Tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ IX diễn ra cách đây không lâu ở Hà Nội, không ít người ấn tượng trước những nghiên cứu thiết thực vì người dân vùng cao của một nhà khoa học nữ từng nhận Giải thưởng Kovalevskaia.

Chị là Gs.TS Nguyễn Thị Kim Lan, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên.

Là một trong số ít người có vinh dự được trình bày tham luận trước 2000 đại biểu về dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ IX tại Thủ đô Hà Nội đầu tháng 12/2015, Gs.Ts Nguyễn Thị Kim Lan cho biết, năm 1979, sau khi tốt nghiệp tại Trường ĐH Nông nghiệp Hà Nội, chị nhận quyết định về làm giảng viên ở Trường ĐH Nông nghiệp III Bắc Thái (nay là Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên).

Cũng như các thầy, cô giáo khác chị đã trải qua một thời kỳ bao cấp gian truân, cuộc sống vô cùng khó khăn, những áp lực trong công việc, cả trong và ngoài nhà trường. Tuy nhiên, lòng say mê nghề nghiệp đã giúp chị đạt được nhiều thành công trong sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Theo Gs.Ts Nguyễn Thị Kim Lan, khi chị mới bắt đầu làm giảng viên ở trường đại học, việc phát triển chăn nuôi tại các tỉnh miền núi phía Bắc còn khá lạc hậu, sản xuất theo phương thức "tự túc, tự cấp" là chính. Lĩnh vực chăn nuôi, nhất là chăn nuôi gia súc tự phát, hầu như không áp dụng bất cứ biện pháp khoa học nào từ nhân giống, chọn giống cho đến phòng chống bệnh dịch... 

Thế nhưng, cùng với các thầy, cô giáo trong Khoa Chăn nuôi Thú y, chị đã đóng góp công sức và trí tuệ góp phần thay đổi dần tư duy của người nông dân về việc phát triển chăn nuôi, chăn nuôi theo khoa học kỹ thuật, lấy chăn nuôi làm nền tảng trong cơ cấu nội tại của ngành nông nghiệp nói chung. 

 

Gs.Ts Nguyễn Thị Kim Lan.

Vừa giảng dạy đại học, sau đại học, vừa cùng sinh viên và đồng nghiệp đến các địa phương để phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuật, thu thập mẫu, nghiên cứu, tìm hiểu các loại dịch bệnh phổ biến của gia súc, gia cầm để có các biện pháp điều trị hiệu quả... dấu chân của chị và các cộng sự đã in dấu ở khắp các tỉnh miền núi như: Thái Nguyên, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Hòa Bình, Lai Châu...

Với tâm niệm, hoạt động nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để xây dựng mỗi trường đại học trở thành một trung tâm đào tạo, nghiên cứu có chất lượng cao, chị và các cộng sự thường hướng nghiên cứu của mình về các lĩnh vực người dân đang quan tâm.

Suốt nhiều năm liền chị theo đuổi đề tài nghiên cứu về những bệnh phổ biến, gây tác hại lớn ở gia súc, gia cầm và biện pháp phòng chống hiệu quả. Với hướng nghiên cứu đó, đến nay chị đã và đang chủ trì 15 đề tài Nghiên cứu khoa học gồm: 1 đề tài cấp nhà nước, 4 đề tài cấp Bộ, 2đề tài cấp Tỉnh, 1 đề tài cấp Đại học, 7 đề tài cấp cơ sở đã được nghiệm thu, đánh giá đạt loại tốt và xuất sắc.

Có thể kể đến Đề tài cấp tỉnh: “Xác định đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng chống bệnh ký sinh trùng đường máu do Trypanosoma spp. (bệnh tiên mao trùng) cho đàn trâu tỉnh Tuyên Quang”. Thực hiện năm từ 2013 đến năm 2014, chị và các cộng sự đã xác định được các đặc điểm dịch tễ của bệnh trong điều kiện sinh thái và điều kiện chăn nuôi của tỉnh Tuyên Quang, xây dựng được bản đồ dịch tễ của bệnh; đã định danh được 3 loài côn trùng hút máu là môi giới truyền bệnh tiên mao trùng từ trâu bệnh sang trâu khỏe; đã xây dựng và ứng dụng phác đồ điều trị có hiệu lực cao và an toàn cho những trâu bị bệnh và dùng hóa dược dự phòng cho những trâu có nguy cơ nhiễm bệnh...

Đặc biệt, đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu sản xuất kháng nguyên tái tổ hợp phục vụ chế tạo các bộ Kit chẩn đoán bệnh tiên mao trùng Trypanosoma spp. trên gia súc ở Việt Nam” thực hiện trong thời gian từ năm 2012 đến năm 2014, là đề tài có ý nghĩa thực tiễn cao đối với việc phát triển chăn nuôi ở các tỉnh miền núi phía Bắc khi phân lập được các chủng tiên mao trùng gây bệnh ký sinh trùng đường máu ở trâu, bò, ngựa, dê. 

Qua thực hiện đề tài, bằng phương pháp sinh học phân tử và ứng dụng công nghệ cao, GS.TS. Kim Lan và các cộng sự đã xác định được các chủng tiên mao trùng phân lập, nghiên cứu tách dòng và biểu hiện gen mã hóa kháng nguyên bề mặt của tiên mao trùng, sản xuất được kháng nguyên tái tổ hợp và chế tạo được các bộ KIT chẩn đoán bệnh. Chị và cộng sự đã chuyển giao 3500 KIT đã chế tạo và một phác đồ điều trị đặc hiệu bệnh tiên mao trùng cho chi cục thú y 4 tỉnh: Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hòa Bình và Lai Châu để ứng dụng trên đàn gia súc của các tỉnh có kết quả tốt...

Ngoài những đề tài nghiên cứu khoa học được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất chăn nuôi ở các tỉnh, chị đã có 90 công trình khoa học được đăng tải trên các tạp chí khoa học chuyên ngành có uy tín. Chị cũng là người chủ biên và tham gia biên soạn 18 giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo phục vụ giảng dạy ở đại học và sau đại học….

 

"Những thành tựu mà mỗi chúng ta có được không phải nhờ một cái gì đó trừu tượng mà là sự nỗ lực của mỗi cá nhân, xuất phát từ trách nhiệm và lòng yêu nghề, từ nhu cầu được làm việc, nhu cầu được cống hiến, từ cái suy nghĩ rất đơn giản là: đã không làm thì thôi, đã làm là làm cho bằng được, làm với chất lượng và hiệu quả cao nhất, sáng tạo nhất mà bản thân mình có thể cố gắng được", chị tâm sự.

Với sự nỗ lực trong quá trình công tác, chị đã được tập thể suy tôn, được các cấp có thẩm quyền ghi nhận thông qua các hình thức công nhận và khen thưởng. Ngoài chức danh GS, danh hiệu Nhà giáo ưu tú và Huân chương lao động hạng Ba, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, các bằng khen của Bộ giáo dục và Đào tạo, bằng khen của UBND tỉnh Thái Nguyên…chị đã vinh dự là cá nhân duy nhất được trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2014 – Giải thưởng dành cho các nhà khoa học nữ xuất sắc trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học tự nhiên và ứng dụng.

Vạn Xuân