Những phong tục Tết cổ truyền độc đáo khắp châu Á

Minh Thu

Những phong tục tâp quán độc đáo trong ngày Tết cổ truyền được gìn giữ và phát huy qua hàng trăm năm đã làm nên bản sắc văn hóa riêng cho khu vực châu Á.

Cùng với người dân Việt Nam và Trung Quốc, các quốc gia như Hàn Quốc, Tây Tạng và Mông Cổ cũng nô nức hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng để đón Tết âm lịch bên gia đình và người thân. 

Hàn Quốc

Tết âm lịch tại Hàn Quốc được biết tới với tên gọi Seol-nal hay Eum-ryeok Seollal. Ngày nay, người dân Hàn Quốc thường tổ chức đón cả tết dương lịch và âm lịch. Tuy nhiên, tết Seollah là dịp nghỉ lễ quan trọng nhất đối với người dân xứ sở kim chi và bắt đầu từ ngày 1/1 theo âm lịch, kéo dài trong 3 ngày. 

Những bộ trang phục truyền thống hanbok nhiều màu sắc được người dân ưa chuộng mặc trong dịp Năm mới

Chúc tụng: Trong dịp tết cổ truyền, trẻ em Hàn Quốc sẽ tới thăm hỏi và cúi một lạy cung kính trước ông bà cùng lời chúc "saehae bok man-hi ba-deu saeyo" - cầu mong những người lớn tuổi  sẽ gặp nhiều may mắn trong năm mới. 

Lì xì: Giống như phong tục tại Trung Quốc và Việt Nam, ông bà và cha mẹ Hàn Quốc cũng sẽ mừng tuổi cho con cháu bằng những tờ tiền mới cùng lời chúc một năm mới gặp nhiều may mắn và thông thái. 

Trang phục: Nhiều người Hàn Quốc vẫn giữ phong tục mặc trang phục truyền thống hanbok nhiều màu sắc và tiến hành nghi lễ cúng bái tổ tiên vào buổi sáng. Đặc biệt, màu sắc của hanbok cũng đại diện cho chính tầng lớp xã hội mà người dân mặc. 

Ẩm thực: Tteokguk (súp nấu bằng bánh gạo) là món ăn truyền thống của người dân Hàn Quốc trong dịp năm mới và được ăn trong buổi sáng ngày mùng Một tết. Ăn xong Tteokguk đồng nghĩa với việc năm mới mới thật sự bắt đầu.

Cầu may mắn: Người Hàn Quốc chào đón Năm mới bằng cách đến thăm các bãi biển phía đông tại thành phố Gangneung và Donghae thuộc tỉnh Gangwon, để ngắm nghía những ánh nắng Mặt trời đầu tiên vào ngày đầu tiên trong năm bởi họ cho rằng ánh sáng Mặt trời sẽ giúp thanh lọc trí tuệ và tâm hồn. 

Tây Tạng

Tết cổ truyền tại Tây Tạng mang tên Losar. Trong đó, "lo" theo tiếng Tạng là năm, còn "sar" mang nghĩa là mới. Tết Losar kéo dài tối thiểu 3 ngày và tối đa là nửa tháng. 

Thực phẩm: Đón Losar, người Tây Tạng chú ý tới hai ngày quan trọng. Gutor, tức 29 tháng Chạp Âm lịch, là ngày có ý nghĩa đặc biệt cho dù hai ngày nữa mới đến tất niên và ai cũng bận rộn. 

Tối 29, các bà nội trợ bắt buộc phải nấu gutuk - món sủi cảo đón năm mới. Gutor là ngày duy nhất ở Tây Tạng mà từ người nghèo khó đến người giàu cùng ăn một món giống nhau: gutuk. Món sủi cáo này mang ý nghĩa tượng trưng và nhân bánh dự báo về năm mới. 

Viên sủi cảo có sợi chỉ giấu bên trong tượng trưng sự trường thọ, sợi lông trắng biểu hiện sự thiện tâm, mẩu than cho thấy những ý nghĩ đen tối, quả ớt nói về miệng lưỡi cay độc. Khi ăn sủi cảo, mọi người trong gia đình sẽ cho nhau thấy mình ăn được nhân bánh gì và cả nhà cùng cười đùa, trêu chọc nhau vui vẻ. Ăn xong, mọi người cùng tham gia nghi lễ đánh đuổi tà ma năm cũ.

