khá nhiều vốn vào thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Tập đoàn LUKOI của Nga có đến 700 trạm xăng, chiếm 4% thị trường nhiên liệu nước này; Tập đoàn “Inter RAO” (điện lực Nga) sở hữu nhà máy điện chạy bằng khí đốt có trị giá 67,7 triệu USD; Ngân hàng Sberbank của Nga đã thâu tóm 680 chi nhánh của ngân hàng DenizBank trên toàn bộ Thổ Nhĩ Kỳ…

Nếu như Thổ Nhĩ Kỳ quyết định đóng băng các nguồn vốn của Nga ở Thổ Nhĩ Kỳ thì điều này sẽ dẫn đến vụ khủng hoảng cấp độ quốc tế. Khi đó, không chỉ ngân sách Nga mà cả Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẽ bị thiệt hại vì tất cả các công ty của Nga ít hay nhiều đều có những thị phần đáng kể trên thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Các công ty này rút đi sẽ để lại những lỗ hổng không dễ bù đắp cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo The Financial Times, nếu chiến tranh kinh tế Nga-Thổ xảy ra, chỉ riêng các công ty xây dựng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ mất đi thị trường Nga đầy tiềm năng. Chỉ tính riêng trong vòng 25 năm qua, các công ty xây dựng của Thổ Nhĩ Kỳ đã kiếm được các hợp đồng xây dựng trị giá 50 tỷ USD từ thị trường Nga.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ tờ báo Quan điểm, một trong những tờ báo điện tử uy tín tại Nga.

Đức Dũng