Lễ hội mừng Năm mới của người Tây Tạng

Nghi lễ: Ngày đầu Năm mới, người Tây Tạng dậy sớm, tắm rửa và mặc quần áo mới. Sau đó, họ đặt các linh vật ở trước nhà như là các con vật, ma quỷ làm từ một loại bột gọi là "torma". Đây cũng là ngày để các thành viên trong gia đình trao đổi quà cho nhau. Họ cùng nhau quây quần bên một bữa ăn tối gồm có bánh Kapse và một loại rượu mang tên "chang". 

Cầu may mắn: Một trong những nghi lễ tâm linh quan trọng của người Tây Tạng là Lễ dâng hương. Nghi lễ này được thực hiện ở ngoài trời vào buổi sáng quang đãng tại những nơi không có các loại côn trùng, trên các đồi cao hoặc tầng cao nhất của ngôi nhà. 

Người ta dùng gỗ để đốt những loại hương liệu hoặc lá có mùi thơm như là dương xỉ, bách xù, tùng, bách, đỗ quyên, đàn hương trắng. Bánh bột tsampa, bơ, đường, các loại cây thuốc và những chất liệu không bị nhiễm rượu hay hành, tỏi cũng được dùng để đốt.

Mông Cổ

Giống như tại Việt Nam, tết Tsagaan Sar là một trong những dịp lễ rất quan trọng nhất của người dân Mông Cổ và kéo dài trong 3 ngày. Một ngày trước năm mới được gọi là Bituun. 

Vào ngày Bituun, người dân Mông Cổ tập trung dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ để đón Năm mới và cùng quây quần bên bữa cơm gia đình. Vào ngày đầu năm mới, mọi người dậy sớm trước khi mặt trời mọc, mặc quần áo mới và nhóm lửa.

Bánh cổ truyền “ul boov” 

Nghi lễ: Người Mông Cổ có tục uống trà đầu năm. Thời khắc giao thừa người ta pha trà rót ra 1 chén đầu tiên, đem ra trước sân nhà vẩy khắp 4 hướng. Chén trà thứ 2 dành mời chủ nhà và sau đó lần lượt mời các thành viên khác trong gia đình. 

Chúc tụng: Trong dịp lễ đặc biệt này, người Mông Cổ thường tụ tập ở nhà của người lớn tuổi nhất trong gia đình để chúc Tết. Trong khi chúc Tết, các thành viên trong gia đình thường cầm những dải vải dài gọi là "khadag", tượng trưng cho lòng thương mến và điềm lành. Sau nghi thức này, họ sẽ trao cho nhau những món quà để cầu chúc một năm mới thịnh vượng và ấm no. Trẻ em cũng được đặc biệt ưu tiên tặng quà.

Thực phẩm: Do Tết Tsagaan Sar còn được gọi là tết Tháng Trắng nên phần lớn thực phẩm đều có màu trắng như gạo, sủi cảo. Món ăn truyền thống trong Tết Tsagaan Sar là các sản phẩm làm từ sữa, bánh buuz (dạng như bánh bao), thịt cừu, thịt bò…

Ngoài ra trên bàn thờ hoặc bàn tiệc còn có một tháp bánh ngọt truyền thống “ul boov” đặt trên một đĩa lớn cùng với thịt cừu nướng (phần lưng và đuôi) và thịt bò băm nhỏ. Tháp bánh dành cho ông bà thường có 7 tầng, dành cho cha mẹ có 5 tầng còn cho các cặp vợ chồng trẻ chỉ có 3 tầng.

Việt Nam

Tết Nguyên đán là dịp nghỉ lễ quan trọng nhất của người dân Việt Nam và khởi đầu cho một mùa xuân mới. Thông thường, Tết Nguyên đán chỉ diễn ra trong 3 ngày song các hoạt động lễ hội lại kéo dài trong nhiều tuần. 

Thực phẩm: Với mọi gia đình người Việt, ngày Tết sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu bánh chưng hoặc bánh tét. Được làm từ gạo nếp, đậu xanh, thịt heo, gia vị gói trong lá dong/lá chuối.  

Phong tục gói bánh chưng được gìn giữ qua nhiều thế hệ trong gia đình người Việt 

Lì xì: Người lớn thường tặng trẻ em tiền bỏ trong một bao giấy đỏ gọi là “lì xì” cùng với những lời chúc mừng ăn no, chóng lớn. Thông thường, tiền lì xì thường mang số chẵn để cầu may mắn. 

Cầu may mắn: Tết là một thời gian thiêng liêng trong đời sống người Việt. Ngay từ chiều 30 tết, người dân Việt Nam cúng bái để mời linh hồn tổ tiên và những người thân đã mất về ăn tết cùng con cháu. Tới Giao thừa, lễ cúng được bày ngoài trời hay trước cửa ra vào để cúng trời đất, cầu xin bình an may mắn. Thông thường, đúng giờ giao thừa thì các chùa đều gióng chuông báo hiệu. 

Ðến ngày mồng Ba, lễ cúng tiễn đưa linh hồn những người đã khuất được nhiều gia đình Việt tổ chức. Tết còn là cơ hội để các thành viên trong gia đình sum họp, chuẩn bị mâm cơm cúng và cùng nhau đi tới chùa chiền để tưởng nhớ tới các bậc thánh thần thánh và cha ông xưa. 

Trung Quốc

Cũng giống Việt Nam, Tết cổ truyền ở Trung Quốc là những ngày lễ quan trọng nhất trong năm. Tết là cơ hội để các thành viên trong gia đình đoàn tụ, quây quần bên nhau làm những món ăn ngon để thờ cúng tổ tiên trong dịp năm mới. Những lễ hội vui Tết Nguyên Đán kéo dài cho đến hết ngày 15/1 âm lịch.

Mừng Năm mới theo tiếng Trung Quốc là "Guo Nian". Trong đó, Nian có nghĩa là năm. Tuy nhiên, theo truyền thuyết thì Nian là tên một con quái vật luôn xuất hiện vào ngày cuối cùng của năm cũ để quấy phá dân lành. 

Tuy nhiên, người dân phát hiện con quái vật này rất sợ màu đỏ và tiếng ồn. Kể từ đó cứ mỗi dịp năm hết Tết đến, người dân Trung Quốc thường trang trí nhà bằng cách treo những câu đối đỏ, đèn lồng dán giấy đỏ, đốt pháo và múa lân để mong muốn có một cái Tết vui vẻ, một năm mới an lành.

Múa lân xua đuổi tà ma là một trong những phong tục dân gian tại Trung Quốc 

Dọn dẹp: Người dân Trung Quốc thường dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ trước lễ Giao thừa. Việc quét nhà là điều cấm kỵ trong những ngày đầu Năm mới, do người ta lo ngại sẽ quét đi cả những điều may mắn.

Thực phẩm: Bữa ăn tối đêm giao thừa luôn mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt đối với người Trung Quốc. Nó không chỉ là bữa cơm đoàn tụ gia đình để đón chào Năm mới, mà chủ yếu là bầu không khí ấm cúng sum họp của gia đình. Trên bàn tiệc, người dân Trung Quốc thường bày 6, 8 hoặc 9 món ăn và kiêng kỵ số 4 hoặc 6. 

Người dân Trung Quốc có nhiều món ăn truyền thống trong ngày Tết như sủi cảo, hoành thành, mì, bánh trôi nước. Trong tiếng Hán, chữ bánh sủi cảo có bộ “giao” mang ý nghĩa thời khắc chuyển giao từ năm cũ sang năm mới. Ăn bánh hoành thánh trong năm mới sẽ có ý nghĩa là “đầu tiên”. Ăn mì sẽ có ý nghĩa là “trường thọ”. Cá cũng là thực phẩm được tiêu thụ mạnh tại Trung Quốc bởi nó tượng trưng cho sự dư giả. Ngoài ra, một con gà để nguyên trên đĩa cúng tượng trưng cho sự thịnh vượng. 

Màu sắc: Màu đỏ là màu chủ đạo trên trang phục Tết của người dân Trung Quốc bởi nhiều người cho rằng nó sẽ mang lại điềm lành cho Năm mới. Trong khi đó, màu trắng được kiêng kỵ trong ngày tết bởi nó biểu tượng cho sự bất hạnh, tang thương và sức khỏe yếu. 

cùng chuyên mục
Kéo xuống để xem tiếp nội dung
Xem thêm trên infonet